Het bericht Fotoverslag: iMade en de fabriek van de toekomst verscheen eerst op Plan C.

Materialise – “Spare parts in the cloud”

Sirris – “Digital manufacturing in de maakindustrie”

Komosie – “Sociale innovatie”

Melotte – “Flexibele fabriek”

Plan C – Gedeelde infrastructuur

Het bericht Presentaties: iMade en de fabriek van de toekomst verscheen eerst op Plan C.

Walter Stahel – “Circular Economy & Performance Economy”

Douwe Jan Joustra – “Circulair Ondernemen, 10 tips”

Het bericht Plan C Community Day 2013: “Naar een zorgzaam materialenbeheer” verscheen eerst op Plan C.

Het bericht Plan C Community Day 2013, eerste impressies verscheen eerst op Plan C.

Circulair ondernemen en hoe je er aan begint, is het onderwerp van de lezing van Douwe Jan Joustra tijdens de Plan C Community Day van 29 november. Een kort gesprek.

“Duurzaamheid als boodschap werkt niet, té moralistisch”, introduceert Douwe Jan Joustra zijn werk. “Waar we beter aandacht aan kunnen geven, is de circulaire economie, een objectief systeem voor systeemverandering.” Hij vergelijkt het met de uitspraak van dr. Martin Luther King. Die zei niet: ‘I have a nightmare’ maar gaf een positief beeld: ‘I have a dream’.

Performance-based contracting

Die kringloopeconomie zet in op herstellen, hergebruiken, opwaarderen, recycleren en nieuwe diensten om materialen efficiënter in gebruik te houden. In een ideale wereld sluiten we de kringloop helemaal en gaan er geen materialen verloren. In het verhaal van Douwe Jan Joustra is het ‘performance-based contracting’ daarvoor een essentieel middel. Daarmee blijft het eigendom bij de producent en die levert ‘diensten’ aan de eindgebruiker: de prestatie. Daarmee heeft de producent ook de verantwoordelijkheid voor de materialen behouden.

Een voorbeeld dat we hier eerder al beschreven is dat van de vliegtuigmotoren van Rolls Royce. Die kan je as such niet meer kopen, je kan bij hen enkel nog terecht een aantal vlieguren te kopen. Rolls Royce zelf staat dan in voor onderhoud.

Gefundeerd kiezen voor circulair ondernemen

Tijdens zijn lezing op de Plan C community Day zal Douwe Jan Joustra ingaan op de vraag hoe je zelf met dat circulair ondernemen kan beginnen. “We brengen net de bundel ‘Guided choices towards a circular business model’ (pdf) uit met daarin een handreiking voor kleine en middelgrote ondernemingen. De circulaire economie komt neer op keuzes die je heel gefundeerd kunt maken bij product ontwikkeling, business modellen, klantenrelaties en zo meer. Ik zal dan ook uitgebreid citeren uit onze bevindingen”, aldus Douwe Jan Joustra.

Als opwarmer voor de Community Day, stelden we Douwe Jan Joustra nog enkele korte vragen.

Welke recente trend of vaststelling stemt u het meest optimistisch over de ontwikkeling van de circulaire economie?

“Dat zijn de reacties die we krijgen vanuit het bedrijfsleven. Wanneer ze één keer kennis hebben genomen van de principes, is de positieve respons zeer groot. Dat stemt optimistisch.”

Welke trend stemt u dan, in tegenstelling, eerder pessimistisch?

“Het doemdenken in de duurzame community. Dat brengt ons geen meter vooruit. “

Welke nieuwe vormen van product-dienstcombinaties treffen u als veelbelovend?

“Een mooi voorbeeld is dat van de wereld van de kopieermachines waar de verandering van de verkoop van machines helemaal is omgeschakeld naar het leveren van een performance. Zij leveren geen machine meer maar bij voorbeeld 10.000 kopieën. Het systeem is dus helemaal performance-based. In de plaats van zo veel mogelijk machines te verkopen, worden nu veel minder grondstoffen verbruikt omdat zo’n 80% van de machines kan worden gerecupereerd voor montage in nieuwe machines.”

Als u radicaal zou moeten ingrijpen in de maatschappij om tot duurzaam materialenbeheer te komen, wat zou u dan doen?

“Het stoppen van de ‘koop’. Geen keuze meer laten tussen huren en kopen, maar de keuze geven tussen huren of performance. De beste keuze is die voor ‘performance-based contracting’.”

Als het gaat om het realiseren van de kringloopeconomie, wat is de eerste test of experiment dat u zou willen voeren?

“Ik zou het aankoopbeleid van de overheid zo snel mogelijk omturnen naar een performance-based systeem. Dat zou rechtstreeks de condities voor de groei van de circulaire economie beïnvloeden.”

Douwe Jan Joustra is partner in het One Planet Architecture institute (architecten van de nieuwe economie). Hij was programmamanager voor thema’s als Cradle to Cradle, Innovatie Klimaatneutrale steden, Leren voor Duurzaamheid en werkt nu aan de circulaire economie in bedrijf en samenleving. Innovatie, implementatie en inspiratie vormen zijn kracht.

Kom naar Plan C Community Day 2013

Plan C Community Day 2013 vindt plaats op 29 november 2013 in de KBC Boerentoren in Antwerpen. Het programma en andere praktische details vind je hier.

Het bericht Douwe Jan Joustra, circulair ondernemen en hoe je er aan begint verscheen eerst op Plan C.

Upcycling. Het klinkt als bergop fietsen. Voor Evy Puelinckx was dat figuurlijk ook wel een beetje zo. Want hoe krijg je het idee verkocht dat je van afgedankte spullen, doorgaans beschouwd als afval en ‘brol’, nog knappe designobjecten kan maken? Evy Puelinckx heeft er al een hele odyssee opzitten om precies dat aan te tonen. Als je haar nieuw boek “Upcycling, afval wordt design” openslaat, zie je meteen dat ze daar wonderwel in slaagt. Vlag en wimpel. Hoe heeft Evy het maken van boek, na het jarenlang sleutelen naar haar eigen recept voor upcycling, ervaren?

“De kern van dat verhaal is voor mij: afgedankte materialen en producten als bronmateriaal gebruiken en ze een nieuwe functie geven. Dus niet een oud tafeltje een likje verf geven, maar er een boekenrek van maken bij voorbeeld”, dat vertelde Evy Puelinckx ons eerder al over haar upcycling. Essentieel gaat het om een flinke dosis lateraal denken. De illustraties liggen in haar boek voor het rapen: ‘handtas wordt tapijt’, ‘Melkfles wordt wandspot’, ‘broekkousen worden hangmat’ en 26 andere creatieve upcycling-design-objecten komen er in aan bod. Zowel het eindresultaat als alle ingrediënten en tussenstappen nodig om het thuis zelf ook te doen worden met prachtige foto’s geïllustreerd. Het moge duidelijk zijn: upcycling is innig verwant met creativiteit.

Je bent gestart als architecte en docent vormgeving en ongeveer 10 jaar later publiceer je een boek. Hoe kijk je zelf naar het parcours dat je hebt afgelegd?

“Bij het ontwerpen had ik al langer een voorliefde voor materialen waar al een historiek aan zit. Patine dus. Toen ik les begon te geven aan vormgevers, organiseerde ik workshops met afgedankte materialen. 8 jaar heb ik die workshops georganiseerd. Samen met de studenten ontwierpen we zo bijvoorbeeld het meest milieuvriendelijke jeugdhuis. Ik kreeg alsmaar meer zin om dit zelf te doen, ook al werkte ik nog als architecte. Van je passie je job maken, heet dat dan. Twee jaar geleden begon ik dus met een leeg blad: mijn eigen ontwerpbureau voor upcycling. Intussen is er een webplatform, een boek. Stilaan komen mensen bij me aankloppen als het om upcycling en design gaat en dat doet natuurlijk deugd. Al blijft het een constante uitdaging, zeker omdat design via upcycling nieuw is.”

Wat heeft je geholpen om vooruitgang te maken bij de ontwikkeling van je ontwerpbureau?

“Upcycling is relatief onbekend en nieuw. Je voelt wel dat er een sterke onderstroom leeft rond duurzaamheid, dat motiveert ook. Maar tegelijk pas je met iets nieuws ook niet meteen in een hokje. Dat geeft meteen uitdagingen op het vlak van communicatie. Dat gezegde zijnde. Hokjes bestaan wat mij betreft niet meer. We zijn geen één-dimensionele mensen hé. Laat je dus niet leiden door een conformistische reflex.”

Welk tips zou je nog willen meegeven aan jonge starters en ontwerpers met een hang naar duurzaamheid?

“Je moet jezelf soms verplichten om uit je comfortzone te stappen. Bij voorbeeld bij het leggen van contacten. Minstens heeft dat indirect nut als oefening om je verhaal over het brengen. Maar vaak leidt het ook tot nieuwe contacten en opportuniteiten. Ik merk daarbij dat mensen in het algemeen passie bij iemand anders heel erg weten te waarderen, ook al hebben ze niet direct affiniteit met waar jij mee bezig bent. Zij zullen je dan met plezier helpen of advies geven. Mijn advies is daarom niet te verlegen te zijn om hulp te vragen aan mensen actief in heel andere domeinen zoals bij voorbeeld marketeers. Ze kunnen je helpen om je boodschap nog beter over te brengen.”

Hoe is je boek “Upcycling, afval wordt design” tot stand gekomen?

“Ik ben aan het maken van het boek begonnen als een nitwit, je laat je daarbij dan leiden door ‘kenners’ maar stilaan vind je dan je eigen pad en word je mondiger in de keuzes die moeten gemaakt worden. Dat op zich is al een boeiend leerproces. Net als een zaak opstarten is een boek ook een proces van vallen en opstaan…het zit al eens tegen je verliest al eens de moed maar er gebeuren ook heel veel leuke zaken, verrassende ontmoetingen, hulp uit onverwachte hoek, een complimentje …die je altijd weer zin geven om door te zetten en je eigen pad te volgen. En je bent dag in dag uit met je passie bezig dus dat is ongelooflijk fijn.”

Is het nu een designboek of een doe-boek?

“Ook bij het maken van het boek werd ik overigens geconfronteerd met vakjes. Ik kreeg de vraag of het een designboek zou worden of een doe-boek. ‘Nou ja, allebei’, dacht ik. Om dat er door te krijgen, heb ik koppig moeten vasthouden aan mijn eigen ideaalboek. De uitgever is gelukkig tevreden met het resultaat want ze hebben met mij ook wel hun peren gezien (lacht). Achteraf ben ik des te meer trots op het resultaat.”

Hoe maakte je de inhoudelijke keuzes?

“De uitdaging was om ontwerpen te maken voor designobjecten die je in enkele stappen zelf kan maken. Wat niet evident was. Voor ieder ontwerp in het boek heb ik er wel 20 ontworpen, 10 in verschillende uitvoeringen gemaakt en bleef er maar één over dat aan m’n voorwaarden voor het boek voldeed. Ik heb ze dus ook niet zomaar van ’t net geplukt maar zelf ontwikkeld. Bovendien was er ontzettend veel voorbereiding nodig om het designproces goed in beeld te brengen. Dat had ik op voorhand zwaar onderschat. Zo moest ik van ieder designobject 5 à 6 exemplaren maken, om de fotografe de kans te geven om het object in al haar ontwerpfases in beeld te brengen. Tegelijk hebben we ook heel wat humor in de beelden gestopt. Leuk was het dus zeker ook.”

Dank en succes!

Het boek ‘Upcycling, afval wordt design’ kan je online bestellen via het webplatform van Evy Puelinckx: Het Vindingrijk.

Het bericht Designboek Evy Puelinckx is ode aan creatieve upcycling verscheen eerst op Plan C.

Foto Zero Waste Scotland ©

Walter Stahel, wereldautoriteit van de kringloopeconomie, geeft voor Plan C een keynote lezing over innovatieve business modellen in de kringloopeconomie. Het is een lezing die volgens ons geen enkele entrepreneur mag missen. Hier is waarom…

Eerder publiceerde Plan C een infografiek waarin de bezorgdheid van CEO’s bij de kost van energie en materialen werd gepeild. Uit het onderzoek van PwC dat er aan vooraf ging, bleek dat, of de CEO’s nu bezorgd zijn of niet, ze niet van plan zijn fors te investeren in vraagstukken rond primaire grondstoffen. Dit ondanks het vanzelfsprekend strategisch belang, ook in sectoren waarbij slim materialenbeheer het kloppend hart van de activiteit is. Dat is op zijn minst vreemd te noemen want dagelijks gaan kleine en grote alarmsignalen af.

Een voorbeeld

Na publicatie van de kwartaalcijfers begin november verloor het Tesla-aandeel op de beurs 12 % van haar waarde omdat de verkoopcijfers de verwachtingen van de markt niet inlosten. Volgens The Financial Times gaf CEO Elon Musk als reden voor de mindere resultaten een tekort aan grondstoffen op: “Elon Musk, chief executive, blamed a shortage of the lithium ion cells needed to power the company’s battery packs for the disappointment.” Dus ook Tesla, het godenkind van de duurzame innovatie , wordt op pijnlijke manier getroffen door een tekort aan essentiële bronmaterialen.

Oplossing: kringloopeconomie

Volgens Plan C zal dit soort problemen zich steeds nijpender stellen indien bedrijven en overheden de principes van de kringloopeconomie niet omarmen. Daarom hebben we de wereldautoriteit Walter Stahel gevraagd een keynote te geven tijdens onze Plan C Community Day op 29 november in de KBC Boerentoren in Antwerpen. Deze Zwitserse architect is relatief onbekend maar dat is geheel onterecht. Hij is grondlegger van de kringloopeconomie en het cradle-to-cradle concept, lid van de Club van Rome, als expert verbonden aan de  invloedrijke Ellen MacArthur Foundation en adviseur van de Europese Commissie.

Interview met Walter Stahel op Argus Actueel

Wil je al meer te weten komen over de visie van Walter Stahel, lees dan zeker het uitgebreide interview van Jan Bosteels (Argus Actueel) met hem. Op onze eigen blog publiceerden we eerder al deze profielschets.

Kom naar Plan C Community Day 2013

Plan C Community Day 2013 vindt plaats op 29 november 2013 in de KBC Boerentoren in Antwerpen. Het programma en andere praktische details vind je hier.

Met dank aan onze sponsors:

Het bericht Waarom u Walter Stahel moet leren kennen verscheen eerst op Plan C.

De Sociale Innovatiefabriek neemt een vliegende start. Op 7 oktober vond de kick-off plaats en de opkomst lag een pak hoger dan verwacht. Dat is een opsteker voor directeur Kaat Peeters die meteen de handen vol heeft. Goed moment dus om haar aan het woord te laten over sociale innovatie en wat de Sociale Innovatiefabriek en Plan C voor elkaar kunnen betekenen.

Kaat Peeters: “Met de sociale innovatiefabriek definiëren we sociale innovatie als ‘een innovatieve oplossing op een maatschappelijk belangrijke uitdaging, die resulteert in een product, dienst, organisatiemodel en/of methode’. Dat kan dus gaan van een relatief kleine, innovatieve ingreep tot een hele systeemverandering. Zolang er maar wordt ingespeeld op een maatschappelijke uitdaging want het ‘sociale’ staat centraal. We hebben het dan over thema’s zoals klimaat, armoede, verstedelijking, vergrijzing ed. Het innovatie-aspect interpreteren we heel ruim. Zo past een sterk idee dat uit het buitenland komt overgewaaid en hertaald wordt naar onze lokale context daar ook perfect in.”

Kan u een aantal voorbeelden geven van sociale innovaties?

Kaat Peeters: “Eén bijzonder project heet ‘De stem van ons geheugen’ van Koor & Stem en het Expertisecentrum Dementie. Zij stellen een aangepast repertoire en aangepaste begeleiding ter beschikking waardoor mensen met dementie liedjes van weleer kunnen zingen. Vaak is dit hetgene wat ze zich nog het langst herinneren. De heropflakkering van het geheugen via het zingen heeft waardevolle effecten.

“Een tweede voorbeeld is het project Buurtpensio(e)n waarbij senioren op innovatieve manier toegang krijgen tot essentiële dienstverlening, ook wanneer zij minder bemiddeld zijn. Via het zich zelf inzetten voor andere senioren wanneer men hier nog toe in staat is, bouwt men credits op die later kunnen opgenomen worden wanneer men hulpbehoevend wordt. Dit project gaat hiermee bepaalde uitsluitingsmechanismes tegen.”

“Het participatief en betaalbaar bouwen en wonen van de Community Land Trust is een derde voorbeeld. Zij willen een model uitbouwen die ook kansarmen toelaat een betaalbare woning te kopen en hen bovendien te laten deelnemen aan het architecturaal ontwerp. Door de bouwgrond eigendom te maken van alle bewoners van de gemeenschap wordt dit alles meer betaalbaar.”

Wie kwam er naar de kick-off van de Sociale Innovatiefabriek?

Kaat Peeters: “We waren echt blij met de enorme opkomt op onze kick off. Sociale innovatie spreekt aan, zoveel is al duidelijk. Ook de mix van aanwezigen was ideaal met vertegenwoordigers uit zowel het middenveld als de ondernemerswereld, en ook, in mindere mate, van kennisinstellingen en de overheid. Er hing heel wat energie en zelfs hoop in de lucht. Je voelde in de zaal een sterke wil om iets in beweging te brengen. Het is formidabel dat we zo’n vliegende start kunnen nemen dat voelen we ook aan de massa projectvoorstellen die we binnenkrijgen.”

Hoe ziet u de rol van de Sociale Innovatiefabriek

Kaat Peeters: “Onze rol bestaat er in de sociale entrepreneurs en innovators te begeleiden en hen te helpen hun project  te realiseren. De Sociale Innovatiefabriek beroept zich hiervoor op haar lerend netwerk. Typisch start het proces met een intake-gesprek waarbij een analyse wordt gemaakt van de sterke en zwakkere punten. Daarop maken we een suggestie voor een ‘versterkingsproces’: dat kan gaan van het deelnemen aan versterkingssessies tot het zoeken van geschikte partners. Wie begeleiding en kennis ontvangt via de fabriek, dient als tegenprestatie de eigen lessen en kennis te delen. De expertise die via de Sociale Innovatiefabriek wordt opgedaan, blijft zo een actieve rol spelen in het netwerk. Een project dat op voldoende vlakken sterk scoort begeleiden we in de richting van IWT cofinanciering, of, we helpen mee zoeken naar geschikte partners om het te realiseren.“

Moet sociaal innovatieproject winstgevend zijn?

Kaat Peeters: “Voor ons primeert de maatschappelijke impact. Het medium – of dat nu een vzw of bvba is – is van ondergeschikt belang. Wel is het belangrijk dat projecten niet te zeer subsidieafhankelijk zijn en op een duurzame manier op eigen benen kunnen functioneren. Ook daar zit een deel van onze taak bij het begeleiden van projecten.”

Hoe zie je een mogelijke wisselwerking tussen de Sociale Innovatiefabriek en Plan C?

Kaat Peeters: “We hopen via de projecten en het uitbouwen van het lerend netwerk net als Plan C meer mensen te inspireren. Wij werken heel breed op alle soorten maatschappelijke innovaties. Als een sociaal innovatieproject raakvlakken heeft met duurzaam materialenbeheer dan zullen wij automatisch bij Plan C aankloppen … en hopelijk vice versa. Maar er zijn wel meer raakvlakken. Wij vinden heel wat inspiratie bij de methodes van Plan C. Aangezien we allebei als lerend netwerk opereren, weliswaar op een ander terrein, hebben we sowieso veel van elkaar te leren. Ik denk dat we in de toekomst veel aan elkaar zullen hebben.”

Het bericht Kaat Peeters (Sociale Innovatiefabriek): “Maatschappelijke impact staat centraal” verscheen eerst op Plan C.

Plan C schrijft een e-boek. Maar dat komt er niet zo maar. Zowel voor de inhoud als voor de afwerking rekenen we op u, de community van Plan C. Via co-creatie gaan we op zoek naar de meest relevante inhoud om de kringloopeconomie een stevige boost te geven. De productie en vormgeving van het e-boek financieren we via crowdfunding.

Het bericht Video: Plan C schrijft een e-boek verscheen eerst op Plan C.

Het e-boek van Plan C hangen we op aan drie centrale onderwerpen: de kringloopeconomie, innovatieve product-dienst-combinaties en toekomstscenario’s voor Vlaanderen 2050. Elk krijgen ze hun eigen hoofdstuk. We gaan voor co-creatie: voor elk van de hoofdstukken gaan we op zoek naar relevante artikels bij de community van Plan C.

1. Kringloopeconomie

Het eerste hoofdstuk van ons e-boek behandelt de kringloopeconomie die de grondstoffenhonger van onze verbruikerseconomie wil ombuigen. De kringloopeconomie zet in op herstellen, hergebruiken, opwaarderen, recycleren en nieuwe diensten om materialen efficiënter in gebruik te houden. In een ideale wereld sluiten we de kringloop helemaal. Om die transitie te realiseren, is er nood aan een andere design van producten, innovatieve business modellen en een cultuuromslag bij consumenten, producenten en overheid. De innovatieve producten en diensten bevatten als het ware de genetische code die de kringloopeconomie doen leven.

Inhoud:

• Wat is een kringloopeconomie?
• De ‘performance economy’, het kringloopmodel volgens Walter Stahel, keynote spreker op de community day van Plan C
• Internationale context: cases
• Maatschappelijke context: peer-to-peer economie
• Maatschappelijke context: deeleconomie
• Design voor de kringloopeconomie
• Nieuwe business modellen voor de kringloopeconomie

2. Product-dienst-systemen

Product-dienst-systemen lijken op het eerste zicht abstracte, theoretische concepten. Nochtans zijn ze alomtegenwoordig en bieden ze heel wat sleutels tot een duurzaam materialenbeheer en duurzamer bedrijfsbeheer. De functies van producten krijgen voorrang op het bezit. Dat hoeft daarom niet ten koste te gaan van de fabrikant. Een voorbeeld: BMW streeft er met haar DriveNow-autodeel-programma naar om eenzelfde auto in totaal 9 keer te ‘verkopen’. Wat dus als chemiebedrijven hun chemicaliën leasen, en bouwfirma’s licht en comfort leasen in plaats van armaturen en radiatoren te verkopen? Wat is de impact ervan op de bedrijfsvoering, het efficiënt gebruik van materialen en het nut voor de klant? In dit hoofdstuk sleutelen we aan business modellen. We zoeken dus co-auteurs die deze ambacht beheersen.

Inhoud:

• Wat zijn product-dienst-combinaties?
• Types, voorbeelden, illustraties
• 4 à 5 sprekende cases uit verschillende sectoren
• Drempels en risico’s van product-dienst-systemen
• Hoe je business model omgooien zonder scherven
• Toepassingen in de ‘built environment’
• Introductie op het werk van Thomas Rau
• Wat is de link met de peer-to-peer economie?
• Wat is de link met de deeleconomie?
• Overzicht van de meest interessante bronnen over product-dienst-systemen

3. Toekomstscenario’s

In dit derde hoofdstuk blikken we vooruit. Naar Vlaanderen in 2050. We schrijven een toekomstscenario. Dit thema is gesneden brood voor systeemdenkers en trendwatchers die zich niet inlaten met de waan van de dag maar bij wie de diepe, trage onderstroom sterk resoneert. Zij helpen ons vooruit te blikken en megatrends te zien.

Inhoud:

• De wenselijke toekomst voor Vlaanderen in 2050
• We laten enkele visionairen aan het woord
• Emerging technologies, een overzicht
• Megatrends: demografie, sociaal, economisch,…
• De evolutie naar een leasing society
• De deeleconomie vandaag en morgen
• Resilience, lokaal en globaal
• Sterke partners aan het woord
• Next steps voor Plan C

–> Lees meer over onze aanpak voor dit e-boek project

Het bericht Waarover gaat het e-boek van Plan C? verscheen eerst op Plan C.