Hilde Carens-Van Gils is projectleider Bouw – Ecologie en Energie bij Colruyt. De retailer staat gekend als grote innovator. Haar expertise van bij Colruyt zal dan ook goed van pas komen als nieuwe bestuurder van Plan C. “Alleen door duurzaam te denken heeft een bedrijf toekomst.”

Waarom is Plan C voor u belangrijk?

Binnen mijn job als architecte bij Colruyt ben ik enorm bezig met de aspecten ecologie en energie van het bedrijf. Dat geldt ook voor bouwmaterialen. Daarom is het zeker interessant om bij Plan C betrokken te zijn. Ik wil er mij voor inzetten dat zij kunnen voortzetten waar ze mee bezig zijn en nog verder groeien. Wij zijn er zeker van dat het samenbrengen van kennisinstellingen, maatschappelijke verenigingen, bedrijven en burgers nog tot goede resultaten zal leiden. Zelf zullen we ook binnen Plan C werken aan projecten rond bouwmaterialen. We vinden het belangrijk dat de materialen die we gebruiken volledig passen binnen dat duurzame verhaal. Als we verbouwen, uitbreiden of een nieuwbouw plaatsen willen we dat niet doen met nieuwe materialen op basis van nieuwe grondstoffen, maar streven we naar een gesloten kringloop. We zijn daar ook nu al mee bezig, maar het probleem is dat in België nog niet alle productieprocessen daarvoor rond zijn. En dan is er nog de problematiek om alle aannemers mee te krijgen. Vaak worden zaken afgebroken, gestort en afgevoerd zonder bewust te zijn van de opportuniteiten. Bedoeling is dat we niet meer betalen voor een sloop waarbij we niet weten wat er met de afbraakresten gebeurt. Zeker niet iedereen is daar al in mee, maar goed, dat is een leerproces.

Hoe kiest Colruyt nu al voor duurzame oplossingen?

We werken met de gegevens van het Nederlands bedrijf Nibe om de materialen onder de loep te nemen. Zij bekijken materialen op verschillende vlakken zoals CO2-verbruik, lawaaihinder bij het productieproces, maar ook alle mogelijke invloeden op het milieu zoals de verzuring van het water en de opwarming van het klimaat. Aan de hand van al die factoren beoordelen ze elk materiaal en delen ze ze in in een bepaalde klasse. 1 is de beste, 7 de slechtste. Elke keer als we kiezen voor een materiaal houden we er zo rekening mee of het de ecologisch interessantste is. Voor hout kies je bijvoorbeeld niet voor tropisch hardhout zonder FSC label en beton kan dan weer gemengd worden met betonpuingranulaten, zodat je gebruikt beton kan recycleren. Maar het gaat verder dan materialen alleen. We proberen op alle vlakken ons steentje bij te dragen. Waar mogelijk proberen we zonnepanelen te plaatsen, water te recupereren en met groendaken te werken. Er lopen ook drie testprojecten rond energie. Een Bioplanet in de regio Leuven is opgetrokken in houtskeletbouw, een Okay winkel in Welle met geïsoleerde metaalpanelen en een Colruyt in Wallonië met geïsoleerde betonpanelen. In die winkels gaan we na wat daar allemaal bij komt kijken en welke de interessantste oplossingen bieden. De resultaten zijn alvast positief: we kunnen tot twee derde van de verwarming besparen. De Bioplanet, een winkel van 8.000 kubieke meter volume heeft maar een verwarmingsinstallatie nodig vergelijkbaar met die van een woning. Allemaal door slimmer te bouwen. Om de testprojecten te evalueren houden we rekening met drie peilers: het economische, het ecologische en het sociale. Door ervoor te zorgen dat in de Bioplanet veel daglicht binnenkomt spaar je bijvoorbeeld niet alleen elektriciteit uit, maar maak je het ook aangenaam winkelen voor klant en personeel. Bedoeling is dat we dit soort concepten gaan toepassen voor alle nieuwbouw.

Colruyt speelt dus een voortrekkersrol.

Ik weet natuurlijk niet waar onze concullega’s allemaal mee bezig zijn, maar wij zetten alleszins alles op alles. Dat moet ook. Wettelijk gezien moeten we tegen 2020 bijna energieneutraal bouwen. Als bedrijf kun je daarop niet wachten. 2020 is nog maar acht jaar van ons verwijderd, en vele van onze bouwprojecten lopen gemakkelijk 3 tot 5 jaar. We moeten nu al onderzoeken hoe dat op een kostenefficiënte manier kan. Stap voor stap die dingen uitzoeken en optimaliseren. Alleen zo hebben we een bedrijf met toekomst.

Het bericht “Alleen door duurzaam te denken heeft een bedrijf toekomst” verscheen eerst op Plan C.

Wat is jullie rol binnen Plan C?

Via onze directeur zijn we vertegenwoordigd in de raad van bestuur. Voor ons is het belangrijk om een actieve rol te spelen en mee te werken aan de visie, vanuit een ecologisch standpunt. Daarnaast willen we ook inhoudelijke ondersteuning geven bij concrete experimenten en meedenken over nieuwe. Er zijn zeker zaken die wij gerealiseerd willen zien binnen de maatschappij.

Zoals?

Naast het sluiten van de kringloop is het een must om minder te gaan consumeren. Dat kan bijvoorbeeld door dingen te delen of te ruilen. Autodelen is momenteel hét typevoorbeeld. Cambio slaat aan. Wij zien een grote toekomst in dit systeem voor een hele reeks andere producten. Bovendien zie je ook peer-to-peer-autodelen opduiken, waarbij mensen een wagen kopen en die ter beschikking stellen van mensen uit de buurt om de kosten te delen. Belangrijk is dat men gaat beseffen dat het niet altijd nodig is om dure zaken die je maar af en toe gebruikt alleen te bezitten. Denk maar aan tuingerief of ander gereedschap en spullen voor de kinderen. We willen ze allemaal in huis halen, terwijl het voor iedereen beter is er op een andere manier mee om te gaan. Het is goed voor de portemonnee en voor de maatschappij. Zulke initiatieven worden trouwens steeds makkelijker. In het huidige klimaat maken de sociale netwerken het eenvoudig om nieuwe manieren uit te dokteren om die zaken te delen of te ruilen, waar dat vroeger heel omslachtig was. Eigenlijk zijn websites als Ebay of Kapaza al goede voorbeelden van hoe je spullen een tweede leven laat leiden. Maar er zijn ook initiatieven waar je bijvoorbeeld een grote partytent kan delen. Het platform is er, nu nog het businessmodel waarbij het ook voor bedrijven economisch interessant wordt. De mogelijkheden zijn eindeloos. Los van producten kan het ook gaan om wonen, zoals cohousen en delen van gemeenschappelijke ruimten. Je deelt dan bijvoorbeeld de keuken of de wasruimte en meteen ook de producten die je daarin gebruikt. Eén wasmachine voor meerdere gezinnen. Dat vergt uiteraard een grote transitie. In de VS en het Verenigd Koninkrijk zijn er al heel wat voorbeelden van vergelijkbare initiatieven. De uitdaging is nu om na te gaan hoe we dat bij ons kunnen invoeren én opschalen. Zodanig dat er niet gewoon een beperkt groepje enthousiastelingen meedoet, maar het een gangbare oplossing wordt voor iedereen.

Hoe past Plan C in het plaatje?

In het huidige model van innovatiefinanciering kom je met zulke ideeën niet aan de bak. Logisch, het is nog volledig gestoeld op het idee om zo veel mogelijk spullen te verkopen. In het klassieke model waarbij innovatie steeds gelinkt is aan economische winsten op korte termijn is er geen plaats voor systeeminnovatie, binnen Plan C wél. Dat is uniek en waardevol. Momenteel proberen we ons systeem nog te veel te verbeteren door hier en daar wat efficiëntiemaatregelen, maar dat loopt tegen zijn limieten aan. In Vlaanderen zijn we goed in het foute wat beter doen. We zijn bijvoorbeeld sterk qua afvalbeleid en zaken als roetfilters voor wagens. Terwijl je eigenlijk moet nadenken over het verminderen van het afval en van het aantal wagens op de weg. Er is daarom ruimte nodig om aan experimenten te doen, en die creëert Plan C. Nu de vzw een eigen plaats heeft en een nieuw statuut kan het die experimenten ook veel onafhankelijker beginnen begeleiden en meer zijn dan alleen een informeel lerend netwerk. De grote meerwaarde van Plan C is dat het mensen samenbrengt. Enerzijds zijn er partijen die zeer technologisch, industrieel haast over duurzaamheid nadenken, anderzijds zij die meer focussen op de maatschappelijke rol en hoe je daar het best een draagvlak voor creëert. Voor ons is de ecologisch en maatschappelijke component zeer belangrijk, hoe we met de beperkte middelen van de planeet omgaan. Met de milieubeweging hebben we daarrond ook net een langetermijnvisie op papier gezet.

Het bericht “In Vlaanderen zijn we goed in het foute wat beter doen” verscheen eerst op Plan C.

Coördinatrice Tineke Van Engeland van het Netwerk Bewust Verbruiken is één van de pioniers van Plan C. Zij waakt er mee over dat de vzw zich niet enkel richt op bedrijven en de link met de consument niet verliest. ‘De belangrijkste uitdaging voor de toekomst is om de manier waarop we consumeren te veranderen’.

Wat is uw rol binnen Plan C ?

We zijn een stichtend lid van de vzw, maar zitten niet in de Raad van Bestuur. We beschouwen het als onze rol om de aandacht te vestigen op de consument zodat Plan C niet enkel een technologisch verhaal is van bedrijven maar ook een softere, maatschappelijke component heeft. Plan C zit nogal verankerd in de ondernemershoek; toch blijft het belangrijk om ook andere perspectieven niet uit het oog te verliezen. De mensen moeten mee zijn. We hebben immers ook gedragsverandering nodig. Duurzaam materiaalbeheer kan je enerzijds benaderen vanuit de kant van de bedrijven: minder materialen gebruiken of efficiëntere, nieuwe producten op de markt brengen. Maar er is ook een belangrijke rol weggelegd voor de consument. Die kan bijvoorbeeld dingen gaan delen, uitlenen of ruilen waardoor er geen nieuwe producten meer nodig zijn.

Staat dat niet haaks op de belangen van de ondernemers?

Het veronderstelt een andere manier van kijken naar de traditionele relatie tussen consument, verkoper en producent. He inbrengen van het dienstenverhaal is voor ons een van de interessantste en meest vernieuwende piste. De werking van het Netwerk Bewust Verbruiken is opgedeeld in consuminderen en consumanderen. Enerzijds minder verbruiken, minder materialen, energie, water, etc., en anderzijds anders kopen, kiezen voor duurzame producten. We bereiden momenteel een campagne voor rond consudelen, zoals bijvoorbeeld het autodelen, Letsen of kledingruil. Die initiatieven willen we in de verf zetten. Rond dergelijke thema’s kan ook worden samengewerkt met een nieuw soort bedrijven en Plan C kan daar een goede rol in spelen. We moeten overgaan naar meer diensten in plaats van de focus te leggen op productie. En die overgang zijn we in Vlaanderen ook aan het maken.

Is de publieke opinie er klaar voor?

Dat is de laatste jaren fel verbeterd. Ik denk dat de mensen steeds meer die urgentie beseffen. De tijdsgeest is er. Eigenlijk heeft de financiële crisis daarbij geholpen. De mensen voelen dat verandering nodig is. Ze hebben minder financiële mogelijkheden en zoeken naar nieuwe manieren om hun welvaart te verbeteren. Dan krijgen initiatieven rond delen en ruilen plots veel meer aandacht. De grote massa moet wel nog volgen. Dat iedereen die omschakeling maakt is een grote uitdaging. Het vergt een heel nieuwe ingesteldheid. Nu consumeren mensen goederen in de traditionele zin, omdat ze denken zo gelukkig te worden. Ze vinden plezier in nieuwe dingen kopen, oude weggooien en weer nieuwe kopen. Verbruiken bepaalt ook onze identiteit. Dat moet vervangen worden door iets nieuws: genieten van producten op een andere manier, door creatief te zijn, producten te delen en te hergebruiken. Als we naar zo’n duurzame en delende samenleving kunnen, heeft dat meteen ook een interessante ecologische component. Wat men vaak vergeet is dat het verhaal van minderen eigenlijk een positief verhaal is. Als je minder geld uitgeeft heb je er ook minder nodig, moet je minder werken en heb je meer tijd voor andere dingen, die echt gelukkig maken.

Al zal het allicht niet makkelijk zijn om die verandering te verwezenlijken.

Het feit dat Plan C bestaat is al een stap in de goeie richting, maar we zijn er nog lang niet. Kijk maar naar het mobiliteitsprobleem, de heerschappij van koning auto en onze ruimtelijke ordening. De manier waarop onze woningen beslag leggen op de open ruimte is totaal niet duurzaam. Ze staan superversnipperd en zijn bovendien weinig of niet energiezuinig. Al is ook daar wel stilaan wat aan het bewegen.

Meer info: 

• http://www.bewustverbruiken.be/

Het bericht “Consumanderen, consuminderen en consudelen” verscheen eerst op Plan C.