“We gaan proberen er iets aan te doen. We gaan dat proberen.” “Want ik ben ervan overtuigd dat als je je omgeving kapot maakt, je ook jezelf kapot maakt.” Bewogen door de klimaatsverandering en de sociaal-ecologische crisis sloot choreografe Anne Teresa De Keersmaeker met die woorden haar State of the Union af aan het eind van Het Theaterfestival  in 2003. In 2010 wijdde theatermaker Benjamin Verdonck zijn State of the Union aan zijn rol als kunstenaar in de klimaatcrisis.

Bij aanvang hield de culturele sector zich nog wat zoekend afzijdig. De afgelopen jaren kwam hij in beweging. Cultuuractoren begonnen hun relatie tot de sociale en natuurlijke omgeving te onderzoeken en kwamen tot inzicht dat behalve eco-efficiëntie nog veel meer in het geding is. De noodzaak te delen bijvoorbeeld: energie. Ruimte. Kennis en ideeën. De behoefte aan joint ventures met andere maatschappelijke sectoren. Met burgers.

Het besef groeide dat cultuur een motor voor verandering kon zijn. Kunst en cultuur bezitten het kardinale vermogen om burgers anders te laten kijken naar de wereld, om gangbare manieren van denken, voelen en interpreteren te ontregelen en te heroriënteren naar nieuwe denkbeelden. Kan de sector nieuwe leerruimten creëren? Mentale openheid scheppen die ons begrip van het ‘goede leven’ binnen ecologische grenzen doet wijzigen? Die diversiteit en democratie insluit? Kunst en cultuur als laboratorium van verbeelding.

‘Voor de verandering’

In 2009 stipuleerde de beleidsnota Cultuur van Minister Joke Schauvliege voor het eerst een strategische doelstelling ‘eco-cultuur’ met een appèl aan de kunst-, erfgoed- en sociaal-culturele actoren om de cultuursector te verduurzamen.

Een atelier, later werkgroep eco-cultuur van cultuuractoren formuleerde een aantal fundamentele opdrachten voor de cultuursector gekaderd binnen een visie op de noodzaak van een transitie naar rechtvaardige duurzaamheid. Een trefdag in 2011 vormde een sleutelmoment voor de oprichting van een transitienetwerk cultuur “Pulse”. De Trefdag ‘Voor de verandering’ van 24 september e.k. presenteert een hele rist innovatieve cases en ‘working ideas’ die het begrip transitie in de sector inhoud en body moeten helpen krijgen en aanzetten tot actie. Pulse werkt tegelijkertijd aan de uitbouw van een digitaal platform en diept via gesprekstafels de rol uit van cultuur als motor voor verandering.

De socio-ecologische uitdaging

De sociaal-ecologische crisis opent deuren voor kleine en grote experimentele acties en ondernemingen die à la limite essentieel zijn om een wereldomspannende transitie te realiseren. Wat Pulse beoogt, is een democratische sociaal-rechtvaardige samenleving die hoge levenskwaliteit verzoent met ecologische draagkracht. Een ambitieus streefdoel dat Benjamin Verdonck als volgt formuleerde: “Beeldt u zich in wat er zou gebeuren mocht 
de gehele sector 
nauwgezet en hardnekkig volhardend 
160 dagen en een halve
 meehelpen aan dit kunstwerk. Wat een kathedraal aan kluwens dissonanten en dialectiek. 
Wat een epifanie aan mogelijkheden,
 draagvlakken, spelvreugde en symbolisch kapitaal
 dit zou genereren 
voor onze toekomstige kunstpraktijk,
 Cocteau indachtig 
die, 
gevraagd naar 
wat hij mee zou nemen mocht zijn huis in brand staan, 
antwoordde:
 het vuur”.

Dit is een gastblogpost van Hugo Lauwers van Pulse Transitienetwerk Cultuur.
Pulse organiseert een trefdag op 24 september, meer info hier.

Het bericht Voor de verandering.
Cultuur in sociaal-ecologische transitie verscheen eerst op Plan C.