Upcycling. Het klinkt als bergop fietsen. Voor Evy Puelinckx was dat figuurlijk ook wel een beetje zo. Want hoe krijg je het idee verkocht dat je van afgedankte spullen, doorgaans beschouwd als afval en ‘brol’, nog knappe designobjecten kan maken? Evy Puelinckx heeft er al een hele odyssee opzitten om precies dat aan te tonen. Als je haar nieuw boek “Upcycling, afval wordt design” openslaat, zie je meteen dat ze daar wonderwel in slaagt. Vlag en wimpel. Hoe heeft Evy het maken van boek, na het jarenlang sleutelen naar haar eigen recept voor upcycling, ervaren?

“De kern van dat verhaal is voor mij: afgedankte materialen en producten als bronmateriaal gebruiken en ze een nieuwe functie geven. Dus niet een oud tafeltje een likje verf geven, maar er een boekenrek van maken bij voorbeeld”, dat vertelde Evy Puelinckx ons eerder al over haar upcycling. Essentieel gaat het om een flinke dosis lateraal denken. De illustraties liggen in haar boek voor het rapen: ‘handtas wordt tapijt’, ‘Melkfles wordt wandspot’, ‘broekkousen worden hangmat’ en 26 andere creatieve upcycling-design-objecten komen er in aan bod. Zowel het eindresultaat als alle ingrediënten en tussenstappen nodig om het thuis zelf ook te doen worden met prachtige foto’s geïllustreerd. Het moge duidelijk zijn: upcycling is innig verwant met creativiteit.

Je bent gestart als architecte en docent vormgeving en ongeveer 10 jaar later publiceer je een boek. Hoe kijk je zelf naar het parcours dat je hebt afgelegd?

“Bij het ontwerpen had ik al langer een voorliefde voor materialen waar al een historiek aan zit. Patine dus. Toen ik les begon te geven aan vormgevers, organiseerde ik workshops met afgedankte materialen. 8 jaar heb ik die workshops georganiseerd. Samen met de studenten ontwierpen we zo bijvoorbeeld het meest milieuvriendelijke jeugdhuis. Ik kreeg alsmaar meer zin om dit zelf te doen, ook al werkte ik nog als architecte. Van je passie je job maken, heet dat dan. Twee jaar geleden begon ik dus met een leeg blad: mijn eigen ontwerpbureau voor upcycling. Intussen is er een webplatform, een boek. Stilaan komen mensen bij me aankloppen als het om upcycling en design gaat en dat doet natuurlijk deugd. Al blijft het een constante uitdaging, zeker omdat design via upcycling nieuw is.”

Wat heeft je geholpen om vooruitgang te maken bij de ontwikkeling van je ontwerpbureau?

“Upcycling is relatief onbekend en nieuw. Je voelt wel dat er een sterke onderstroom leeft rond duurzaamheid, dat motiveert ook. Maar tegelijk pas je met iets nieuws ook niet meteen in een hokje. Dat geeft meteen uitdagingen op het vlak van communicatie. Dat gezegde zijnde. Hokjes bestaan wat mij betreft niet meer. We zijn geen één-dimensionele mensen hé. Laat je dus niet leiden door een conformistische reflex.”

Welk tips zou je nog willen meegeven aan jonge starters en ontwerpers met een hang naar duurzaamheid?

“Je moet jezelf soms verplichten om uit je comfortzone te stappen. Bij voorbeeld bij het leggen van contacten. Minstens heeft dat indirect nut als oefening om je verhaal over het brengen. Maar vaak leidt het ook tot nieuwe contacten en opportuniteiten. Ik merk daarbij dat mensen in het algemeen passie bij iemand anders heel erg weten te waarderen, ook al hebben ze niet direct affiniteit met waar jij mee bezig bent. Zij zullen je dan met plezier helpen of advies geven. Mijn advies is daarom niet te verlegen te zijn om hulp te vragen aan mensen actief in heel andere domeinen zoals bij voorbeeld marketeers. Ze kunnen je helpen om je boodschap nog beter over te brengen.”

Hoe is je boek “Upcycling, afval wordt design” tot stand gekomen?

“Ik ben aan het maken van het boek begonnen als een nitwit, je laat je daarbij dan leiden door ‘kenners’ maar stilaan vind je dan je eigen pad en word je mondiger in de keuzes die moeten gemaakt worden. Dat op zich is al een boeiend leerproces. Net als een zaak opstarten is een boek ook een proces van vallen en opstaan…het zit al eens tegen je verliest al eens de moed maar er gebeuren ook heel veel leuke zaken, verrassende ontmoetingen, hulp uit onverwachte hoek, een complimentje …die je altijd weer zin geven om door te zetten en je eigen pad te volgen. En je bent dag in dag uit met je passie bezig dus dat is ongelooflijk fijn.”

Is het nu een designboek of een doe-boek?

“Ook bij het maken van het boek werd ik overigens geconfronteerd met vakjes. Ik kreeg de vraag of het een designboek zou worden of een doe-boek. ‘Nou ja, allebei’, dacht ik. Om dat er door te krijgen, heb ik koppig moeten vasthouden aan mijn eigen ideaalboek. De uitgever is gelukkig tevreden met het resultaat want ze hebben met mij ook wel hun peren gezien (lacht). Achteraf ben ik des te meer trots op het resultaat.”

Hoe maakte je de inhoudelijke keuzes?

“De uitdaging was om ontwerpen te maken voor designobjecten die je in enkele stappen zelf kan maken. Wat niet evident was. Voor ieder ontwerp in het boek heb ik er wel 20 ontworpen, 10 in verschillende uitvoeringen gemaakt en bleef er maar één over dat aan m’n voorwaarden voor het boek voldeed. Ik heb ze dus ook niet zomaar van ’t net geplukt maar zelf ontwikkeld. Bovendien was er ontzettend veel voorbereiding nodig om het designproces goed in beeld te brengen. Dat had ik op voorhand zwaar onderschat. Zo moest ik van ieder designobject 5 à 6 exemplaren maken, om de fotografe de kans te geven om het object in al haar ontwerpfases in beeld te brengen. Tegelijk hebben we ook heel wat humor in de beelden gestopt. Leuk was het dus zeker ook.”

Dank en succes!

Het boek ‘Upcycling, afval wordt design’ kan je online bestellen via het webplatform van Evy Puelinckx: Het Vindingrijk.

Het bericht Designboek Evy Puelinckx is ode aan creatieve upcycling verscheen eerst op Plan C.

Hilde Carens-Van Gils is projectleider Bouw – Ecologie en Energie bij Colruyt. De retailer staat gekend als grote innovator. Haar expertise van bij Colruyt zal dan ook goed van pas komen als nieuwe bestuurder van Plan C. “Alleen door duurzaam te denken heeft een bedrijf toekomst.”

Waarom is Plan C voor u belangrijk?

Binnen mijn job als architecte bij Colruyt ben ik enorm bezig met de aspecten ecologie en energie van het bedrijf. Dat geldt ook voor bouwmaterialen. Daarom is het zeker interessant om bij Plan C betrokken te zijn. Ik wil er mij voor inzetten dat zij kunnen voortzetten waar ze mee bezig zijn en nog verder groeien. Wij zijn er zeker van dat het samenbrengen van kennisinstellingen, maatschappelijke verenigingen, bedrijven en burgers nog tot goede resultaten zal leiden. Zelf zullen we ook binnen Plan C werken aan projecten rond bouwmaterialen. We vinden het belangrijk dat de materialen die we gebruiken volledig passen binnen dat duurzame verhaal. Als we verbouwen, uitbreiden of een nieuwbouw plaatsen willen we dat niet doen met nieuwe materialen op basis van nieuwe grondstoffen, maar streven we naar een gesloten kringloop. We zijn daar ook nu al mee bezig, maar het probleem is dat in België nog niet alle productieprocessen daarvoor rond zijn. En dan is er nog de problematiek om alle aannemers mee te krijgen. Vaak worden zaken afgebroken, gestort en afgevoerd zonder bewust te zijn van de opportuniteiten. Bedoeling is dat we niet meer betalen voor een sloop waarbij we niet weten wat er met de afbraakresten gebeurt. Zeker niet iedereen is daar al in mee, maar goed, dat is een leerproces.

Hoe kiest Colruyt nu al voor duurzame oplossingen?

We werken met de gegevens van het Nederlands bedrijf Nibe om de materialen onder de loep te nemen. Zij bekijken materialen op verschillende vlakken zoals CO2-verbruik, lawaaihinder bij het productieproces, maar ook alle mogelijke invloeden op het milieu zoals de verzuring van het water en de opwarming van het klimaat. Aan de hand van al die factoren beoordelen ze elk materiaal en delen ze ze in in een bepaalde klasse. 1 is de beste, 7 de slechtste. Elke keer als we kiezen voor een materiaal houden we er zo rekening mee of het de ecologisch interessantste is. Voor hout kies je bijvoorbeeld niet voor tropisch hardhout zonder FSC label en beton kan dan weer gemengd worden met betonpuingranulaten, zodat je gebruikt beton kan recycleren. Maar het gaat verder dan materialen alleen. We proberen op alle vlakken ons steentje bij te dragen. Waar mogelijk proberen we zonnepanelen te plaatsen, water te recupereren en met groendaken te werken. Er lopen ook drie testprojecten rond energie. Een Bioplanet in de regio Leuven is opgetrokken in houtskeletbouw, een Okay winkel in Welle met geïsoleerde metaalpanelen en een Colruyt in Wallonië met geïsoleerde betonpanelen. In die winkels gaan we na wat daar allemaal bij komt kijken en welke de interessantste oplossingen bieden. De resultaten zijn alvast positief: we kunnen tot twee derde van de verwarming besparen. De Bioplanet, een winkel van 8.000 kubieke meter volume heeft maar een verwarmingsinstallatie nodig vergelijkbaar met die van een woning. Allemaal door slimmer te bouwen. Om de testprojecten te evalueren houden we rekening met drie peilers: het economische, het ecologische en het sociale. Door ervoor te zorgen dat in de Bioplanet veel daglicht binnenkomt spaar je bijvoorbeeld niet alleen elektriciteit uit, maar maak je het ook aangenaam winkelen voor klant en personeel. Bedoeling is dat we dit soort concepten gaan toepassen voor alle nieuwbouw.

Colruyt speelt dus een voortrekkersrol.

Ik weet natuurlijk niet waar onze concullega’s allemaal mee bezig zijn, maar wij zetten alleszins alles op alles. Dat moet ook. Wettelijk gezien moeten we tegen 2020 bijna energieneutraal bouwen. Als bedrijf kun je daarop niet wachten. 2020 is nog maar acht jaar van ons verwijderd, en vele van onze bouwprojecten lopen gemakkelijk 3 tot 5 jaar. We moeten nu al onderzoeken hoe dat op een kostenefficiënte manier kan. Stap voor stap die dingen uitzoeken en optimaliseren. Alleen zo hebben we een bedrijf met toekomst.

Het bericht “Alleen door duurzaam te denken heeft een bedrijf toekomst” verscheen eerst op Plan C.

1. Duurzaam design
2. Slim samenwerken
3. Slim investeren
4. Betere regelgeving
5. Duurzaam materialenbeheer in de bouw
6. Duurzame chemie en kunststoffen in een continue kringloop
7. Bio-gebaseerde economie
8. (Kritische) metalen in een continue kringloop
9. Nieuwe materialen en materiaaltechnologieën

Je vindt ze hier, verklaard, in 9 infografieken met ambitieuze toekomstbeelden:

Het bericht Vlaams Materialenprogramma zet in op 9 hefbomen verscheen eerst op Plan C.