Circulair ondernemen en hoe je er aan begint, is het onderwerp van de lezing van Douwe Jan Joustra tijdens de Plan C Community Day van 29 november. Een kort gesprek.

“Duurzaamheid als boodschap werkt niet, té moralistisch”, introduceert Douwe Jan Joustra zijn werk. “Waar we beter aandacht aan kunnen geven, is de circulaire economie, een objectief systeem voor systeemverandering.” Hij vergelijkt het met de uitspraak van dr. Martin Luther King. Die zei niet: ‘I have a nightmare’ maar gaf een positief beeld: ‘I have a dream’.

Performance-based contracting

Die kringloopeconomie zet in op herstellen, hergebruiken, opwaarderen, recycleren en nieuwe diensten om materialen efficiënter in gebruik te houden. In een ideale wereld sluiten we de kringloop helemaal en gaan er geen materialen verloren. In het verhaal van Douwe Jan Joustra is het ‘performance-based contracting’ daarvoor een essentieel middel. Daarmee blijft het eigendom bij de producent en die levert ‘diensten’ aan de eindgebruiker: de prestatie. Daarmee heeft de producent ook de verantwoordelijkheid voor de materialen behouden.

Een voorbeeld dat we hier eerder al beschreven is dat van de vliegtuigmotoren van Rolls Royce. Die kan je as such niet meer kopen, je kan bij hen enkel nog terecht een aantal vlieguren te kopen. Rolls Royce zelf staat dan in voor onderhoud.

Gefundeerd kiezen voor circulair ondernemen

Tijdens zijn lezing op de Plan C community Day zal Douwe Jan Joustra ingaan op de vraag hoe je zelf met dat circulair ondernemen kan beginnen. “We brengen net de bundel ‘Guided choices towards a circular business model’ (pdf) uit met daarin een handreiking voor kleine en middelgrote ondernemingen. De circulaire economie komt neer op keuzes die je heel gefundeerd kunt maken bij product ontwikkeling, business modellen, klantenrelaties en zo meer. Ik zal dan ook uitgebreid citeren uit onze bevindingen”, aldus Douwe Jan Joustra.

Als opwarmer voor de Community Day, stelden we Douwe Jan Joustra nog enkele korte vragen.

Welke recente trend of vaststelling stemt u het meest optimistisch over de ontwikkeling van de circulaire economie?

“Dat zijn de reacties die we krijgen vanuit het bedrijfsleven. Wanneer ze één keer kennis hebben genomen van de principes, is de positieve respons zeer groot. Dat stemt optimistisch.”

Welke trend stemt u dan, in tegenstelling, eerder pessimistisch?

“Het doemdenken in de duurzame community. Dat brengt ons geen meter vooruit. “

Welke nieuwe vormen van product-dienstcombinaties treffen u als veelbelovend?

“Een mooi voorbeeld is dat van de wereld van de kopieermachines waar de verandering van de verkoop van machines helemaal is omgeschakeld naar het leveren van een performance. Zij leveren geen machine meer maar bij voorbeeld 10.000 kopieën. Het systeem is dus helemaal performance-based. In de plaats van zo veel mogelijk machines te verkopen, worden nu veel minder grondstoffen verbruikt omdat zo’n 80% van de machines kan worden gerecupereerd voor montage in nieuwe machines.”

Als u radicaal zou moeten ingrijpen in de maatschappij om tot duurzaam materialenbeheer te komen, wat zou u dan doen?

“Het stoppen van de ‘koop’. Geen keuze meer laten tussen huren en kopen, maar de keuze geven tussen huren of performance. De beste keuze is die voor ‘performance-based contracting’.”

Als het gaat om het realiseren van de kringloopeconomie, wat is de eerste test of experiment dat u zou willen voeren?

“Ik zou het aankoopbeleid van de overheid zo snel mogelijk omturnen naar een performance-based systeem. Dat zou rechtstreeks de condities voor de groei van de circulaire economie beïnvloeden.”

Douwe Jan Joustra is partner in het One Planet Architecture institute (architecten van de nieuwe economie). Hij was programmamanager voor thema’s als Cradle to Cradle, Innovatie Klimaatneutrale steden, Leren voor Duurzaamheid en werkt nu aan de circulaire economie in bedrijf en samenleving. Innovatie, implementatie en inspiratie vormen zijn kracht.

Kom naar Plan C Community Day 2013

Plan C Community Day 2013 vindt plaats op 29 november 2013 in de KBC Boerentoren in Antwerpen. Het programma en andere praktische details vind je hier.

Het bericht Douwe Jan Joustra, circulair ondernemen en hoe je er aan begint verscheen eerst op Plan C.

Upcycling geniet dezer dagen nogal wat aandacht. Zo hebben McDonough en Braungart, bedenkers en ambassadeurs van het Cradle to Cradle principe, net een nieuw boek uit “The Upcycle”. Maar je ziet upcycling her en der opduiken. Drie Vlaamse pioniers laten er hier hun licht op schijnen: welk belang zij er aan hechten en hoe ze dat vertalen in concrete actie: Evy Puelinckx van het upcycling-platform hetvindingrijk.be en tevens ‘Minister van Upcycling’; Erwin Hermans directeur van Creazi.be en organisator van het Upcycling Festival in Hasselt en Gil Stevens, project manager van het C2C Platform.

Evy Puelinckx – Hetvindingrijk.be & Minister Van Upcycling

Evy Puelinckx van hetvindingrijk.be, is zonder het te beseffen al ruim een decennium actief met upcycling bezig. “Toen ik als studente architectuur materialen ging zoeken bij handelaars in oud ijzer om mijn maquettes te maken, was upcycling bepaald geen hype zoals vandaag. Meer nog, het woord werd nooit gebruikt. Het potentieel van die afgedankte materialen ontdekken, smaakte wel snel naar meer. De volgende stap was het inrichten van mijn appartement enkel met gevonden objecten en materialen. Toen ik daarna docente ‘interieur en vormgeving’ werd aan de Sint-Lukas Hogeschool in Brussel, begon ik workshops te organiseren rond upcyclen. Ik liet studenten nieuwe designobjecten maken van materialen die ze in de Kringwinkel vonden. We richtten ook een tv-studio in op die manier. Ik probeerde upcycling zelfs aan bod te doen komen toen ik zelf tv-programma’s maakte rond wonen en cultuur maar dat kwam misschien te vroeg. De duurzame mindset was nog niet zo ontwikkeld. Het laatste jaar is dat veranderd, het woord ‘upcycling’ is zelfs ingeburgerd geraakt. Ik heb zelf besloten er een ontwerpbureau rond op te starten. Tegelijk ben ik gestart met een online uitwisselingsplatform Het Vindingrijk. Op dat platform probeer ik mensen samen te brengen rond upcycling zodat er ideeën kunnen worden uitgewisseld. Ik deel er mijn how-to’s, of stap-voor-stap-handleidingen om creatief te upcyclen. De kern van dat verhaal is voor mij: afgedankte materialen en producten als bronmateriaal gebruiken en ze een nieuwe functie geven. Dus niet een oud tafeltje een likje verf geven, maar er een boekenrek van maken bij voorbeeld.”

Erwin Hermans, Directeur van Creazi.be en organisator van het Upcycling Festival

“We gooien nog heel veel weg”, stelt Erwin Hermans, directeur van Creazi en organisator van het Upcycling Festival eind april 2013 in Hasselt. “We zijn vanuit de Kringwinkel Okazi in Hasselt begonnen met Creazi om te zien of we op een creatieve manier van nog meer afval een nieuwe grondstof kunnen maken. Zo hebben we zelf een eerste belangrijk proefproject opgezet rond de Flagbag. We maken tassen en hoezen voor tablets van afgedankte vlaggen van de stad. Maar we wilden ook andere creatieve geesten de kans geven om iets te doen met de materialen die we in de Kringwinkel ontvangen. Met succes want Creazi telt intussen rond de 1.000 leden. We hadden meteen het idee opgevat om na een jaar de resultaten eens op een rij te zetten in het eerste Upcycling Festival. En ik mag zeggen dat we ons gesterkt weten. De opkomst is groot, net als de creativiteit. We zien dat er een community bestaat die belang hecht aan het uitwisselen van ideeën. Onze doelstelling is Creazi als databank voor herbruikbare materialen zelfbedruipend te maken. We hopen ook dat er een nieuw soort ondernemerschap in het verlengde kan liggen hiervan. We zijn ook op de uitkijk voor nieuwe producten, zoals de Flagbag, die we lokaal kunnen maken door middel van upcycling. Want uiteindelijk blijft jobcreatie voor ons als sociale economiebedrijf het voornaamste doel. Tegelijk willen we een soort vakmanschap in upcycling ontwikkelen. Flagbag illustreert dat dit mogelijk is.”

Gil Stevens, Project manager van het C2C Platform

“Met Cradle to Cradle hebben we een eigen plaats in het spectrum van upcycling”, aldus Gil Stevens van C2Cplatform.be. “Iedereen kent het hergebruik van spullen, al dan niet na herstelling, door de kringwinkels. Nu komt een zeer creatieve vorm van upcyclen sterk op: producten die niet meer te herstellen zijn worden als grondstof gebruikt om andere nieuwe spullen mee te maken. Het creatieve is daarin de sleutel om nieuw nut te halen uit afgedankte spullen.  Binnen de Cradle to Cradle-aanpak, zoals beschreven door Braungart en McDonough, grijpen we in op het ontwerp van de producten zelf, veel eerder in de keten dus. Het doel is dat de afgewerkte producten na gebruik kunnen worden ontmanteld op zo’n wijze dat ze opnieuw als grondstof kunnen worden gebruikt om diezelfde producten of producten van minstens dezelfde kwaliteit te maken. De materiaalkeuze is hier cruciaal want het product moet functioneel, gezond en veilig zijn en zich bovendien lenen tot die volledige recyclage.  Daar zijn al beroemde voorbeelden van zoals Gyproc-platen en Desso-tapijten. ”

“Ik stel vast dat er een aantal trends samenkomen.  Je hebt de groei van de kringwinkels, het retro-gebeuren, het ontstaan van zaken zoals repair cafés, de consumenten die makkelijker te benaderen en te betrekken zijn via het web en social media en  snel hun creatieve vondsten kunnen delen. Ook de televisiezenders pikken iets op van upcycling zoals het Ministerie van ideeën (Vier) en Fabriek Romantiek (één). Er is duidelijk een bewustwording rond anders consumeren.“

“Op het niveau van bedrijfsvoering zien we dat ook. Het Europese en het lokale grondstoffenbeleid (OVAM) spelen daarin een essentiële rol. Daarnaast grijpen de stijgende grondstofprijzen in op de haalbaarheid van doorgedreven recyclage. Veel bedrijven zitten daarom met de vraag: wat kan Cradle to Cradle voor ons betekenen? Daar proberen we met het C2C Platform een antwoord op te bieden. De volgende stap is bedrijven coachen richting een Cradle to Cradle certificatie. De ideeën rond Cradle to Cradle blijven geen dode letter. Dat is met name wat Braungart & McDonough in hun nieuw boek “The Upcycle” illustreren. Hierin geven ze een overzicht van de verwezenlijkingen sinds het verschijnen van hun eerste boek, tien jaar geleden.

Het bericht Upcycling: creativiteit, vakmanschap en anders ontwerpen verscheen eerst op Plan C.

Het bericht Save-the-date ISSI slotevent op 15 december verscheen eerst op Plan C.