DuWoBo, transitie duurzaam wonen en bouwen, en Plan C, transitienetwerk duurzaam materialenbeheer, organiseerden op 18 juni de workshop ‘De bouwsector staat tot uw dienst’. De workshop had tot doel om in een beperkte groep de mogelijkheden en opportunteiten van product-dienstsystemen in de bouwsector te verkennen. In het najaar wordt voorzien in een vervolgtraject waarbij het de bedoeling is om te komen tot concrete en praktijkgerichte voorstellen van vernieuwende experimenten of projecten. Leer meer over dit opzet in onze inspiratie-blogpost over de bouwsector.

Het bericht Fotoverslag: Workshop ‘De bouwsector staat tot uw dienst’ verscheen eerst op Plan C.

De twee transitienetwerken DuWoBo en Plan C slaan de handen in mekaar en organiseren op 18 juni samen de workshop ‘De bouwsector staat tot uw dienst’. Aanleiding om ook in Vlaanderen eens na te gaan hoe product-dienstsystemen, waar Plan C een heel jaar rond werkt, kunnen worden aangewend in de woon- en bouwsector. Hoe kunnen we, aanvullend op duurzaam bouwen, renoveren en cradle-to-cradle design, product-dienstsystemen ontwikkelen die duurzaam zijn?

Plan C werkt in 2013 een jaar lang rond product-dienstsystemen omdat ze het potentieel hebben om het materialenverbruik te verduurzamen. Bij een product-dienst systeem wordt het nut van een product en de toegankelijkheid ervan boven het bezit geplaatst. De focus ligt m.a.w. op de functionaliteit en niet op eigendom van een goed. Typisch behelst dit het tegen het licht houden van het geldende businessmodel of werksysteem. Eén van de bekendste pleitbezorgers van een dergelijke duurzame paradigma-shift in de bouw is de in Nederland gevestigde Duitse architect Thomas Rau.

Licht, geen armaturen

“Bij RAU zijn wij alleen geïnteresseerd in voldoende verlichting in het kantoor, niet in het bezitten van de verlichtingsinstallatie. Vanaf nu betalen wij alleen voor de prestatie ‘verlichting’ en niet meer voor de toegepaste grondstoffen in de producten”, stelt Rau. EcoNation bewandelt met de ‘Lightcatcher’ lichtkoepels precies diezelfde piste en won daarmee al tal van internationale prijzen.

Groen leasen

Voor bedrijven die kantoren huren, is groen leasen een interessante eerste opstap om zich op die wijze te organiseren. Hierbij kan de huurder bijvoorbeeld een vast maandelijks bedrag aan de verhuurder betalen voor energie, water, warmte, licht en materialen. De verhuurder op zijn beurt kan dit vast bedrag investeren in energiezuinige producten om zo de energievraag van het kantoor te drukken. Op die manier is de huurder steeds zeker van de totale kost én kan de verhuurder een hogere opbrengst genereren met de verhuur. De incentive tot meer duurzaamheid komt op deze manier expliciet bij de verhuurder te liggen, die tegelijk beschikt over de mogelijkheden en middelen om tot actie over te gaan.

Inrichting

Eens het kantoor is gehuurd, moet het ook ingericht worden en ook hier bestaan interessante nieuwe product-dienstsystemen voor. Zo herstelt en verhuurt Nearly New Office Facilities bijvoorbeeld oude en reeds gebruikte kantoorinfrastructuur. De meubels blijven in eigendom van NNOF, waardoor ze nadien, als ze vervangen worden, snel uiteen gehaald en hersteld kunnen worden.

Ook tapijtenfabrikant DESSO werkt voor hun cradle-to-cradle tapijt met een product-dienstcombinatie. Tapijttegels kunnen gehuurd in plaats van gekocht worden, en extra diensten zoals vervanging van bepaalde tegels, onderhoud, verandering van kleur in een kantoor,… kunnen zo aangeboden worden.

18 juni: De bouwsector staat tot uw dienst

De workshop ‘de bouwsector staat tot uw dienst’, die op 18 juni doorgaat in Centrum Duurzaam Bouwen te Heusden-Zolder, heeft tot doel om in een beperkte groep de mogelijkheden en opportuniteiten van product-dienstsystemen in de bouwsector te verkennen.

In het najaar voorzien DuWoBo en Plan C in een vervolgtraject waarbij het de bedoeling is om te komen tot concrete en praktijkgerichte voorstellen van vernieuwende experimenten of projecten.

Meer info en inschrijven voor de workshop kan hier.

Het bericht De bouwsector staat tot uw dienst verscheen eerst op Plan C.

Kris Moonen is project manager bij i-propeller, het consultancybureau voor sociale innovatie dat meewerkt aan Plan C. Met ‘De Plantrekker’ werkte i-propeller voor Plan C aan een praktische handleiding om transitie-experimenten op te zetten, te begeleiden en te evalueren. “Het is een instrument om over te gaan tot concrete actie, vanuit een ambitieuze visie op duurzaam materialenbeheer in Vlaanderen.”

Wat is het nut van ‘De Plantrekker’?

Plan C gaat uit van een heel sterke en breed gedragen visie maar concrete actie moet deze realiseren. De Plantrekker geeft een methodologie, een praktische handleiding voor hoe Plan C die experimenten kan gaan coachen. Vanaf idee over concept tot experiment en eindevaluatie. Het zorgt ervoor dat we niet zomaar een beetje dromen, maar gaan kijken wie er iets wil doen, wie wat kan, welke informatie of middelen we nodig hebben en hoe we die uit het netwerk kunnen halen. Plan C is niet alleen een denktank, maar ook een doe-tank, een experimenteerruimte waar we van leren.

Waar verschilt het van klassiek project management?

Project management is het uitvoeren van een vooropgesteld recept; hier gaan we experimenteren met ‘wat er in de keukenkast’ zit. Het begint al met de evaluatie van het idee. Klassiek ga je kijken naar een aantal criteria, bijvoorbeeld of de doelstellingen en de termijn goed zijn gedefinieerd, of ze de juiste partners hebben, etcetera. Bij de projecten van Plan C heb je een groter aantal onzekerheden. Het zijn geen afgelijnde, incrementele innovaties zoals een motor tien procent zuiniger maken. Maar de experimenten draaien bijvoorbeeld rond de vraag hoe je in de procesindustrie in plaats van een hoeveelheid chemicaliën te verkopen, een dienst gaat verkopen die bepaald resultaat garandeert, ongeacht het aantal chemische stoffen die daarvoor nodig zijn. De vraag is veel abstracter en de aanpak moet dan ook flexibeler en meer padafhankelijk zijn. De methodologie laat daar de ruimte voor. Een ander verschil is dat we elk experiment sterk toetsen aan de visie. Het ambitieuze transitie-idee mag niet afglijden naar business-as-usual-oplossingen. De evaluatie gebeurt zo volgens haalbaarheid en wenselijkheid. De haalbaarheid toets je aan objectieve criteria, de wenselijkheid voor Plan C wordt onderzocht door een team van experts. Maar, niet iedereen die een experiment wil opzetten moet het hele traject stap voor stap doorlopen. Wie al ergens mee bezig is, kan er deeltjes van gebruiken. De Plantrekker is eerder een kapstok, ondersteuning en omkadering waar en wanneer het nodig is. Sommigen vinden het interessant om via het netwerk gewoon feedback te krijgen. Plan C is geen initiatiefnemer van experimenten, maar geeft ze een duwtje in de rug en kan verschillende individuele initiatiefnemers samenbrengen, links leggen tussen de verschillende experimenten en trekt er dan als organisatie lessen uit.

Waar zijn jullie, behalve De Plantrekker, nog mee bezig binnen Plan C?

Toen we twee jaar geleden voor Plan C begonnen te werken was onze opdracht om een traject en bijbehorende begeleiding te ontwikkelen Doorheen de ontwikkeling werden ook enkele concrete initiatieven opgevolgd waardoor we echt de link konden leggen tussen theorie en praktijk. We fungeerden als tussenpersoon en coachten groepjes mensen. Ook hebben we hard gewerkt aan de uitbouw van Plan C als een zelfstandige vzw,  met een eigen support team.  We gaan dus binnenkort aan kennisoverdracht doen, maar blijven graag meewerken aan projecten van Plan C.

Wat ziet u als de grote uitdaging voor transitie in Vlaanderen?

Samenwerken; niet alles zelf willen doen binnen het eigen netwerk. Met Plan C hebben we bijvoorbeeld in het ISSI project ook samengewerkt met DuWoBo, een ander transitienetwerk rond duurzaam Wonen en Bouwen. In dit project werd gekeken naar een soort van Open Source aanpak, zodat je meer en sneller van elkaar kan leren. De verschillende actoren moeten zo niet elke keer opnieuw het warm water uitvinden. Transitie is een geheel van complexe uitdagingen waarvoor je bijna altijd buiten je organisatie, een vaak ook buiten je netwerk moet treden om ze het hoofd te bieden; dat gaat sneller en beter dan als je het allemaal zelf wil doen of ontwikkelen. Dat zorgt er ook voor dat subsidies efficiënter kunnen worden ingezet, omdat de overheid bij ieder nieuw netwerk niet telkens opnieuw moet betalen voor hetzelfde werk rond capaciteitsopbouw en uitbouw van een toolkit. Uit het ISSI project hebben we uit een beperkte steekproef geconstateerd dat ondanks het feit dat Vlaanderen rijk is aan netwerken is, er verrassend weinig overlap is qua achterban. Deze netwerken hebben dus zeker allemaal hun bestaansreden, een beetje zoals in ‘supercomputer’ waarin de processors samenwerken aan een gezamenlijke uitkomst.  Slim samenwerken is dan ook dé uitdaging om de competenties, creativiteit en kennis in Vlaanderen in te zetten rond duurzame ideeën en acties.

Het bericht “Samenwerken is dé grote uitdaging voor transitie in Vlaanderen” verscheen eerst op Plan C.

Plan C en DuWoBo lanceren samen een online ideecampagne rond het thema “Betaalbaarheid van Duurzaamheid”. Dat gebeurt in het kader van hun gezamelijk project ISSI, het Innovatiesysteem voor Systeeminnovatie. “In deze ideecampagne zoeken we inspirerende, duurzame concepten die kunnen aanslaan in brede B2C of B2B-markten, maar ook ideeën om duurzaam bouwen betaalbaar te maken voor kwetsbare groepen in de samenleving.”

“Naast de typische focus op technologie, is betaalbaarheid een centrale uitdaging om duurzame oplossingen haalbaar te maken voor bedrijven en mensen”, verklaren Walter Tempst van PLAN C en To Simons (DuWoBo) het initiatief. “Samen met alle stakeholders en geïnteresseerden willen we nadenken hoe deze oplossingen niet enkel voor de donkergroene tweeverdieners of een kleine niche-sector aantrekkelijk en betaalbaar zijn.” Tal van invalshoeken komen aan bod: nieuwe financiële modellen, logistieke concepten, slimmer design, innovatieve diensten, gedragsverandering waarbij de focus ligt op innovaties die leiden tot een versnelde of veralgemeende intrede van duurzame oplossingen.

Sneller innoveren

ISSI, het Innovatie Systeem voor Systeem Innovatie, is een initiatief van de twee grootste Vlaamse transitienetwerken DuWoBo (Transitie Duurzaam Wonen & Bouwen) en PLAN C (Het Vlaams Transitienetwerk voor Duurzaam Materialenbeheer). ISSI wil een drastische versnelling realiseren binnen de bestaande innovatienetwerken, met een focus op de ‘cleantech’ sector en ontwikkelt daarvoor een methodologie. Beide transitienetwerken zijn gespecialiseerd in de begeleiding van individuen en organisaties om van hun innovatieve ideeën sterke experimenten te maken. DuWoBo en PLAN C besloten in 2009 om de krachten te bundelen en hun methodologie open te stellen in het ISSI-project. ISSI wordt gesteund door de Vlaamse overheid en het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO).

Wat is ISSI?

ISSI staat voor Innovatie Systeem voor Systeem Innovatie. ISSI bouwt verder op de expertise van de twee grootste Vlaamse transitienetwerken Plan C en DuWoBo. Het doel van ISSI is het ontwikkelen van een gemeenschappelijke methodologie voor het opzetten en begeleiden van experimenten die gericht zijn op duurzame innovatie. Daarnaast ontwikkelt ISSI een participatieve kennisdatabank van ‘best practices’ voor innovatienetwerken en een toolkit. ISSI wil een drastische versnelling realiseren binnen de bestaandeinnovatie- en transitienetwerken en zal een aantal innovatie-experimenten begeleiden die een hoog potentieel hebben inzake tewerkstelling en economische groei. ISSI streeft ernaar de speed-to-market van innovaties in Cleantech sectoren binnen Vlaanderen op te drijven.

Het bericht PLAN C en DuWoBo lanceren online brainstorm verscheen eerst op Plan C.

Niet minder dan 25 vooraanstaande innovatie- en transitienetwerken hebben intensief ervaringen en kennis uitgewisseld tijdens drie ISSI Academies dit voorjaar.

“De ISSI academies zijn een inspiratiebron voor de aanwezige netwerken. Zo weten we met zijn allen: we staan er niet alleen voor. Op zulke momenten wordt de verbondenheid duidelijk”, vat Ilse Dries (Dienst Algemeen Regeringsbeleid, Vlaamse Regering) de reacties goed samen. ISSI, het Innovatie Systeem voor Systeem Innovatie, is een initiatief van de twee grootste Vlaamse transitienetwerken DuWoBo en PLAN C. Ze besloten in 2009 om de krachten te bundelen en hun methodologie open te stellen. ISSI wordt gesteund door de Vlaamse overheid en het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO).

25 Vlaamse innovatienetwerken

In totaal veertig verschillende beheerders en medewerkers van 25 Vlaamse innovatie- en transitienetwerken zaten drie namiddagen rond de tafel: Flanders DC, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO), het departement Economie, Wetenschap en Innovatie (EWI), het agentschap voor Innovatie door Wetenschap en technologie (IWT), de OVAM, de Dienst Algemeen Regeringsbeleid (DAR), het Vlaams Instituut voor Mobiliteit (VIM), Flanders Smart Hub, PLAN C, DuWoBo, Komosie – de koepel van Kringwinkels, het Innovatiesteunpunt en Flanders’ PlasticVision etc. Met de aanwezigheid van gedreven medewerkers van deze innovatienetwerken lag de kennis er voor het rapen. “Er zijn een aantal typische vragen die leven binnen de innovatienetwerken, zoals “wie wil wat met elkaar delen?”, verwoordt Dirk Otte (IWT) meteen zo’n vraag. “Binnen sommige bedrijfsnetwerken speelt bijvoorbeeld de concurrentie, ieder treedt tot een netwerk toe met eigen doelstellingen en agenda’s. Dus is het zoeken naar een win-win-situatie om in groep of als sector te innoveren. Tijdens de ISSI Academies hebben we tijd kunnen maken om over die vragen van gedachten te wisselen.”

Drastische versnelling

ISSI wil een drastische versnelling realiseren binnen transitie- en innovatienetwerken, met een focus op cleantech. Die sectoren creëren enorme kansen voor Vlaamse bedrijven, zowel op vlak van tewerkstelling als van groei. Daarom ontwikkelt ISSI een methodologie voor die duurzame innovatie. “De samenwerking tussen lerende innovatienetwerken is een vrij nieuw gegeven in Vlaanderen”, legt To Simons (voorzitter DuWoBo) uit. “Het is nogal belangrijk daar een fundament onder te leggen. De ISSI Academies waren een nuttig moment om van gedachten te wisselen over welke dingen goed werken, en welke niet.” Naast de gemeenschappelijke methodologie ontwikkelt ISSI een participatieve kennisdatabank van ‘best practices’ voor de innovatienetwerken en toolkit.

Videoverslag

Wie graag nog meer reacties van deelnemers hoort op de ISSI Academies, kan deze twee video’s bekijken: de eerste over de thema’s van de ISSI Academies, de tweede met de bevindingen van de deelnemers.

Het bericht 25 Vlaamse innovatienetwerken zoeken samen naar ‘best practices’ verscheen eerst op Plan C.