Op 31 mei 2103 organiseerde Plan C in samenwerking met KULeuven en Board of Innovation een eerste iMade-workshop over hoe duurzaam materiaalbeheer in een 3D-productie-omgeving kan worden geïmplementeerd. Tijdens de workshop werd een eerste belangrijke, eerste stap genomen om het ‘business model’ van iMade te ontwikkelen.

Het bericht Fotoverslag: iMade workshop duurzaam materialenbeheer verscheen eerst op Plan C.

Het bericht Twitterverslag Community Day 2012 verscheen eerst op Plan C.

Plan C organiseert tijdens de Community Day van 29 november de workshop ‘Plan C visie revisited’ waarin deelnemers de visie van Plan C kritisch onder de loep zullen nemen. Is de visie van Plan C, intussen zo’n 5 jaar oud, nog actueel en uitdagend genoeg? Dat willen we graag te weten komen.

De visie van Plan C steunt op vijf pijlers (elk vervat in intrigerende teksten die je hieronder kan downloaden) en geeft een panoramisch streefbeeld voor de toekomst van een Vlaanderen dat inzet op duurzaam materialenbeheer. De teksten geven aan dat duurzaam materialenbeheer niet iets is voor containerparken en afvalverwerkers alleen, maar dat de hele maatschappij er een rol in speelt. Maar is het streefbeeld nog actueel, fris, uitdagend? Is het voldoende wervend? Hoe kan de weelde aan inspirerende ideeën omgezet worden in concrete actie en experiment? Daarover gaat de workshop Plan C visie ‘revisited’. Philippe Vandenbroeck (shiftN), die de sessie leidt, licht kort toe wat hij er van verwacht.

Het neusje van de zalm

“Het neusje van de zalm van de transitiedenkers in Vlaanderen neemt deel aan de sessie, meteen een goeie reden om er naar uit te kijken”, aldus Philippe Vandenbroeck. “Veel van de deelnemers zijn zeer vertrouwd met de ontstaansgeschiedenis en ambitie van Plan C en hebben zelfs meegewerkt aan de oorspronkelijke visieteksten. Ik ben benieuwd te zien hoe zij aanknopen bij de teksten van een aantal jaren geleden. Waarom willen zij vandaag opnieuw aan een sessie rond visie-ontwikkeling deelnemen? Welke evolutie zit er in hun denken? Dat wil ik wel weten.”

Wervend karakter

“Ik hoop dat we in de sessie samen ook een gevoel kunnen krijgen hoe Plan C vanuit haar visie meer kan mobiliseren. Een visie ‘hebben’ is één, maar ze kunnen inzetten als een hefboom voor systeemverandering is een aparte uitdaging. Om naar de ideeën van de deelnemers te peilen zetten we een speelse oefening op tijdens de workshop. Dat gaat dan meer over het activeren van de visies bij de maatschappelijke actoren. Het streefbeeld van Plan C staat boordevol ideeën, ik denk dat het van belang is dat de sterkste ideeën weer meer aan de oppervlakte komen. Daar ligt misschien ook het belang van een antennefunctie die Plan C kan spelen: haar community informeren over belangrijke vernieuwingen die te moeite waard zijn om op in te zetten.”

Visie vernieuwen

“Zonder het kind met het badwater weg te gooien, willen we de visies voorzichtig openbreken. De sessie wordt misschien een eerste aanzet in een, in mijn ogen belangrijke oefening voor Plan C, om de visie op middellange termijn te herdenken”, aldus Philippe Vandenbroeck.

Lees meer over de visie van Plan C

Het bericht Is de visie van Plan C nog actueel, fris, uitdagend genoeg? verscheen eerst op Plan C.

Pas actief bij Plan C, vroeg programmamanager Peter Stouthuysen zich af hoeveel grondstoffen er nog overblijven voor zijn dochtertje van twee. “Mijn dochter Lucia zal op het einde van de eeuw 90 jaar oud zijn, in haar leven zal ze heel wat belangrijke grondstoffen zien verdwijnen, tenminste als we geen manieren ontwikkelen om ze op een slimme wijze te hergebruiken”, zegt Peter. “Dat is meteen de voornaamste reden die ik kan bedenken om me in te spannen voor een transitie naar duurzaam materialenbeheer. Het maakt de inzet levensecht.”

Peter Stouthuysen ontwierp bovenstaande infografiek met drie groepen materialen: traditioneel energie-gerelateerde grondstoffen; metalen die noodzakelijk zijn om groene energie op te wekken – dit om de spanning tussen energie en het materialentekort te visualiseren; en een derde groep grondstoffen die van belang zijn in het dagelijkse gebruik.

Uit de infografiek blijkt dat er voor Lucia niet zo gek veel overblijft in de tweede helft van deze eeuw. Kolen en een reeks zeldzame metalen. Wat sowieso een enorme omwenteling betekent in onze materialenhuishouding. Dat geeft te denken over welke uitdagingen er zoal op Lucia afkomen.

Wie meer wil weten over de activiteiten van Plan C is welkom op onze Community Day op 29 november 2012 in Brussel. Hier vind je het volledige programma. Je kan je gratis inschrijven. De netwerkdag vindt plaats in Square in Brussel.

Het bericht Hoeveel grondstoffen blijven er nog over voor een meisje van twee? verscheen eerst op Plan C.

Beleven we een doorbraakmoment voor 3D-printen? Vind je weldra een 3D-printer in elke huiskamer, elke garage? Sommige believers denken van wel. Vanuit het perspectief van duurzaam materialenbeheer, kan men zich afvragen of dit wel een goed idee is. Plan C lanceerde recent het project iMade,  dat de nieuwe productietechnieken op een heel andere manier toegankelijk wil maken. Een uitgelezen moment dus om een overzicht te geven van de actualiteit omtrent 3D-printing.

iMade kiest voor lokale dienstencentra

Plan C lanceert – tijdens onze netwerkdag op 29 november – samen met 19 partners het project ‘iMade, lokale productie op maat‘. Binnen iMade staan rapid manufacturing technologiën zoals 3D-printing, laser sintering en stereolithografie centraal. Het zijn technologieën die toelaten op basis van digitale computermodellen objecten als het ware te vervaardigen met één druk op de knop.  iMade zal onder meer onderzoeken hoe lokale dienstencentra kunnen worden ingeschakeld om deze technieken toegankelijk te maken voor bedrijven, ontwerpers en individuen.

Ieder zijn eigen 3D-printer?

Volgens Chris Anderson, hoofdredacteur van Wired magazine, zullen we allemaal een 3D-printer in de huiskamer willen. Volgens Anderson maken we met de komst van een nieuw desktop 3D-printer Replicator 2, van het bedrijf Makerbot, het Macintosh-moment van de sector mee – verwijzend naar het moment in de jaren ’80 waarin Apple met de Macintosh de doorbraak van desktop computer mét grafische interface lanceerde. De Replicator 2 brengt desktop manufacturing binnen ieders bereik, volgens de makers is de installatie niet moeilijker dan die van een gewone printer. Chris Anderson mag je gerust een believer noemen. Hij is de auteur van de bestseller ‘The Long Tail: Why the Future of Business Is Selling Less of More’. Zijn nieuwe boek â’Makers: The New Industrial Revolution’ verschijnt in oktober 2012.

Goedkoper en preciezer

De trend van consument-vriendelijke 3D-printers valt alvast niet te ontkennen, zo komen er momenteel heel wat goedkope 3D-printers op de markt. Eén bijzonder toestel dat hoogwaardige fabricage naar de huiskamer brengt is de ‘Form 1′ van Formlabs. Het is een machine die objecten maakt met behulp van stereolithografie. Opmerkelijk aan dit toestel is dat je er met een precisie van 0,025 millimeter objecten op kan produceren, terwijl de prijs van het apparaat rond de 2.000 euro zal schommelen, wat in verhouding vrij laag is.

Intussen wordt duidelijk naar de gewone consument gelonkt. Makerbot startte recent met het openen van winkels om hun 3D-printers en bijhorende materialen te slijten. Terwijl het Nederlandse warenhuis De Bijenkorf al voor het tweede jaar op rij een 3D-printer in de etalage plaatst.

Speelgoed krijgt nieuwe dimensie

Voor beginners leent 3D-printen zich nog het makkelijkst tot het  maken van gadgets en speelgoed. Zo kan je je zoon of dochter een huis laten tekenen, de prent in 3D-renderen, online opladen bij i.materialise en op maat laten produceren. Disney is dat ook niet ontgaan. Het Amerikaanse bedrijf onderzoekt de mogelijkheden om elektronische  speelfiguurtjes in één keer te fabriceren, met behulp van geavanceerde optische technieken. Maar 3D-printen kan de speelgoed-fanaten ook bevrijden, zo wordt het eindelijk mogelijk om Lego en Meccano-stukken met elkaar te verbinden.

Spullen herstellen

3D-printen is ook uitermate geschikt om spullen te herstellen. Wanneer de knop van de koffiezet of de afstandsbediening stuk is, kan je in principe een nieuw stukje printen. Op die manier kunnen spullen langer in gebruik worden gehouden. Ondanks de duidelijke voordelen, reageren producenten niet altijd even enthousiast. Hoe moet het ook met de verzekering als je zelf aan een elektrisch toestel hebt gemorreld. Eén producent van synthesizers ligt daar blijkbaar niet van wakker en laat gebruikers toe zelf vervangstukken en accessoires te printen. Dat bedrijf, genaamd Teenage Engineering, stelt gratis digitale 3D-modellen ter beschikking van haar klanten via de digitale marktplaats Shapeways.

Op mensenmaat

Enkele belangrijke toepassingen van 3D-printen en aanverwante technieken hebben te maken met het menselijke lichaam. Zo haalde het bedrijf Layerwise de internationale pers met de fabricage van een implant-kaakbeen en staat Melotte bekend voor de productie van medische implantaten voor het gebit. Eén van de pakkendste verhalen is dat van Emma. De tweejarige Emma kon haar armen niet gecontroleerd bewegen door een zeldzame aandoening. Vorsers van een ziekenhuis in Delaware vonden de oplossing met het printen van een harnas (ook “exoskeleton”), gemaakt van lichte kunststof. Het harnas is modulair opgebouwd en groeit mee met het kind. Is een stukje kapot of beschadigd, wordt in geen tijd een nieuw geprint. Deze protheses zijn op dit ogenblik de krachtigste toepassingen van 3D-printing. Maar ook dieren in nesten worden geholpen, zo kreeg een beschermde Amerikaanse Zeearend een nieuwe snavel. De toepassingen hoeven niet enkel medisch van aard te zijn maar kunnen ook prestatieverhogend zijn, zoals deze olympische spikes illustreren.

Groot, groter, grootst

‘Wat in het klein kan moet ook groot, groter, grootst lukken’, denken sommigen. Zo creëerde de Nederlandse ontwerper Dirk Van Der Kooij de ‘Endless Chair’ op basis van gerecycleerd materiaal van afgedankte koelkasten. Maar daar blijft het niet bij. Sommige ingenieurs dromen ervan hele huizen in één keer te bouwen met reuze-printers. Zo ontwikkelt Enrico Dini een techniek grote stenen constructies te printen. Aan de Britse Loughborough University gebeurt intensief onderzoek naar het printen met beton en mortel. Drie Spaanse architectuurstudenten hebben een apparaat ontwikkeld dat zandsculpturen maakt. Tenslotte is er nog ‘Contour crafting‘, een theoretisch bouwconcept van professor Behrokh Khoshnevis van de University of Southern California voor de snelbouw van huizen. Met het systeem dat hij ontwikkelt, worden fundamenten, muren, loodgieterij en elektriciteit in één ruk aangelegd met behulp van een huizenhoge 3D-printer.

Verre toekomst en donkere kantjes

De toekomstige toepassingen van direct manufacturing zijn zo mogelijk nog spectaculairder. Zo wil Airbus vliegtuigen uit de 3D-printer laten rollen. Wie dat moeilijk kan geloven … wat te denken van het drukken van biefstuk, leer, bloedvaten en organen? Wat er ook van zij, het is waarschijnlijk om ook oog te hebben voor de donkere kantje van deze snel ontwikkelende technologieën. Zo zijn er enkele Amerikanen die een open source vuurwapen via internet beschikbaar willen maken, zodat iedereen er thuis eentje kan maken.

Het bericht Een 3D-printer in elke huiskamer? verscheen eerst op Plan C.

Kris Moonen is project manager bij i-propeller, het consultancybureau voor sociale innovatie dat meewerkt aan Plan C. Met ‘De Plantrekker’ werkte i-propeller voor Plan C aan een praktische handleiding om transitie-experimenten op te zetten, te begeleiden en te evalueren. “Het is een instrument om over te gaan tot concrete actie, vanuit een ambitieuze visie op duurzaam materialenbeheer in Vlaanderen.”

Wat is het nut van ‘De Plantrekker’?

Plan C gaat uit van een heel sterke en breed gedragen visie maar concrete actie moet deze realiseren. De Plantrekker geeft een methodologie, een praktische handleiding voor hoe Plan C die experimenten kan gaan coachen. Vanaf idee over concept tot experiment en eindevaluatie. Het zorgt ervoor dat we niet zomaar een beetje dromen, maar gaan kijken wie er iets wil doen, wie wat kan, welke informatie of middelen we nodig hebben en hoe we die uit het netwerk kunnen halen. Plan C is niet alleen een denktank, maar ook een doe-tank, een experimenteerruimte waar we van leren.

Waar verschilt het van klassiek project management?

Project management is het uitvoeren van een vooropgesteld recept; hier gaan we experimenteren met ‘wat er in de keukenkast’ zit. Het begint al met de evaluatie van het idee. Klassiek ga je kijken naar een aantal criteria, bijvoorbeeld of de doelstellingen en de termijn goed zijn gedefinieerd, of ze de juiste partners hebben, etcetera. Bij de projecten van Plan C heb je een groter aantal onzekerheden. Het zijn geen afgelijnde, incrementele innovaties zoals een motor tien procent zuiniger maken. Maar de experimenten draaien bijvoorbeeld rond de vraag hoe je in de procesindustrie in plaats van een hoeveelheid chemicaliën te verkopen, een dienst gaat verkopen die bepaald resultaat garandeert, ongeacht het aantal chemische stoffen die daarvoor nodig zijn. De vraag is veel abstracter en de aanpak moet dan ook flexibeler en meer padafhankelijk zijn. De methodologie laat daar de ruimte voor. Een ander verschil is dat we elk experiment sterk toetsen aan de visie. Het ambitieuze transitie-idee mag niet afglijden naar business-as-usual-oplossingen. De evaluatie gebeurt zo volgens haalbaarheid en wenselijkheid. De haalbaarheid toets je aan objectieve criteria, de wenselijkheid voor Plan C wordt onderzocht door een team van experts. Maar, niet iedereen die een experiment wil opzetten moet het hele traject stap voor stap doorlopen. Wie al ergens mee bezig is, kan er deeltjes van gebruiken. De Plantrekker is eerder een kapstok, ondersteuning en omkadering waar en wanneer het nodig is. Sommigen vinden het interessant om via het netwerk gewoon feedback te krijgen. Plan C is geen initiatiefnemer van experimenten, maar geeft ze een duwtje in de rug en kan verschillende individuele initiatiefnemers samenbrengen, links leggen tussen de verschillende experimenten en trekt er dan als organisatie lessen uit.

Waar zijn jullie, behalve De Plantrekker, nog mee bezig binnen Plan C?

Toen we twee jaar geleden voor Plan C begonnen te werken was onze opdracht om een traject en bijbehorende begeleiding te ontwikkelen Doorheen de ontwikkeling werden ook enkele concrete initiatieven opgevolgd waardoor we echt de link konden leggen tussen theorie en praktijk. We fungeerden als tussenpersoon en coachten groepjes mensen. Ook hebben we hard gewerkt aan de uitbouw van Plan C als een zelfstandige vzw,  met een eigen support team.  We gaan dus binnenkort aan kennisoverdracht doen, maar blijven graag meewerken aan projecten van Plan C.

Wat ziet u als de grote uitdaging voor transitie in Vlaanderen?

Samenwerken; niet alles zelf willen doen binnen het eigen netwerk. Met Plan C hebben we bijvoorbeeld in het ISSI project ook samengewerkt met DuWoBo, een ander transitienetwerk rond duurzaam Wonen en Bouwen. In dit project werd gekeken naar een soort van Open Source aanpak, zodat je meer en sneller van elkaar kan leren. De verschillende actoren moeten zo niet elke keer opnieuw het warm water uitvinden. Transitie is een geheel van complexe uitdagingen waarvoor je bijna altijd buiten je organisatie, een vaak ook buiten je netwerk moet treden om ze het hoofd te bieden; dat gaat sneller en beter dan als je het allemaal zelf wil doen of ontwikkelen. Dat zorgt er ook voor dat subsidies efficiënter kunnen worden ingezet, omdat de overheid bij ieder nieuw netwerk niet telkens opnieuw moet betalen voor hetzelfde werk rond capaciteitsopbouw en uitbouw van een toolkit. Uit het ISSI project hebben we uit een beperkte steekproef geconstateerd dat ondanks het feit dat Vlaanderen rijk is aan netwerken is, er verrassend weinig overlap is qua achterban. Deze netwerken hebben dus zeker allemaal hun bestaansreden, een beetje zoals in ‘supercomputer’ waarin de processors samenwerken aan een gezamenlijke uitkomst.  Slim samenwerken is dan ook dé uitdaging om de competenties, creativiteit en kennis in Vlaanderen in te zetten rond duurzame ideeën en acties.

Het bericht “Samenwerken is dé grote uitdaging voor transitie in Vlaanderen” verscheen eerst op Plan C.

Wat doet shiftN precies?

Bij de start 15 jaar geleden legden we ons toe op toekomstverkenningen: voornamelijk scenarioplanning voor privébedrijven. Intussen doen we ook aan systeemanalyse. Door allerlei methodes proberen we vat te krijgen op de architectuur van maatschappelijke en bedrijfsknelpunten  in allerlei domeinen: van groene economie, tot voedselproductie, energie, materialenbeheer, nationale en internationale veiligheid tot gezondheidszorg. Voor de Britse overheid hebben we enkele jaren terug gewerkt rond zwaarlijvigheid. In essentie een simpel probleem: je neemt meer energie op dan je verbrandt. Maar dat zit ingebed in een ongelooflijk kluwen van variabelen: hoe makkelijk kan je te voet door de stad, maar ook genetische en psychologische factoren en de hele setting rond de voedselproductie en consumptie. Hoe die factoren allemaal samenhangen, brachten wij in kaart, en dat heeft sterk doorgewerkt op beleid, in de UK en daarbuiten.

Welke methodes gebruiken jullie daarvoor?

We werken met een multistakeholderaanpak, waarbij we verschillende belangengroepen helpen om in dialoog te gaan. De laatste jaren focussen we ook op een ontwerpmatige benadering. Als een designer kijken naar complexiteit houdt in dat je vanaf dag 1 oplossingsgericht gaat denken. De combinatie met het detectivewerk, het analyserende, van een systeemdenker zorgt voor een verfrissende cocktail. Vaak werken we samen met topspecialisten in elk domein, een absoluut voorrecht. We moeten die mensen uit hun specifieke discipline proberen te trekken en meehelpen hun horizon te verbreden. We proberen zo nieuwe perspectieven aan te reiken, nieuwe denkkaders. In vele gevallen zijn we op zoek naar nieuwe modellen van waardecreatie. De modellen die er vandaag zijn, zijn uitgediend. Het is tijd voor fundamentele veranderingen. Dat is wat mij persoonlijk drijft in deze job.

Gelooft u dat die veranderingen radicaal en groots zullen zijn of eerder via kleine, haast onzichtbare stapjes?

Een heel interessant vraagstuk, en het antwoord is beiden. Er zijn twee grote scholen. De ene kiest voor de radicale aanpak om transitie in gang te zetten, de andere werkt volgens ‘small bets’. Dat houdt in dat we in een zeer complexe situatie waarin het onduidelijk is welke beslissing welk effect en risico inhoudt best heel kleine dingen doen. Ik denk dat de kunst erin bestaat beide methodes in het vizier te houden. Het radicale niet uit het oog verliezen, maar toch voorzichtig blijven.

Wat doen jullie voor Plan C?

Enkele jaren terug ontwikkelden we voor Plan C een instrument om als regisseur van een transitieproces de fit te helpen bewaren tussen een overkoepelende visie voor duurzaam materialenbeheer en lokale innovatie-experimenten. Het ging dus precies om het bewaren van de coherentie tussen radicale en het incrementele waar we daarnet over spraken. Nu bouwen we daar op verder en helpen we Plan C onder meer met nadenken over de herpositionering van de organisatie binnen het relatief complex veld van duurzaam materialenbeheer in Vlaanderen. Vijf jaar geleden waren ze nog eenoog in het land der blinden, nu zitten ze ingebed in een complex netwerk.

Op 6 juni organiseert u een brainstormsessie voor Plan C. Wat is daar juist het idee achter?

Aan de hand van een selectie van 10 interessante, recente innovaties uit heel diverse domeinen gaan we nadenken over wat die kunnen betekenen voor materialenbeheer. Daar kunnen nieuwe denkpistes uit voortvloeien. Ik hoop dat we het vlot en informeel kunnen houden, en ik ben benieuwd wat het resultaat wordt.

Meer informatie:

• www.shiftn.com
• Plan C Brainstorm-sessie met Philippe Vandenbroeck (shiftN) – woensdag 6 juni, 14u, Conferentiecentrum Lamot in Mechelen. Deelname gratis.

Het bericht ShiftN brengt complexe systemen én hun knelpunten in kaart verscheen eerst op Plan C.

“Duurzaam materialenbeheer is een domein waarin Vlaanderen het verschil kan maken”, vindt KU Leuven-professor Karel Van Acker. “Maar dan moeten we er geen drie jaar meer mee wachten.”

Duurzamer omgaan met materialen is eigenlijk geen kostenpost voor een bedrijfsleider”, glimlacht Karel Van Acker, professor duurzaam materialenbeheer aan de KU Leuven en coördinator van het Leuven Materials Research Centre. “Dat niét doen, dat kost pas veel geld. Want dan zal de prijs die hij betaalt voor zijn grondstoffen, alleen maar stijgen.”

De wetenschapper wijst op de macro-economische tendensen. De jongste decennia is de prijs van grondstoffen en materialen, onder andere door de technologische ontwikkeling, stelselmatig gedaald. Maar sinds 2002 is die trend omgebogen. “Gemiddeld is de prijs gestegen met een factor 2,5. Voor sommige materialen, zoals indium dat wordt gebruikt in zonnecellen, of neodymium dat nodig is voor permanente magneten, spreek je van een vertienvoudiging.”

Die grondstoffenschaarste gaat gepaard met meer aandacht voor de ecologische impact. Productie en verwerking van materialen staat nog altijd voor een kwart van de CO2-uitstoot in Europa.

De bevoorradingszekerheid en de vermindering van de milieu-impact kunnen op zijn minst gedeeltelijk bereikt worden door op een hoogwaardige manier de kring productie-gebruik-recyclage te sluiten. “Bedrijven en consumenten moeten er zich van bewust zijn dat materialen in economisch opzicht ‘dragers’ zijn, die je niet noodzakelijk in bezit moet hebben. In het Verenigd Koninkrijk zijn er bedrijven die straatverlichting verkopen aan de staat: niet de lantaarnpalen, maar het verlichten. Het gevolg is dat zo’n bedrijf niet probeert zoveel mogelijk lantaarns of lampen te verkopen, maar zo efficiënt mogelijk zorgt voor verlichting.”

Als voorzitter van Plan C wil Van Acker dat soort businessplannen in Vlaanderen een duwtje in de rug geven. De vzw, voluit het Vlaams Transitienetwerk Duurzaam Materialenbeheer, werd op woensdag 28 maart officieel opgericht, al is ze, op initiatief van Ovam, als informeel netwerk al actief sinds 2006. Stichtende leden zijn Ovam namens de overheid, essenscia (federatie chemiesector), Febem (federatie milieubedrijven), Colruyt, Indaver, KU Leuven, UGent, Vito, Bond Beter Leefmilieu, Netwerk Bewust Verbruiken en de adviesbedrijven Sustenuto en Advizers. De juridische entiteit is nodig om zelf in projecten te kunnen instappen en de visibiliteit van de organisatie te verhogen.

De naam van de organisatie is niet toevallig gekozen. Plan A staat voor voortdoen zoals we bezig zijn. Optie B is meer regelgeving, en bedrijven die, op eigen houtje of door wetgeving gedwongen, de weg naar meer duurzaamheid inslaan. Plan C wil het systeem veranderen. De organisatie ontwikkelde eerst een visie, zette nadien werkgroepen op om die visie te koppelen aan concrete innovaties, waarvan de resultaten worden gedeeld en versterkt in het 500 mensen sterke netwerk van Plan C.

“Ook voor de overheid is dit nieuw”, weet Van Acker. “Normaliter stuurt die zaken aan, via wetten en belastingen, of ze ondersteunt initiatieven, door infrastructuur of subsidies. Soms heeft ze een voorbeeldfunctie, bijvoorbeeld in haar openbare aanbestedingen. Maar bij Plan C fungeert ze als geëngageerde partner, waarbij ze zelf deelneemt aan het proces. Dat is een nieuwe rol, die heel sterk kan zijn, maar moet worden uitgetest.”

Dat Vlaanderen het dertig jaar oude Afvaldecreet, dat mee de milieusector in dit land vorm gaf én tot de Europese top deed behoren, nu vervangt door een Materialendecreet, vindt Van Acker een logische evolutie. “Toen Plan C begon, was er rond duurzaam materialenbeheer nog niet veel gebeurd. Nu is het een prioriteit voor Europa. De Europese Commissie heeft een roadmap toward resource efficiency uitgetekend. Als Plan C voegen we daar nog een zo klein mogelijke milieu-impact aan toe voor de materialen die je gebruikt.”

Plan C wil vooral de risicovolle experimenten uitproberen, uitzoeken waar de bottlenecks zitten in die overgang naar een duurzaam materialenbeheer. “Wij willen eigenlijk de voorbereidende stappen doen. Precies daarom is het belangrijk dat we onafhankelijk kunnen denken, maar dat tegelijk de overheid aanwezig is, en de communicatie met die overheid verzekerd. Het moet een wisselwerking zijn. Wij gaan geen nieuwe wetgeving initiëren, maar wel bekijken waar er barriëres kunnen zijn.”

Zo wordt er in het netwerk van Plan C stevig nagedacht over concrete initiatieven voor bijvoorbeeld de recyclage van zonnepanelen, iets waarin Vlaanderen achterop hinkt bij Wallonië en Brussel. “Of chemical leasing . Denk aan schuurmiddelen. In plaats van het schuurmiddel te verkopen, zouden bedrijven ook de garantie kunnen verkopen dat ze een bepaalde oppervlakte zullen schuren, waardoor het schuurproduct in het bedrijf blijft.”

Dat soort nieuwe businessmodellen opent nieuwe mogelijkheden voor Vlaanderen, mits er snel wordt gehandeld. Duitsland bijvoorbeeld staat traditioneel technologisch zeer sterk. Toen flessen op basis van biomaterialen werden vrijgesteld van de uitgebreide terugnameverplichtingen, kreeg de innovatie in dat domein een boost. Zelfs een traditionele laatkomer als het Verenigd Koninkrijk stampte een National Industrial Symbiosis Program uit de grond. Tot voor een paar jaar werd meer dan de helft van het gebruikte materiaal er nog gestort, maar de eilandbewoners zijn aan een enorme inhaalrace bezig.

“De trein is aan het vertrekken, en we moeten er nu op springen. Er zijn nog altijd redenen om te zeggen dat Vlaanderen een koploper is, maar met de Europese stimuleringsmaatregelen is het nu tijd om een versnelling hoger te schakelen. Wij zetten proeftuinen op, maar we zijn ook slechts één netwerk, met onze beperkingen. Sommige bedrijven zijn koplopers, nu is het zaak ook het peloton mee te krijgen.”

“Wij moeten proactief zoeken naar opportuniteiten, voor de samenleving en voor onze bedrijven. Volgens een studie van de Internationale Arbeids Organisatie zijn duurzame energie en recyclage dé twee groeisectoren van de toekomst.”

Stortplaatsen hebben dan ook geen toekomst meer, tenzij, zoals bij Group Machiels in Limburg, als bron van materialen en energie. Ook verbranden is minder interessant dan recycleren of hergebruiken. “30 procent van het gewicht dat in een oven gaat, komt eruit als assen. Mits die zuiver genoeg zijn, kan je ze gebruiken als bouwmateriaal, maar we zullen wellicht altijd een aantal hoogtechnologische materialen blijven verbranden. De kunst voor onze bedrijven zal zijn dat zoveel mogelijk te vermijden, door bij het design al rekening te houden met recyclage of recuperatie. Maar er is nog veel kennis nodig, onder andere over thermodynamica, die er nu nog onvoldoende is.”

De Leuvense prof verwijst naar de printed circuit boards in computers en gsm’s, waar meer dan vijftig elementen in zitten. “Een bedrijf als Umicore haalt veel van die elementen eruit, via een hogetemperatuurproces. Het plastic van het apparaat, dat als brandstof dienstdoet, kan worden vervangen door biogebaseerde polymeren, waardoor je over de levenscyclus van het component minder CO2-emissies hebt.”

Helaas is voor veel producten het recyclaat nog altijd duurder dan de primaire grondstof, ook omdat bij die laatste een aantal externe kosten, zoals de milieulasten, niet wordt doorgerekend. Maar intussen worden grondstoffen steeds moeilijker te ontginnen, en dus duurder. Uit kopererts werd vroeger 0,8 procent koper gewonnen, nu nog 0,3 procent. Of indium, dat samen met tin wordt gewonnen. De vraag naar lcd-schermen stuwt de vraag naar indium omhoog, maar niet voldoende om de meerprijs van extra tinwinning te verantwoorden.

“Duurzaam materialengebruik zal altijd zeer complex zijn. Voor sommige kunststoffen zal het zinvol zijn ze na recyclage opnieuw te upgraden, voor andere niet. In het Westen zijn wij heel sterk technologisch gericht. Umicore recycleert 95 tot 98 procent van die printed circuit boards , maar als je het totale plaatje bekijkt – inclusief inzamelen, shredderen, componenten sorteren – komen we aan een recyclagepercentage van amper 15 procent, ongeveer evenveel als China, dat het de helft minder goed doet in het pure recycleren. Maar wij exporteren een pak oude gsm’s en computers. Dus moeten we meer kijken naar de totale keten, systeeminnovatie, de tussenstappen verzorgen.”

Al moeten we realistisch blijven. “Niet alles is 100 procent recycleerbaar. Maar we moeten naar de grenzen zoeken. Daarvoor kan de overheid specifieke maatregelen nemen. Recyclagecertificaten kunnen een oplossing zijn, maar veel hangt af van het materiaal en de sector in kwestie. Op lange termijn moeten we durven te denken aan een verschuiving van de lasten: weg van die op arbeid, en meer lasten op grondstoffen. Durven de bads te belasten, niet de goods . Dat is een lange weg, dus het zal stapje voor stapje gaan, maar dat is wel de richting.”

© 2012 Roularta Media Group

Datum publicatie: 05 april 2012
Bron: Trends
Editie: Trends
Pagina: 28
Aantal woorden: 1411
Auteur: LUC HUYSMANS / FOTOGRAFIE FILIP VAN LOOCK

Download PDF-versie van dit artikel

Het bericht Trends Magazine: “De weg naar de gesloten kring” verscheen eerst op Plan C.

iMade speelt in op de nieuwste technologieën van rapid manufacturing (3D-printing, stereolithographie, selective laser sintering ea.) die het volgende decennium gegarandeerd een ommekeer teweeg zullen brengen in de productieprocessen en de product-to-market-keten. iMade wil deze technologische revolutie meteen koppelen aan een sociale en ecologische evolutie. Welke arbeidskansen ontstaan er? Hoe kunnen we slimmer omgaan met materialen in deze tijd van groeiende grondstoffenschaarste? iMade heeft daarvoor een visie ontwikkeld en heeft de ambitie van Vlaanderen een groene, sociale proeftuin voor rapid manufacturing te maken.

iMade-netwerk

Concreet wil iMade met een netwerk van dienstencentra de infrastructuur opzetten om lokale productie op maat met state-of-the-art technologie en arbeidskansen doorbraak te doen vinden. Deel van de noodzakelijke infrastructuur is een softwareplatform dat het verdelen, verkopen, distribueren van 3D-designs veilig en vlot kan laten verlopen.

Doorbraak

PLAN C ontwikkelde iMade in samenwerking met een consortium van bedrijven. In 2009 werd het project iMade in de vorm van een TIS-aanvraag ingediend bij het IWT. Dat bleef zonder direct gevolg. Een tijdje bleef het stil rond iMade. Sedert begin 2011 is er een vernieuwde interesse om iMade te lanceren als een ViA-doorbraakproject. De nieuwe impuls kwam van OVAM en PLAN C. De eerste stap die nu wordt gezet is de presentatie van iMade op de ViA-Ronde Tafel van 6 juni 2011 over duurzaam materialenbeheer.

Video’s

Bekijk hier twee video’s over het project iMade. De eerste animatiefilm verklaart de doelstellingen van iMade. De tweede animatiefilm geeft voorbeelden van mogelijke toepassingen voor iMade in Vlaanderen.

Het bericht Plan C presenteert iMade op de ViA-Ronde Tafel verscheen eerst op Plan C.

Het bericht Kringwinkels streven naar groter hergebruik ingezamelde goederen verscheen eerst op Plan C.