Plan C » Peter Stouthuysen

Walter Stahel, grondlegger van de kringloopeconomie

Peter Stouthuysen — Wed, 23 Oct 2013 13:21:23 +0000

Walter Stahel (1946) is een Zwitserse architect en mede-oprichter van het Product-Life instituut in Genève, lid van de club van Rome en onafhankelijk adviseur van de Ellen MacArthur Foundation. In de jaren 1980 stond hij mee aan de wieg van concepten als cradle-to-cradle en de diensten economie. Concepten die nu aandrijvers zijn van de transitie van een lineaire naar circulaire economie. In 2010 schreef hij het boek ‘The Performance Economy’, waarin hij nieuwe business modellen introduceert die leiden tot betere en duurzame prestaties, meer jobs en hogere welvaart. Dit boek vormt de basis van zijn lezing op de Plan C Community Day van 29 november in Antwerpen.

Al meer dan dertig jaar werkt Walter Stahel aan de fudamenten van de duurzame economie. In 1976 was hij co-auteur van het onderzoeksrapport ‘The potential for substituting manpower for energy’ in opdracht van de Europese Commissie. In dit rapport schetste hij reeds een visie voor een economie die in kringlopen werkt, de voorloper van het concept ‘circulaire economie’. Hij bestudeerde wat de impact hiervan kan zijn op jobcreatie, economische competitiviteit, beschikbaarheid van grondstoffen en afvalpreventie.

Performance Economy

In 1981 kristalliseerde Stahel deze ideeën verder uit in de paper ‘The Product-Life Factor’. Daarin identificeerde hij het verkopen van diensten (vb. kijkuren) in plaats van goederen (vb. tv’s) als het ultieme duurzame business model. Ook in zijn later werk, en samen met het mede door hem opgerichte Product-Life Institute, promoot hij de transitie van de traditionele industriële economie naar een diensteneconomie die hij de ‘Performance Economy’ doopt. Walter Stahel is naast adviseur en auteur, ook gastprof aan diverse universiteiten en geeft hij ongeveer 50 lezingen per jaar wereldwijd.

Bruto Nationaal Product achterwege laten

Een diensteneconomie is volgens Walter Stahel een kennisgebaseerde economie die welvaartscreatie ontkoppelt van grondstoffenverbruik. Innovatieve business modellen die producten en diensten integreren, m.a.w. product-dienst systemen, beschouwt hij als een integraal onderdeel van deze diensteneconomie. De doelstellingen van de diensteneconomie zijn zowel kwalitatief als kwantitatief en gaan over het creëren van welvaart, jobs en een verminderde consumptie van grondstoffen (materialen en energie). Om deze doelstellingen te realiseren stelt Stahel voor om de welvaartsparameter Bruto Nationaal Product te vervangen door drie nieuwe parameters:

Waarde-per-gewicht van goederen (€/kg)
Internalisering van alle kosten inzake milieurisico en afval over de volledige levensduur van een product
Arbeid-per-gewicht van goederen (Manuren/kg)

‘Doing the right things’

Om hoog te scoren op deze drie nieuwe parameters moeten we een aantal dingen fundamenteel anders aanpakken. In de huidige industriële economie ligt de focus op de dingen beter of efficiënter te doen (‘doing things right’). In de diensteneconomie gaat het net om de dingen die we nu doen grondig te herbekijken en van een lineaire economie naar een circulaire economie over te stappen (‘doing the right things’). Dit vereist een andere rol van zowel de producenten, de consumenten als de overheid.

Overheid aan het stuur

De overheid zal volgens hem een belangrijke cultuuromslag moeten maken van een aansturend en controlerend instituut naar een partner in innovatie, onderwijs, onderzoek. Ook het ondersteunen van ondernemers die nieuwe risicovolle activiteiten willen ontplooien, behoort tot het takenpakket van deze nieuwe overheid. Op het gebied van fiscaliteit benadrukt Stahel het belang van een verschuiving van lasten op arbeid naar lasten op niet-hernieuwbare grondstoffen.

Rolls Royce vlieguren

Dat deze diensteneconomie veel verder gaat dan een louter theoretische denkoefening, toont Stahel in zijn boek ‘The performance Economy’ aan met tientallen concrete voorbeelden. Eén van die voorbeelden is Rolls Royce, bouwer van vliegtuigmotoren. Hun ‘power by the hour’ concept is een schoolvoorbeeld van een product-dienst combinatie dat het businessmodel van een hele sector heeft doen omslaan. In plaats van vliegtuigmotoren verkoopt Rolls Royce in het ‘power by the hour’ programma vlieguren. Rolls Royce verzekert dat de vliegtuigmotor optimaal presteert. Door een ingenieus monitorsysteem volgen zij de status van al de motoren op, wat hen toelaat om heel gerichte onderhouds- en herstelactiviteiten uit te voeren. Het geeft hen ook de prikkel om uit één motor zoveel mogelijk vlieguren te halen.

In een klassiek business model zou Rolls Royce zovéél mogelijk vliegtuigmotoren willen verkopen. Door een bedrag per vlieguur te betalen kunnen vliegtuigmaatschappijen hun kosten ook veel beter inschatten en komen zij niet voor onvoorziene kosten te staan door onverwachte herstel- of vervangactiviteiten.

Met deze en vele andere voorbeelden toont Walter Stahel aan dat een diensteneconomie de toekomstige economische realiteit kan worden. Een realiteit met meer welvaart, meer jobs maar op basis van veel minder grondstoffenverbruik.

Walter Stahel op Plan C Community Day

Walter Stahel geeft tijdens zijn keynote op de Plan C Community day van 29 november 2013 zijn visie op de circulaire economie en gaat uitgebreid in op volgende vragen:

Wat is de rol van product-dienstsysteem binnen de circulaire economie?
Welke bedrijven en sectoren kiezen voor de circulaire economie?
Zijn de randvoorwaarden voor een transitie naar een circulaire economie nu anders dan de voorbije decennia?
Welke rol spelen overheden, bedrijven, middenveld, kenniscentra ea om die transitie te realiseren?

Er zal uitgebreid de mogelijkheid zijn om zelf vragen te stellen aan Walter Stahel. Heb je nu al een specifieke vraag, laat het ons zeker weten via info@www.plan-c.eu. We nemen ze mee in de voorbereiding van zijn lezing.

Praktisch:
Plan C Community Day 2013 vindt plaats op 29 november 2013 in de KBC Boerentoren in Antwerpen. Het programma en andere praktische details vind je hier.

Met dank aan onze sponsors:

Het bericht Walter Stahel, grondlegger van de kringloopeconomie verscheen eerst op Plan C.

Krachtige koppeling: peer-to-peer en product-dienst combinaties

Peter Stouthuysen — Fri, 14 Jun 2013 12:54:09 +0000

Product-dienst combinaties en peer-to-peer: De ene het verdienmodel, de andere het ontwikkelmodel op weg naar duurzaam materialenbeheer? Tijdens de workshop rond peer-to-peer met Michel Bauwens, gingen we op zoek naar de mogelijke koppeling met product-dienst combinaties. We tastten zo het terrein af aan de hand van de voorbeelden Qolors, Etsy en Patagonia.

Peer-to-peer (P2P) is een vorm van ontwikkeling die gerealiseerd wordt door ‘gelijken’ in een open netwerk wars van bureaucratische structuren. Het bekendste model is Wikipedia waarbij een heterogene en continu van samenstelling wisselende groep mensen zonder betaald of gemanaged te worden de grootste, belangrijkste en meest uitgebreide encyclopedie ooit heeft gemaakt. Elke seconde wordt een nieuwe versie gepubliceerd. Dit peer-to-peer concept is ook zeer succesvol in software ontwikkeling. En tot recent leek het ook tot deze vormen van immateriële samenwerking beperkt te blijven.

Lokale productie op maat

Echter, nieuwe technologische ontwikkelingen zoals additive manufacturing die het toelaten om hoogtechnologische producten op lokale schaal en in kleine oplage goedkoop te produceren, lijken ook de maakindustrie vatbaar te maken voor een peer-to-peer (r)evolutie. Een voorbeeld is de Wikispeed auto. Een auto ontwikkeld door peers die allen gepassioneerd zijn door de uitdaging om de ‘ultieme’ auto te bouwen. Samen hebben ze, een auto ontwikkeld die mooier, goedkoper en veel milieu-vriendelijker is dan het gemiddelde toonzaalmodel. Nieuwe technologieën laten toe om deze in kleine hoeveelheden lokaal te produceren.

Dominant model: meer verkopen

Het Wikispeed voorbeeld laat zien dat peer-to-peer product ontwikkeling kan leiden tot veel duurzamere producten. Echter bij het vermarkten zullen deze producten botsen op de wetten van de huidige dominante businessmodellen. In dat model maakt een producent een product en verkoopt dit aan een consument. Hoe meer producten hij kan verkopen, hoe groter zijn omzet en winst. Producten met een lange levensduur of een hoge mate van modulariteit – om hen bijvoorbeeld aan te passen aan nieuwe technologische ontwikkelingen – zijn binnen dit kader weinig interessant.

Naar product-dienst-combinaties

Peer-to-peer laat ons toe om op een ongelooflijk goedkope en effectieve manier de beste producten te ontwerpen maar het business model vormt een drempel om ze ook effectief marktwaardig te maken. Hier kunnen product-dienst-combinaties (PDC) misschien de oplossing bieden. PDC’s zijn businessmodellen waar minstens een gedeelte van de (markt)waarde gerealiseerd wordt door een aan het product gelinkte dienst aan te bieden. Zo zijn er PDC’s te bedenken waarbij het product geen eigendom meer is van de consument maar dat hij wel geniet van de dienst die het product hem kan bieden. Een eenvoudig voorbeeld is het ontlenen van een boek uit de bibliotheek. De lezer kan het boek lezen zonder het zelf te bezitten. Ook voor auto’s bestaan businessmodellen waarbij de consument zelf niet langer ene auto bezit maar er over kan beschikken wanneer het hem uitkomt. In Vlaanderen zijn Cambio en Autopia bekende voorbeelden. De opkomst en verspreiding van internet heeft het mogelijk gemaakt dat zulke huur of deel-oplossingen zeer lage organisatie- en transactiekosten bevatten wat hen economisch interessant maakt.

De functie is de waarde

Vanuit duurzaamheidsoogpunt hebben deze PDC’s het voordeel dat zij een aantal prikkels verleggen. Indien een producent geld verdient aan de functie die producten leveren en niet meer aan het product zelf, dan heeft hij er geen baat mee dat zijn producten snel verouderen, uit de mode zijn of helemaal niet meer werken. In dit model wordt het dus wel aantrekkelijk om een wikispeed auto te kunnen betrekken in je te vermarkten dienst.

Volgens Michel Bauwens (P2P foundation) kan je P2P initiatieven indelen volgens de as winstgedreven versus doelgedreven en volgens de as centraal versus decentraal georganiseerd. In de blogpost Wat is de peer-to-peer economie? vind je een uitgebreide uitleg over deze indeling. Naar aanleiding van de workshop met Michel Bauwens hebben we een aantal initiatieven met P2P eigenschappen bestudeerd: Patagonia, Qolors en Etsy (Klik om een .doc met beschrijving te downloaden). In de onderstaande figuur zie je hun positionering volgens de P2P-indeling van Michel Bauwens.

Deze initiatieven vinden een evenwicht tussen hun doel- en winstgedreven karakter. Ze hebben elk een verdienmodel dat hen toelaat om hun doelgedreven activiteiten te realiseren binnen een marktcontext.

Patagonia: aanbieden duurzame outdoor kledij die mee er voor zorgt dat er nog ‘outdoor’ is

Qolors: duurzame dameskledij aanbieden

Etsy: community van kunstenaars, makers, verzamelaars die kunst, juwelen, kledij ontwerpen, maken en vermarkten

Bij Patagonia en Etsy is het het verdiensten van het businessmodel dat toelaat om de gestelde doelen te realiseren. Zo biedt Patagonia hersteldiensten aan en een marktplaats voor 2^e handskledij met kwaliteitswaarborg. Hierdoor kunnen zij hun charter met de consument ‘om geen nieuwe kleren meer te kopen’ ook daadwerkelijk aangaan. Etsy lijkt op het eerste zicht een gewone marktplaats maar biedt meer diensten dan dat. Het is ook een lerend netwerk waar informatie uitgewisseld wordt over het maken van kunst, kledij, juwelen, etc. Mensen met gelijke interesses vinden er elkaar en er worden ook heel wat offline events georganiseerd. De markplaats laat toe om deze P2P werking gefinancieerd te krijgen (per verkocht product dient een fee betaald te worden).

Het bericht Krachtige koppeling: peer-to-peer en product-dienst combinaties verscheen eerst op Plan C.

Floow2 – Business-to-Business delen

Peter Stouthuysen — Tue, 05 Feb 2013 09:36:29 +0000

Erg veel product-dienst combinaties focussen op een Business-to-Consumer (B2C) of Customer-to-Customer (Peer-to-Peer) aanpak. De case van FLOOW2 toont aan dat product-dienst combinaties ook toepasbaar zijn in een Business-to-Business (B2B) omgeving.

Op het gebied van delen, ruilen, lenen en huren zijn vele ogen gericht op de consumentenmarkt, maar hoe zit het eigenlijk met bedrijven en instellingen? Zijn die al klaar voor deze mind-shift? Kansen liggen er in ieder geval wel. Bijvoorbeeld in de agrarische sector, bij bouwbedrijven en ziekenhuizen, maar ook in de transport, logistiek en vastgoed blijkt veel productiecapaciteit ongebruikt en dus beschikbaar voor verhuur. Daarnaast heeft elk bedrijf en elke instelling de mogelijkheid zijn ‘eigen uitzendbureau te starten’. Personeel kan namelijk tijdelijk worden ingehuurd door andere bedrijven. Efficiëntere inzet van deze capaciteit door materieel of personeel te verhuren aan collega-bedrijven – die het tijdelijk nodig hebben – levert reële, financiële voordelen op. Bedrijven en instellingen verhogen de bezettingsgraad van hun materieel en personeel en daarmee hun omzet. Rendement op investeringen verbetert. Het bespaart bovendien kosten, omdat we niet hoeven te investeren in extra personeel, maar hulp kunnen inhuren van collega bedrijven. Flexibiliteit en vrijheid in ondernemen worden groter.

Ook op milieuvlak zijn er duidelijke winsten te boeken. Elk bedrijf hoeft niet steeds weer zijn eigen materieel aan te kopen. Op die manier daalt het totale materiaalverbruik en dit zonder dat er moet ingeboet worden op de kwaliteit van de bedrijfsvoering.

B-2-B marktplaats

FLOOW2, een online b-2-b marktplaats, geeft bedrijven op deze manier toegang tot de deeleconomie. De onderneming identificeerde een aantal markten en sectoren – zoals zwaar materieel, gezondheidszorg, bedrijvenparken, transport & logistiek, vastgoed en theater & events – waarin veel capaciteit op overschot is. De overvloed is echter niet altijd zichtbaar. Via het platform van FLOOW2 wordt de reserves zichtbaar gemaakt, waarna de handel in capaciteit kan beginnen. Bedrijven kunnen onderling materieel, maar ook kennis en kunde van medewerkers verhuren en huren. Met dit business model maakt FLOOW2 deel uit van het ‘Circular 100 program’ geïnitieerd door de Ellen MacArthur Foundation: ‘a global alliance of 100 businesses making the transition to the circular economy’.

Delen wat je hebt wanneer je het zelf niet gebruikt, is winstgevend en draagt tegelijkertijd bij aan een meer duurzame manier van omgaan met materialen.

It’s Time to Share!

Floow2 komt haar businessmodel toelichten op het Plan C event ‘tot uw dienst’ op 26 februari te Brussel. Meer info vind je hier.

Het bericht Floow2 – Business-to-Business delen verscheen eerst op Plan C.