“Design is beter een gemeenschapsgoed”, zegt Michel Bauwens. Open design, waarbij een gemeenschap parallel producten en diensten ontwikkelt, kan niet alleen snel resultaat leveren maar is typisch ook duurzamer. Dat is alvast één les die we onthouden van de boeiende workshop met Michel Bauwens (P2P Foundation) die shiftN en Plan C samen organiseerden. Je kan zijn lezing hier integraal bekijken.

In een brandweerkazerne in Livermore, Californië, doet een gloeilamp na 112 jaar gebruik nog steeds trouw dienst. “Vertel me waar ik die lamp kan kopen”, stelde Michel Bauwens vorige vrijdag de vraag want het lijkt een lang vervlogen droom dat producten worden gemaakt om tientallen jaren te functioneren. Want wat is heden het eerste doel van de lampenproducent? Meer lampen verkopen.

Planned obsolescence

Het is de bestaansreden voor ‘planned obsolescence’ of geplande veroudering, een industriële design strategie waarbij op voorhand wordt bepaald hoe lang een product of gebruiksvoorwerp mag meegaan. Meteen wordt zo bepaald hoe vaak de consument een nieuw model koopt. Zo is de oplaadbare batterij, die met de tijd aan kracht verliest, bij heel wat apparaten niet te vervangen zonder interventie van de fabrikant. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de Apple iPod. Het is vaak geciteerde aanleiding voor de aankoop van het laatste nieuwe model van een bepaald product.

Peer-to-peer

Michel Bauwens stelt dat peer-to-peer processen toegepast op de design van producten, logischerwijze leidt tot duurzamere producten. Peer-to-peer samenwerking is het bekendst van Wikipedia, de website waarop duizenden auteurs encyclopedie-artikels invoeren om te komen tot een encyclopedie die alle andere in de vergetelheid duwt. Ander bekend voorbeeld is de software Linux die volledig gratis en open source wordt ontwikkeld door programmeurs overal in de wereld. Die manier van massaal parallel programmeren is zo krachtig dat IBM het helemaal heeft omarmd en haar Linux-code is beginnen delen en tegelijk mee profiteert van de kennis van de hele Linux-community.

Toegepast op design

Een designer-community, bestaand uit mensen die mekaar niet kennen, is gericht op het ontwikkelen van het best mogelijke product en houdt dus in de eerste plaats rekening met de gebruikswaarde en niet zozeer de handelswaarde (of ruilwaarde) ervan. De betrokken designers werken mee omwille van een intrinsieke motivatie, hun werk strekt tot eer, erkenning van hun peers en de verwondering bij een knappe oplossing voor een specifiek probleem. Bovendien beoordelen de designers elkaars werk op kwaliteit. Er is geen ander controlerend hiërarchisch orgaan dan de gemeenschap van peers. In zo’n proces maken concepten als planned obsolescence veel minder kans.

Waardecreatie

Een Canadees peer-to-peer bedrijf dat sensoren ontwikkelt, Sensorica, neemt dat bijna letterlijk en laat de ontwikkelaars elkaar karma-punten geven op basis van de merite van hun werk. Wie het meeste karma heeft, krijgt ook een groter aandeel in de opbrengst van de verkoop. Op deze wijze blijft de intrinsieke kracht van het peer-to-peer model – waarbinnen de functie of gebruikswaarde primeert op de handelswaarde – gevrijwaard maar kunnen deelnemers er ook iets aan verdienen. Een boeiend experiment dus dat hoopt de tegenstelling tussen gebruikswaarde en handelswaarde op te lossen, aldus Michel Bauwens.

Traag?

Maar is zo’n peer-to-peer design dan geen langdradig proces? “Hoeft niet”, zegt Michel Bauwens en hij citeert het voorbeeld van Wikispeed. Dat is een peer-to-peer designproject dat er in slaagde op 3 maanden tijd een zeer zuinige sportwagen te ontwikkelen. Geef design en ontwikkeling van je producten aan de gemeenschap en je zal betere, duurzamere producten krijgen, lijkt Michel Bauwens te willen zeggen.

Noot: Wie de website van de kazerne in Livermore bezoekt, kan via de webcam live naar de brandende lamp kijken. Er staat een toepasselijk commentaar bij: dat ze sinds kort weer ‘live’ zijn met een nieuwe webcam omdat de vorige na drie jaar de geest gaf. Wat een contrast!

Het bericht Michel Bauwens: “Peer-to-peer design is snel en duurzaam” verscheen eerst op Plan C.