Wat is de zin of onzin van netwerkorganisaties die inzetten op innovatie en duurzaamheid? Een workshop van Plan C deze week gaat dieper in op die vraag onder leiding van Professor Patrick Kenis van de Antwerp Management School, specialist in dit domein. “Plan C kan de vruchtbare aarde zijn waar verschillende partijen elkaar ontmoeten om doorbraken te realiseren in duurzaam materialenbeheer”, stelt Professor Kenis. “Maar vanzelfsprekend is het allerminst.”

“Netwerkorganisaties zijn tegelijk de mooiste en moeilijkste manier om iets voor mekaar te krijgen”, legt professor Patrick Kenis uit. “Wat ze zo boeiend maakt is dat ze zeer verschillende soorten organisaties bij elkaar brengen. Precies daarom zijn netwerkorganisaties soms de enige manier om een bepaald resultaat te bereiken. Maar daardoor is de uitdaging groter om de competenties, expertise en belangen van de leden te integreren.”

Heterogene groep

“Laat dat nu precies zijn waarom Plan C zo aantrekkelijk is. Plan C slaagt er goed in die differentiatie tot stand te brengen met leden zoals bij voorbeeld kennisinstellingen, bedrijven, overheidsorganisaties en ngo’s. Dus moet Plan C integratie van hun belangen en competenties zienn waar te maken om zo de vruchtbare aarde te worden waar de heterogene groep leden samen doorbraken realiseren op het vlak van duurzaam materialenbeheer.”

Succesformule

“Wat de zaak bemoeilijkt is dat enerzijds de netwerkorganisaties zoals Plan C zelf graag wil weten hoe ze dat best doen en anderzijds de individuele leden zich afvragen welk direct nut ze er uit halen. Zij willen goed vat krijgen op welke meerwaarde deelnemen in een netwerk voor hen heeft. Wie er in slaagt die doelen te laten samenvallen, heeft een succesformule beet”, meent Patrick Kenis. “Tijdens de sessie gaan we daar naar op zoek.”

Het bericht “Netwerkorganisaties zijn de mooiste en de moeilijkste manier om iets voor mekaar te krijgen” verscheen eerst op Plan C.

Hilde Carens-Van Gils is projectleider Bouw – Ecologie en Energie bij Colruyt. De retailer staat gekend als grote innovator. Haar expertise van bij Colruyt zal dan ook goed van pas komen als nieuwe bestuurder van Plan C. “Alleen door duurzaam te denken heeft een bedrijf toekomst.”

Waarom is Plan C voor u belangrijk?

Binnen mijn job als architecte bij Colruyt ben ik enorm bezig met de aspecten ecologie en energie van het bedrijf. Dat geldt ook voor bouwmaterialen. Daarom is het zeker interessant om bij Plan C betrokken te zijn. Ik wil er mij voor inzetten dat zij kunnen voortzetten waar ze mee bezig zijn en nog verder groeien. Wij zijn er zeker van dat het samenbrengen van kennisinstellingen, maatschappelijke verenigingen, bedrijven en burgers nog tot goede resultaten zal leiden. Zelf zullen we ook binnen Plan C werken aan projecten rond bouwmaterialen. We vinden het belangrijk dat de materialen die we gebruiken volledig passen binnen dat duurzame verhaal. Als we verbouwen, uitbreiden of een nieuwbouw plaatsen willen we dat niet doen met nieuwe materialen op basis van nieuwe grondstoffen, maar streven we naar een gesloten kringloop. We zijn daar ook nu al mee bezig, maar het probleem is dat in België nog niet alle productieprocessen daarvoor rond zijn. En dan is er nog de problematiek om alle aannemers mee te krijgen. Vaak worden zaken afgebroken, gestort en afgevoerd zonder bewust te zijn van de opportuniteiten. Bedoeling is dat we niet meer betalen voor een sloop waarbij we niet weten wat er met de afbraakresten gebeurt. Zeker niet iedereen is daar al in mee, maar goed, dat is een leerproces.

Hoe kiest Colruyt nu al voor duurzame oplossingen?

We werken met de gegevens van het Nederlands bedrijf Nibe om de materialen onder de loep te nemen. Zij bekijken materialen op verschillende vlakken zoals CO2-verbruik, lawaaihinder bij het productieproces, maar ook alle mogelijke invloeden op het milieu zoals de verzuring van het water en de opwarming van het klimaat. Aan de hand van al die factoren beoordelen ze elk materiaal en delen ze ze in in een bepaalde klasse. 1 is de beste, 7 de slechtste. Elke keer als we kiezen voor een materiaal houden we er zo rekening mee of het de ecologisch interessantste is. Voor hout kies je bijvoorbeeld niet voor tropisch hardhout zonder FSC label en beton kan dan weer gemengd worden met betonpuingranulaten, zodat je gebruikt beton kan recycleren. Maar het gaat verder dan materialen alleen. We proberen op alle vlakken ons steentje bij te dragen. Waar mogelijk proberen we zonnepanelen te plaatsen, water te recupereren en met groendaken te werken. Er lopen ook drie testprojecten rond energie. Een Bioplanet in de regio Leuven is opgetrokken in houtskeletbouw, een Okay winkel in Welle met geïsoleerde metaalpanelen en een Colruyt in Wallonië met geïsoleerde betonpanelen. In die winkels gaan we na wat daar allemaal bij komt kijken en welke de interessantste oplossingen bieden. De resultaten zijn alvast positief: we kunnen tot twee derde van de verwarming besparen. De Bioplanet, een winkel van 8.000 kubieke meter volume heeft maar een verwarmingsinstallatie nodig vergelijkbaar met die van een woning. Allemaal door slimmer te bouwen. Om de testprojecten te evalueren houden we rekening met drie peilers: het economische, het ecologische en het sociale. Door ervoor te zorgen dat in de Bioplanet veel daglicht binnenkomt spaar je bijvoorbeeld niet alleen elektriciteit uit, maar maak je het ook aangenaam winkelen voor klant en personeel. Bedoeling is dat we dit soort concepten gaan toepassen voor alle nieuwbouw.

Colruyt speelt dus een voortrekkersrol.

Ik weet natuurlijk niet waar onze concullega’s allemaal mee bezig zijn, maar wij zetten alleszins alles op alles. Dat moet ook. Wettelijk gezien moeten we tegen 2020 bijna energieneutraal bouwen. Als bedrijf kun je daarop niet wachten. 2020 is nog maar acht jaar van ons verwijderd, en vele van onze bouwprojecten lopen gemakkelijk 3 tot 5 jaar. We moeten nu al onderzoeken hoe dat op een kostenefficiënte manier kan. Stap voor stap die dingen uitzoeken en optimaliseren. Alleen zo hebben we een bedrijf met toekomst.

Het bericht “Alleen door duurzaam te denken heeft een bedrijf toekomst” verscheen eerst op Plan C.

Wat is systeeminnovatie?

Het gaat hier over de noodzakelijke transitie in onze manier van produceren, consumeren, wonen, ons verplaatsen en omgaan met deze wereld, naar een duurzame economie. We kijken waar vernieuwing mogelijk is, maar in plaats van op de klassieke manier gewoon naar nieuwe producten te zoeken, koppelen we dat aan een aantal andere factoren die maken dat het een systeem wordt. Een gekend voorbeeld is mobiliteit. Als je wil overschakelen naar elektrische wagens draait het niet alleen om het op de markt brengen van die auto’s maar moet ook die hele oplaadstructuur aanwezig zijn. Als je dat hele systeem niet gelijktijdig aanpakt, kan het niet werken. En ook op andere vlakken is het nu tijd voor een grote switch. Dat voel ik zowel vanuit mijn job als vanuit een persoonlijk engagement ten aanzien van noodzakelijke maatschappelijke veranderingen.

Zoals op het vlak van industrie.

Het nieuw industrieel beleid is inderdaad een transitiebeleid. We stellen vast dat de Vlaamse industrie het niet meer zo goed doet omdat die te sterk vasthangt in het oude model van kapitaalsintensieve massaproductie. In automatisering zijn we heel sterk, maar intussen kunnen de Chinezen dat ook. Dat model heeft zijn grenzen, maar omdat het tot voor kort in ons land zo succesvol was zijn we minder bezig geweest met de overgang naar nieuwe systemen. Nu moeten we naar de fabriek van de toekomst. Want we hebben nog steeds materiële productie in eigen land nodig en mogen niet alleen op diensten steunen indien we aan de kop willen staan van innovatie.

Hoe ziet die fabriek eruit?

Helemaal anders dan we die nu kennen. Vergeet massaproductie, rokende schoorstenen en bandwerk. De fabriek van de toekomst wordt bovenal een dienstenleverancier in een nieuw economisch groeimodel dat steunt op het poolen van kennis en ook grondstoffen. Grondstoffen gaat men bijvoorbeeld leasen in plaats van verkopen. Ze blijven, zoals we nu al zien in de werking van watermaatschappijen, in een ‘common pool’ met een garantie op kwaliteit zitten waar iemand ze uit kan halen maar ook weer terug moet brengen na gebruik. Zo is de hele afvalcyclus rond. Ook productie wordt dan een dienst. De leverancier levert bijvoorbeeld de garantie dat een straat verlicht is in plaats van twintig lampen. Voor iedereen wordt het dan voordeliger om zo duurzaam mogelijk te produceren, zo efficiënt mogelijk te verbruiken en zo goed mogelijk te recycleren. De fabriek wordt een onderdeel van een heel netwerk van bedrijven, diensten, logistieke en ecologische componenten waarin elke rol opnieuw gedefinieerd moet worden in het exploiteren van die common pools. De kenniseconomie is een common pool economie omdat kennis oneindig herbruikt kan worden in nieuwe kennis door die kennis te delen, door open innovatie voor onder andere die fabriek van de toekomst. De nieuwe fabrieken zijn slim, flexibel, kleinschalig en werken op maat. Een voorbeeld is ‘digital manufacturing’ waarbij op maat van de consument een product gemaakt kan worden met innovatieve 3D-printers die overal kunnen gezet worden.. Zo’n nieuwe initiatieven zijn zeer goed voor de lokale economie en de tewerkstelling. Eigenlijk is het een soort omgekeerde beweging, weg van de massaproductie en de globalisering. De lokale economie wordt als het ware gereïndustrialiseerd. Die industriële revolutie zit er aan te komen en het komt er voor het beleid op aan nieuwe businessmodellen te promoten zodat de bedrijven er klaar voor zijn. Die opschaling naar het hele systeem door andere gedragsnormen voor het gebruiken van common pools is de grote uitdaging.

Is de maatschappij er al klaar voor?

Vanuit de industrie zelf is er veel interesse, maar de bevolking is nog niet helemaal mee omdat er te weinig positieve verhalen in de media komen in deze tijden van onzekerheid en angst voor de dag van morgen. Er heerst vaak wantrouwen tegenover vernieuwingen, zoals bijvoorbeeld op vlak van biotechnologie en genetische manipulatie, maar ook wat betreft de manier waarop we wonen en mobiliteit is het moeilijk om bestaande patronen te veranderen. Daarom is er nood aan een goede omkadering van het transitieproces dat er onvermijdelijk aankomt, al kunnen we niet voorspellen waar het ons precies zal brengen. Daarin ligt ook het nut van Plan C als forum van voortrekkers voor maatschappelijke verandering. Plan C creëert positieve verhalen en dicht de kloof tussen woord en daad.

Het bericht “De fabriek van de toekomst is een duurzame dienstenleverancier” verscheen eerst op Plan C.