Upcycling. Het klinkt als bergop fietsen. Voor Evy Puelinckx was dat figuurlijk ook wel een beetje zo. Want hoe krijg je het idee verkocht dat je van afgedankte spullen, doorgaans beschouwd als afval en ‘brol’, nog knappe designobjecten kan maken? Evy Puelinckx heeft er al een hele odyssee opzitten om precies dat aan te tonen. Als je haar nieuw boek “Upcycling, afval wordt design” openslaat, zie je meteen dat ze daar wonderwel in slaagt. Vlag en wimpel. Hoe heeft Evy het maken van boek, na het jarenlang sleutelen naar haar eigen recept voor upcycling, ervaren?

“De kern van dat verhaal is voor mij: afgedankte materialen en producten als bronmateriaal gebruiken en ze een nieuwe functie geven. Dus niet een oud tafeltje een likje verf geven, maar er een boekenrek van maken bij voorbeeld”, dat vertelde Evy Puelinckx ons eerder al over haar upcycling. Essentieel gaat het om een flinke dosis lateraal denken. De illustraties liggen in haar boek voor het rapen: ‘handtas wordt tapijt’, ‘Melkfles wordt wandspot’, ‘broekkousen worden hangmat’ en 26 andere creatieve upcycling-design-objecten komen er in aan bod. Zowel het eindresultaat als alle ingrediënten en tussenstappen nodig om het thuis zelf ook te doen worden met prachtige foto’s geïllustreerd. Het moge duidelijk zijn: upcycling is innig verwant met creativiteit.

Je bent gestart als architecte en docent vormgeving en ongeveer 10 jaar later publiceer je een boek. Hoe kijk je zelf naar het parcours dat je hebt afgelegd?

“Bij het ontwerpen had ik al langer een voorliefde voor materialen waar al een historiek aan zit. Patine dus. Toen ik les begon te geven aan vormgevers, organiseerde ik workshops met afgedankte materialen. 8 jaar heb ik die workshops georganiseerd. Samen met de studenten ontwierpen we zo bijvoorbeeld het meest milieuvriendelijke jeugdhuis. Ik kreeg alsmaar meer zin om dit zelf te doen, ook al werkte ik nog als architecte. Van je passie je job maken, heet dat dan. Twee jaar geleden begon ik dus met een leeg blad: mijn eigen ontwerpbureau voor upcycling. Intussen is er een webplatform, een boek. Stilaan komen mensen bij me aankloppen als het om upcycling en design gaat en dat doet natuurlijk deugd. Al blijft het een constante uitdaging, zeker omdat design via upcycling nieuw is.”

Wat heeft je geholpen om vooruitgang te maken bij de ontwikkeling van je ontwerpbureau?

“Upcycling is relatief onbekend en nieuw. Je voelt wel dat er een sterke onderstroom leeft rond duurzaamheid, dat motiveert ook. Maar tegelijk pas je met iets nieuws ook niet meteen in een hokje. Dat geeft meteen uitdagingen op het vlak van communicatie. Dat gezegde zijnde. Hokjes bestaan wat mij betreft niet meer. We zijn geen één-dimensionele mensen hé. Laat je dus niet leiden door een conformistische reflex.”

Welk tips zou je nog willen meegeven aan jonge starters en ontwerpers met een hang naar duurzaamheid?

“Je moet jezelf soms verplichten om uit je comfortzone te stappen. Bij voorbeeld bij het leggen van contacten. Minstens heeft dat indirect nut als oefening om je verhaal over het brengen. Maar vaak leidt het ook tot nieuwe contacten en opportuniteiten. Ik merk daarbij dat mensen in het algemeen passie bij iemand anders heel erg weten te waarderen, ook al hebben ze niet direct affiniteit met waar jij mee bezig bent. Zij zullen je dan met plezier helpen of advies geven. Mijn advies is daarom niet te verlegen te zijn om hulp te vragen aan mensen actief in heel andere domeinen zoals bij voorbeeld marketeers. Ze kunnen je helpen om je boodschap nog beter over te brengen.”

Hoe is je boek “Upcycling, afval wordt design” tot stand gekomen?

“Ik ben aan het maken van het boek begonnen als een nitwit, je laat je daarbij dan leiden door ‘kenners’ maar stilaan vind je dan je eigen pad en word je mondiger in de keuzes die moeten gemaakt worden. Dat op zich is al een boeiend leerproces. Net als een zaak opstarten is een boek ook een proces van vallen en opstaan…het zit al eens tegen je verliest al eens de moed maar er gebeuren ook heel veel leuke zaken, verrassende ontmoetingen, hulp uit onverwachte hoek, een complimentje …die je altijd weer zin geven om door te zetten en je eigen pad te volgen. En je bent dag in dag uit met je passie bezig dus dat is ongelooflijk fijn.”

Is het nu een designboek of een doe-boek?

“Ook bij het maken van het boek werd ik overigens geconfronteerd met vakjes. Ik kreeg de vraag of het een designboek zou worden of een doe-boek. ‘Nou ja, allebei’, dacht ik. Om dat er door te krijgen, heb ik koppig moeten vasthouden aan mijn eigen ideaalboek. De uitgever is gelukkig tevreden met het resultaat want ze hebben met mij ook wel hun peren gezien (lacht). Achteraf ben ik des te meer trots op het resultaat.”

Hoe maakte je de inhoudelijke keuzes?

“De uitdaging was om ontwerpen te maken voor designobjecten die je in enkele stappen zelf kan maken. Wat niet evident was. Voor ieder ontwerp in het boek heb ik er wel 20 ontworpen, 10 in verschillende uitvoeringen gemaakt en bleef er maar één over dat aan m’n voorwaarden voor het boek voldeed. Ik heb ze dus ook niet zomaar van ’t net geplukt maar zelf ontwikkeld. Bovendien was er ontzettend veel voorbereiding nodig om het designproces goed in beeld te brengen. Dat had ik op voorhand zwaar onderschat. Zo moest ik van ieder designobject 5 à 6 exemplaren maken, om de fotografe de kans te geven om het object in al haar ontwerpfases in beeld te brengen. Tegelijk hebben we ook heel wat humor in de beelden gestopt. Leuk was het dus zeker ook.”

Dank en succes!

Het boek ‘Upcycling, afval wordt design’ kan je online bestellen via het webplatform van Evy Puelinckx: Het Vindingrijk.

Het bericht Designboek Evy Puelinckx is ode aan creatieve upcycling verscheen eerst op Plan C.

Upcycling geniet dezer dagen nogal wat aandacht. Zo hebben McDonough en Braungart, bedenkers en ambassadeurs van het Cradle to Cradle principe, net een nieuw boek uit “The Upcycle”. Maar je ziet upcycling her en der opduiken. Drie Vlaamse pioniers laten er hier hun licht op schijnen: welk belang zij er aan hechten en hoe ze dat vertalen in concrete actie: Evy Puelinckx van het upcycling-platform hetvindingrijk.be en tevens ‘Minister van Upcycling’; Erwin Hermans directeur van Creazi.be en organisator van het Upcycling Festival in Hasselt en Gil Stevens, project manager van het C2C Platform.

Evy Puelinckx – Hetvindingrijk.be & Minister Van Upcycling

Evy Puelinckx van hetvindingrijk.be, is zonder het te beseffen al ruim een decennium actief met upcycling bezig. “Toen ik als studente architectuur materialen ging zoeken bij handelaars in oud ijzer om mijn maquettes te maken, was upcycling bepaald geen hype zoals vandaag. Meer nog, het woord werd nooit gebruikt. Het potentieel van die afgedankte materialen ontdekken, smaakte wel snel naar meer. De volgende stap was het inrichten van mijn appartement enkel met gevonden objecten en materialen. Toen ik daarna docente ‘interieur en vormgeving’ werd aan de Sint-Lukas Hogeschool in Brussel, begon ik workshops te organiseren rond upcyclen. Ik liet studenten nieuwe designobjecten maken van materialen die ze in de Kringwinkel vonden. We richtten ook een tv-studio in op die manier. Ik probeerde upcycling zelfs aan bod te doen komen toen ik zelf tv-programma’s maakte rond wonen en cultuur maar dat kwam misschien te vroeg. De duurzame mindset was nog niet zo ontwikkeld. Het laatste jaar is dat veranderd, het woord ‘upcycling’ is zelfs ingeburgerd geraakt. Ik heb zelf besloten er een ontwerpbureau rond op te starten. Tegelijk ben ik gestart met een online uitwisselingsplatform Het Vindingrijk. Op dat platform probeer ik mensen samen te brengen rond upcycling zodat er ideeën kunnen worden uitgewisseld. Ik deel er mijn how-to’s, of stap-voor-stap-handleidingen om creatief te upcyclen. De kern van dat verhaal is voor mij: afgedankte materialen en producten als bronmateriaal gebruiken en ze een nieuwe functie geven. Dus niet een oud tafeltje een likje verf geven, maar er een boekenrek van maken bij voorbeeld.”

Erwin Hermans, Directeur van Creazi.be en organisator van het Upcycling Festival

“We gooien nog heel veel weg”, stelt Erwin Hermans, directeur van Creazi en organisator van het Upcycling Festival eind april 2013 in Hasselt. “We zijn vanuit de Kringwinkel Okazi in Hasselt begonnen met Creazi om te zien of we op een creatieve manier van nog meer afval een nieuwe grondstof kunnen maken. Zo hebben we zelf een eerste belangrijk proefproject opgezet rond de Flagbag. We maken tassen en hoezen voor tablets van afgedankte vlaggen van de stad. Maar we wilden ook andere creatieve geesten de kans geven om iets te doen met de materialen die we in de Kringwinkel ontvangen. Met succes want Creazi telt intussen rond de 1.000 leden. We hadden meteen het idee opgevat om na een jaar de resultaten eens op een rij te zetten in het eerste Upcycling Festival. En ik mag zeggen dat we ons gesterkt weten. De opkomst is groot, net als de creativiteit. We zien dat er een community bestaat die belang hecht aan het uitwisselen van ideeën. Onze doelstelling is Creazi als databank voor herbruikbare materialen zelfbedruipend te maken. We hopen ook dat er een nieuw soort ondernemerschap in het verlengde kan liggen hiervan. We zijn ook op de uitkijk voor nieuwe producten, zoals de Flagbag, die we lokaal kunnen maken door middel van upcycling. Want uiteindelijk blijft jobcreatie voor ons als sociale economiebedrijf het voornaamste doel. Tegelijk willen we een soort vakmanschap in upcycling ontwikkelen. Flagbag illustreert dat dit mogelijk is.”

Gil Stevens, Project manager van het C2C Platform

“Met Cradle to Cradle hebben we een eigen plaats in het spectrum van upcycling”, aldus Gil Stevens van C2Cplatform.be. “Iedereen kent het hergebruik van spullen, al dan niet na herstelling, door de kringwinkels. Nu komt een zeer creatieve vorm van upcyclen sterk op: producten die niet meer te herstellen zijn worden als grondstof gebruikt om andere nieuwe spullen mee te maken. Het creatieve is daarin de sleutel om nieuw nut te halen uit afgedankte spullen.  Binnen de Cradle to Cradle-aanpak, zoals beschreven door Braungart en McDonough, grijpen we in op het ontwerp van de producten zelf, veel eerder in de keten dus. Het doel is dat de afgewerkte producten na gebruik kunnen worden ontmanteld op zo’n wijze dat ze opnieuw als grondstof kunnen worden gebruikt om diezelfde producten of producten van minstens dezelfde kwaliteit te maken. De materiaalkeuze is hier cruciaal want het product moet functioneel, gezond en veilig zijn en zich bovendien lenen tot die volledige recyclage.  Daar zijn al beroemde voorbeelden van zoals Gyproc-platen en Desso-tapijten. ”

“Ik stel vast dat er een aantal trends samenkomen.  Je hebt de groei van de kringwinkels, het retro-gebeuren, het ontstaan van zaken zoals repair cafés, de consumenten die makkelijker te benaderen en te betrekken zijn via het web en social media en  snel hun creatieve vondsten kunnen delen. Ook de televisiezenders pikken iets op van upcycling zoals het Ministerie van ideeën (Vier) en Fabriek Romantiek (één). Er is duidelijk een bewustwording rond anders consumeren.“

“Op het niveau van bedrijfsvoering zien we dat ook. Het Europese en het lokale grondstoffenbeleid (OVAM) spelen daarin een essentiële rol. Daarnaast grijpen de stijgende grondstofprijzen in op de haalbaarheid van doorgedreven recyclage. Veel bedrijven zitten daarom met de vraag: wat kan Cradle to Cradle voor ons betekenen? Daar proberen we met het C2C Platform een antwoord op te bieden. De volgende stap is bedrijven coachen richting een Cradle to Cradle certificatie. De ideeën rond Cradle to Cradle blijven geen dode letter. Dat is met name wat Braungart & McDonough in hun nieuw boek “The Upcycle” illustreren. Hierin geven ze een overzicht van de verwezenlijkingen sinds het verschijnen van hun eerste boek, tien jaar geleden.

Het bericht Upcycling: creativiteit, vakmanschap en anders ontwerpen verscheen eerst op Plan C.