Het e-boek brengt ideeën, cases, nationale en internationale kennis over de circulaire economie samen tot een coherent verhaal in tekst, beeld, videofragment en infografiek.

Het project is het resultaat van samenwerking binnen de hele Plan C Community. Enkel dankzij crowdfunding – voor de technische realisatie – en crowdsourcing – voor de inhoud – konden we deze unieke publicatie realiseren.

Inschrijven voor de lancering van ons e-boek kan niet meer. Het e-boek zelf wordt natuurlijk wel onbeperkt toegankelijk. Binnenkort op uw scherm.

Het bericht 25 februari: Plan C lanceert e-boek verscheen eerst op Plan C.

Plan C schrijft een e-boek. Maar dat komt er niet zo maar. Zowel voor de inhoud als voor de afwerking rekenen we op u, de community van Plan C. Via co-creatie gaan we op zoek naar de meest relevante inhoud om de kringloopeconomie een stevige boost te geven. De productie en vormgeving van het e-boek financieren we via crowdfunding.

Het bericht Video: Plan C schrijft een e-boek verscheen eerst op Plan C.

Product-dienst combinaties en peer-to-peer: De ene het verdienmodel, de andere het ontwikkelmodel op weg naar duurzaam materialenbeheer? Tijdens de workshop rond peer-to-peer met Michel Bauwens, gingen we op zoek naar de mogelijke koppeling met product-dienst combinaties. We tastten zo het terrein af aan de hand van de voorbeelden Qolors, Etsy en Patagonia.

Peer-to-peer (P2P) is een vorm van ontwikkeling die gerealiseerd wordt door ‘gelijken’ in een open netwerk wars van bureaucratische structuren. Het bekendste model is Wikipedia waarbij een heterogene en continu van samenstelling wisselende groep mensen zonder betaald of gemanaged te worden de grootste, belangrijkste en meest uitgebreide encyclopedie ooit heeft gemaakt. Elke seconde wordt een nieuwe versie gepubliceerd. Dit peer-to-peer concept is ook zeer succesvol in software ontwikkeling. En tot recent leek het ook tot deze vormen van immateriële samenwerking beperkt te blijven.

Lokale productie op maat

Echter, nieuwe technologische ontwikkelingen zoals additive manufacturing die het toelaten om hoogtechnologische producten op lokale schaal en in kleine oplage goedkoop te produceren, lijken ook de maakindustrie vatbaar te maken voor een peer-to-peer (r)evolutie. Een voorbeeld is de Wikispeed auto. Een auto ontwikkeld door peers die allen gepassioneerd zijn door de uitdaging om de ‘ultieme’ auto te bouwen. Samen hebben ze, een auto ontwikkeld die mooier, goedkoper en veel milieu-vriendelijker is dan het gemiddelde toonzaalmodel. Nieuwe technologieën laten toe om deze in kleine hoeveelheden lokaal te produceren.

Dominant model: meer verkopen

Het Wikispeed voorbeeld laat zien dat peer-to-peer product ontwikkeling kan leiden tot veel duurzamere producten. Echter bij het vermarkten zullen deze producten botsen op de wetten van de huidige dominante businessmodellen. In dat model maakt een producent een product en verkoopt dit aan een consument. Hoe meer producten hij kan verkopen, hoe groter zijn omzet en winst. Producten met een lange levensduur of een hoge mate van modulariteit – om hen bijvoorbeeld aan te passen aan nieuwe technologische ontwikkelingen – zijn binnen dit kader weinig interessant.

Naar product-dienst-combinaties

Peer-to-peer laat ons toe om op een ongelooflijk goedkope en effectieve manier de beste producten te ontwerpen maar het business model vormt een drempel om ze ook effectief marktwaardig te maken. Hier kunnen product-dienst-combinaties (PDC) misschien de oplossing bieden. PDC’s zijn businessmodellen waar minstens een gedeelte van de (markt)waarde gerealiseerd wordt door een aan het product gelinkte dienst aan te bieden. Zo zijn er PDC’s te bedenken waarbij het product geen eigendom meer is van de consument maar dat hij wel geniet van de dienst die het product hem kan bieden. Een eenvoudig voorbeeld is het ontlenen van een boek uit de bibliotheek. De lezer kan het boek lezen zonder het zelf te bezitten. Ook voor auto’s bestaan businessmodellen waarbij de consument zelf niet langer ene auto bezit maar er over kan beschikken wanneer het hem uitkomt. In Vlaanderen zijn Cambio en Autopia bekende voorbeelden. De opkomst en verspreiding van internet heeft het mogelijk gemaakt dat zulke huur of deel-oplossingen zeer lage organisatie- en transactiekosten bevatten wat hen economisch interessant maakt.

De functie is de waarde

Vanuit duurzaamheidsoogpunt hebben deze PDC’s het voordeel dat zij een aantal prikkels verleggen. Indien een producent geld verdient aan de functie die producten leveren en niet meer aan het product zelf, dan heeft hij er geen baat mee dat zijn producten snel verouderen, uit de mode zijn of helemaal niet meer werken. In dit model wordt het dus wel aantrekkelijk om een wikispeed auto te kunnen betrekken in je te vermarkten dienst.

Volgens Michel Bauwens (P2P foundation) kan je P2P  initiatieven indelen volgens de as winstgedreven versus doelgedreven en volgens de as centraal versus decentraal georganiseerd. In de blogpost Wat is de peer-to-peer economie? vind je een uitgebreide uitleg over deze indeling. Naar aanleiding van de workshop met Michel Bauwens hebben we een aantal initiatieven met P2P eigenschappen bestudeerd: Patagonia, Qolors en Etsy (Klik om een .doc met beschrijving te downloaden). In de onderstaande figuur zie je hun positionering volgens de P2P-indeling van Michel Bauwens.

Deze initiatieven vinden een evenwicht tussen hun doel- en winstgedreven karakter. Ze hebben elk een verdienmodel dat hen toelaat om hun doelgedreven activiteiten te realiseren binnen een marktcontext.

• Patagonia: aanbieden duurzame outdoor kledij die mee er voor zorgt dat er nog ‘outdoor’ is
• Qolors: duurzame dameskledij aanbieden
• Etsy: community van kunstenaars, makers, verzamelaars die kunst, juwelen, kledij ontwerpen, maken en vermarkten

Bij Patagonia en Etsy is het het verdiensten van het businessmodel dat toelaat om de gestelde doelen te realiseren. Zo biedt Patagonia hersteldiensten aan en een marktplaats voor 2^e handskledij met kwaliteitswaarborg. Hierdoor kunnen zij hun charter met de consument ‘om geen nieuwe kleren meer te kopen’ ook daadwerkelijk aangaan. Etsy lijkt op het eerste zicht een gewone marktplaats maar biedt meer diensten dan dat. Het is ook een lerend netwerk waar informatie uitgewisseld wordt over het maken van kunst, kledij, juwelen, etc. Mensen met gelijke interesses vinden er elkaar en er worden ook heel wat offline events georganiseerd. De markplaats laat toe om deze P2P werking gefinancieerd te krijgen (per verkocht product dient een fee betaald te worden).

Het bericht Krachtige koppeling: peer-to-peer en product-dienst combinaties verscheen eerst op Plan C.

Er circuleren een aantal verschillende definities over wat peer-to-peer is. Michel Bauwens’ peer-to-peer foundation definieert peer-to-peer systemen als volgt:

Een peer-to-peer systeem is een sociaal-economisch systeem waarbij een individu een transactie kan aangaan met dat systeem.

Als voorbeeld hiervoor neemt Michel Bauwens het concept van couchsurfing. Ik kan als individu gebruik maken van het systeem als ik op zoek ben naar een kamer, maar ben hierdoor niet verplicht om ook zelf mijn huis ter beschikking van het systeem te stellen. Op deze manier komen we tot een soort “communal shareholding’, een gemeenschappelijk aandeelhouderschap waarbij elke deelnemer kan genieten van de voordelen die het systeem met zich meebrengt. Of zoals Michel Bauwens het verwoordde: “Give a brick, get a house”.

Vier soorten peer-to-peer systemen

Dat we richting een peer-to-peer economie evolueren staat volgens Michel Bauwens buiten kijf. De uitkomst van deze evolutie is echter nog koffiedik kijken. “Je kan het vergelijken met de uitvinding van de boekdrukkunst. Niemand wist wat het gevolg van deze uitvinding ging zijn, maar iedereen wist dat het voor een mondiale revolutie zou zorgen. Volgens mij is de impact van peer-to-peer hiermee te vergelijken.” Aldus Michel Bauwens. Hoewel de uitkomst van deze revolutie nog op zich laat wachten, zijn we toch al in staat om een aantal duidelijke patronen te herkennen via onderstaande grafiek:

Netarchisch kapitalisme

Een goed voorbeeld van netarchisch kapitalisme is Facebook. De bedoeling van Facebook is de peer-to-peer dynamiek van de gebruikers om te zetten in ruilwaarde voor de aandeelhouders. Om die reden kunnen we Facebook als een duidelijk winstgedreven systeem omschrijven. Dit systeem is duidelijk een peer-to-peer systeem omdat gebruikers er gratis gebruik van kunnen maken. Je kan Facebook gebruiken hoe jij dat wil en bent tot niets verplicht binnen het systeem. Het centrale aspect zit hem er in dat je als gebruiker niet betrokken wordt in het ontwerp van het platform én dat je niets te zeggen hebt over de privé data die je ter beschikking stelt op het platform.
Er is steeds een zekere tweestrijd verscholen in dergelijke systemen. Langs de ene kant krijgt de gebruiker de mogelijkheid om gratis van een bepaalde dienst gebruik te maken, langs de andere kant wordt de waarde van het systeem bepaalt door de gebruikers, die er niet voor betaald worden, een systeem waarop veel freemium-modellen gebaseerd zijn.

Verspreid kapitalisme

Verspreid kapitalisme of persoonlijk kapitalisme bestaat uit systemen gebaseerd op individuele kapitaaltransacties zonder monopolievorming. Het merendeel van de peer-to-peer marktplaatsen (vb. Ebay) zijn een vorm van verspreid kapitalisme. Gebruikers kunnen gebruik maken van het systeem om zichzelf te verrijken. Ook de online munt Bitcoin kan gezien worden als een vorm van verspreid kapitalisme.
De manier waarop een verspreid kapitalistisch systeem zich ontwikkelt, hangt af van de intentie van de gebruiker ervan. Zo kan Airbnb door een werkloze gebruikt worden om het wegvallen van zijn inkomen deels te compenseren, maar eveneens door een huisjesmelker die op die manier meer geld kan ontvangen dan via traditionele verhuurkanalen.

Global commons

Een global commons-systeem is een systeem dat op een centrale plaats georganiseerd wordt maar met als doel de gebruikers in staat te stellen van de diensten gebruik te maken. Een goed voorbeeld hiervan is Couchsurfing. De waarde van het systeem wordt gegenereerd door de gebruikers, en output van het systeem staat ook ten dienste van de gebruikers (niet per se dezelfde gebruikers). Couchsurfing is wat Michel Bauwens omschrijft als een globaal-lokaal systeem. Het systeem is wereldwijd universeel, maar de output is erg lokaal gericht.

Lokale veerkracht

In het laatste kwadrant vinden we decentrale doelgedreven systemen terug. Deze systemen bevinden zich traditioneel in de transitie-sfeer. Voorbeelden van deze systemen zijn zaken als stadslandbouwgroepen, buurttuinen, alternatieve (lokale) munten of collectieve aankoopsgroepen. Het doel van deze systemen is het uitbouwen van een veerkrachtige lokale gemeenschap.

Hybride peer-to-peer modellen

Volgens Michel Bauwens kan peer-to-peer in deze vier vormen (of een mix ervan) voorkomen. Hoewel de uitkomst van de peer-to-peer revolutie nog niet vaststaat, meent Michel Bauwens al een duidelijke tendens te herkennen richting decentrale systemen die zich op lokaal niveau manifesteren maar een globale impact inhouden (in principe een mengvorm van global commons met lokale veerkracht).

Eén van de belangrijke uitdagingen waar de peer-to-peer modellen mee te maken hebben, is hoe zij zich kunnen ontplooien binnen het bestaande economisch kader. Vooral peer-to-peer initiatieven, zoals peer-to-peer product design, die kunnen bijdragen tot meer duurzaamheid in het algemeen en duurzaam materialenbeheer in het bijzonder botsen met de realiteit van traditionele businessmodellen. Product-dienst gebaseerde business modellen bieden misschien een uitweg: lees hier onze analyse.

De lezing van Michel Bauwens kan je hier integraal herbekijken.

Het bericht Wat is de peer-to-peer economie? verscheen eerst op Plan C.

Tussen zuivere producten aan de ene kant en zuivere diensten aan de andere zit een waaier aan product-dienst-combinaties. Poolen, sharen, leasen, outsourcen … het zijn maar enkele van de vele denkbare product-dienst-combinaties. In bovenstaande infografiek deed Plan C-programmamanager Peter Stouthuysen een eerste worp om de combinaties systematisch in kaart te brengen. Plan C wil dit jaar die product-dienst-combinaties identificeren met het grootste potentieel om duurzame waarde te creëren in de opkomende kringloopeconomie. We luisterenden tijdens de lancering van ons jaarthema ‘Tot uw dienst’ al naar de inspirerende voorbeelden van Taxipost, Floow2, EcoNation and TaBaChem (Take Back Chemicals). We wagen ons al aan een eerste conclusie. Wie duurzaam wil ondernemen heeft een kleine portie durf nodig. Het lef om traditionele business modellen op hun kop te zetten en waarde-creatie door een nieuwe bril te bekijken.

Het bericht Infografiek: wat zijn product-dienst systemen? verscheen eerst op Plan C.

Het bericht Plan C lanceerde jaarthema ‘tot uw dienst’ verscheen eerst op Plan C.

Met betrekking tot mobiliteit is de visie van Taxistop steeds dat men met minder vervoersmiddelen, meer mensen kan vervoeren en dat men minder vervoersmiddelen nodig heeft als ze beter aangewend worden. Dezelfde visie wordt ook gehanteerd met  huizen en toerisme. Door particuliere woningen of kamers aan te bieden als verblijfsaccommodatie worden ruimte en middelen efficiënter aangewend.

De doelstelling van Taxistop is uiteindelijk de visie ‘meer met minder’ om te zetten in concrete, innovatieve projecten. Taxistop ging van start met het organiseren van liften op straat. Later ontstond een carpooldatabank, gepromoot via wekelijkse radioboodschappen. Sinds de invoering van internet kwam het gebruik van verschillende diensten in een stroomversnelling: Zo biedt Taxistop verschillende carpoolwebsites aan: www.eurostop.be, www.eventpool.be, www.carpoolplaza.be. Taxistop dacht ook na over het vullen van lege plaatsen in vliegtuigen, en lag zo aan de basis van het last-minute concept via Airstop.

Aangezien auto’s 95% van hun tijd stil staan, bleek die onderbenutte capaciteit ook een interessante grondstof voor een nieuw project rond autodelen. In 2002 ging Taxistop daarom in zee met het Duitse cambio om ook in België van start te gaan met autodelen. Taxistop bouwde de jaren nadien een structuur uit met de verschillende openbaar vervoeraanbieders in België om samen een waardig alternatief voor autobezit te bieden en het autogebruik te doen dalen. Inmiddels is cambio in belgië een gezond bedrijf, met zo’n 16.000 gebruikers.

Ook vrijetijd en engagement kan als grondstof dienen om meer te doen met minder. Via de Minder Mobielen Centrales van Taxistop worden jaarlijks 30.000 mobiliteitsbehoeftigen vervoerd door 3000 vrijwilligers met hun privéwagen. Een heel efficiënte oplossing voor een belangrijke mobiliteitsbehoefte.

Taxistop is wereldwijd een pionier om van delen een economisch model te maken. Sinds 2010 spreekt men over een trend: Collaboratieve consumptie. Delen, ruilen, … is populairder dan ooit, mede door de technologische mogelijkheden en sociale media. De doelgroep die zich hier het meest toe aangesproken voelt zijn de millennials: GeneratieY. Een generatie die nog moest geboren worden toen Taxistop werd opgericht.

Het is daarom dat Plan C hen heeft gevraagd een beetje van hun kennis te delen bij de lancering van ons jaarthema ‘Tot uw dienst’. Dat gebeurt dinsdag 26 februari om 15 uur in KBC Auditorium in Brussel. Gratis inschrijven kan nog via onze agenda. 

Het bericht Taxistop, pionier van de collaboratieve economie verscheen eerst op Plan C.

EcoNation is een Gents bedrijf dat ecologische daglichtoplossingen aanbiedt. Zij zijn de ontwerpers van de LightCatcher, een intelligente lichtkoepel die tot 3.650 branduren per jaar de verlichtingsarmaturen kan vervangen. De LightCatcher brengt ‘slim daglicht’: veel licht (1% van het dak volstaat om 100% van de vloer te verlichten) maar ook geoptimaliseerd licht (geen verblinding, geen UV en ook geen warmtetoevoer). Internationaal wordt hun innovatief product erkend met onder andere topnominaties voor de Global Cleantech Award en de Europese EEP-award, maar ook topvijf wereldwijd inzake energie-efficiëntie in de ‘Zayed Future Energy Prize’, editie 2013.

EcoNation heeft niet enkel een innovatief milieuvriendelijk product ontwikkeld, ze commercialiseren het ook via een innovatief business-model. Hoewel de terugverdienperiode, omwille van de verminderde electriciteitsverbruik, beperkt blijft tot maximaal vier jaar, kunnen er in de huidige marktomstandigheden te grote drempels bestaan om tot investering over te gaan. Daarom biedt EcoNation een alternatief waarbij niets geïnvesteerd dient te worden. Dat loopt langs een ‘LiCom’-systeem dat EcoNation ontwikkelde. LiCom staat voor Light Investment Company: vehikels waarlangs EcoNation de investering doet in plaats van de klant.

In 2012 lanceerde EcoNation een lichtenergie-model waarbij ze zelf investeren in de energiebesparing van haar klanten: ze installeren LightCatchers op het dak van de klant, dragen zelf de hele investering, monitoren samen met de klant de gegenereerde energiebesparing en een deeltje van die besparing wordt doorgerekend. De klant bespaart zo onmiddellijk 20 tot zelfs 50% op zijn energiefactuur zonder één cent voorafgaandelijke investering. Dit is concept is mogelijk gemaakt dankzij de meet- en monitoringtechnologie ontwikkeld samen met de UGent.

Het LiCom model kan ook inspiratie bieden voor bedrijven die producten en diensten ontwikkelen die efficiënter of effectiever omgaan met materialen. Kom zeker naar het Plan C event ‘Tot uw dienst’ als u meer wil weten over het business model van EcoNation of andere inspirerende Product-Dienst Combinaties.

Schrijf je hier in!

Het bericht EcoNation plaatst slimme lichtkoepels en deelt winst met klanten verscheen eerst op Plan C.

In de chemie producerende en gebruikende industrie werd de voorbije jaren sterk ingezet op het intensief optimaliseren van processen om energie- en grondstoffen efficiënter in te zetten. Om bijkomende stappen te kunnen zetten is er nood aan radicale systeemverandering. Dergelijke systeemveranderingen vragen een intensieve samenwerking tussen verschillende bedrijven en een verandering van het bestaande business model. TABACHEM (TAke BAck CHEMicals) is een MIP3-project waarbij men met product-dienst combinaties deze systeemverandering onderzoekt adhv concrete cases.

Chemical Leasing

TABACHEM combineert de principes van kringloopsluiting en Chemical Leasing®. Bedoeling is het klassieke verkoopsmodel waarin chemicaliën aangekocht, verbruikt en nadien eventueel teruggenomen worden als afvalstoffen (Take Back Waste) om te vormen in een nieuw model. In dit lease-model worden de chemicaliën niet als product maar als dienst verkocht. Hierbij zal zowel de gebruiker als de leverancier/producent streven naar een minimum gebruik van chemische processen. Op deze manier kunnen reststromen teruggedrongen en/of als chemieproducten worden teruggenomen. Zo zou je bijvoorbeeld in plaats van chemicaliën voor het onderhoud van een machine aan te kopen, het reinigen van deze installatie kunnen aanschaffen.

Win-win-win

Dit model kan zorgen voor een win-win-win-situatie. De eindgebruiker betaalt voor de dienst die een bepaald product levert, niet per se de hoeveelheid, de leverancier/producent kan zijn aanbod vergroten en inzetten op lange-termijn relaties met zijn klanten en door het optimaal inzetten van chemicaliën wordt het leefmilieu ook sterk ontlast.

Partners

Dit concept wordt in teamverband uitgewerkt door Royal HaskoningDHV, Essenscia, A-Worx, Board of Innovation, VITO, Universiteit Antwerpen en de bedrijfspartners DNCP (De Neef Chemical Processing), Tessenderlo Chemie, Solvay en Janssen Pharmaceutica.

Op de Plan C-dag ‘Tot uw dienst’ van 26 februari wordt het project in meer detail voorgesteld en worden de eerste lessen getrokken en de faal- en succesfactoren op een rij gezet. Tot dan!

Het bericht TABACHEM: Chemicaliën als dienst verscheen eerst op Plan C.

…what we want is the hole, not the drill…

‘Collaborative consumption’, wordt omschreven als de verschuiving van het consumeren van goederen, die eigendom zijn van een individu, naar een systeem van vlotte toegang tot producten onder de vorm van diensten.

Ruilen, delen en herverdelen zijn gekende voorbeelden van co-consumptie. Denk maar aan voorbeelden als Ebay of ruilsites voor boeken. Daarnaast zijn ook het delen en uitwisselen van ervaringen, tijd, voedsel, ruimte, competenties en geld een vorm van co-consumptie. Zo kennen we in Vlaanderen bijvoorbeeld het couchsurfen of het LETS-muntssysteem.

Tot slot zijn ook product-dienst-systemen (PDS) een vorm van co-consumptie. Product-dienst-systemen als het autodelen of het delen van fietsen gaan uit van het principe dat je betaalt voor de dienst die een product levert – wat het voor jou doet – zonder dat de noodzaak bestaat het product zelf te bezitten. De huidige verschuiving van eigenaarshap naar vlotte toegang tot een dienst worden door een aantal belangrijke ontwikkelingen versterkt…

Mentaliteitswijziging

Een eerste ontwikkeling zijn de verandering in mindset bij een deel van de bevolking. Verschillende studies tonen dat de jongerengeneratie de status van het bezitten van producten steeds minder waarde toekent. Waarom aankopen, wanneer je hetzelfde gebruik kunt genieten via het huren, leasen, delen of uitwisselen? Een belangrijke succesfactor lijkt daarbij de mogelijkheid tot verpersoonlijking en verbetering van het product.

Gemeenschapsgedreven

Een belangrijke vermindering van transactie-, coördinatie- en communicatiekosten zorgt als tweede ontwikkeling voor de verschuiving naar product-dienst-systemen. Het delen, ruilen en schenken van goederen speelt meer in op persoonlijke en gemeenschapsgedreven relaties en houdt op deze manier meestal een hoger persoonsgebonden engagement in dan neutrale markttransacties.

Anders ontworpen

Een derde ontwikkeling is het verhoogd bewustzijn van materiaalschaarste en de druk op onze leefomgeving die we creëren door onze huidige levensstijl. De jongste generatie eco-designers gaat dan ook volop aan de slag met duurzaam ontwerpen vanuit de insteek van product-dienst-systemen.

Lagere kost

Co-consumptie vermindert kosten bij bedrijven, gemeenschappen en individuen (vraagzijde) enerzijds en infrastructuur- en dienstverleners (aanbodzijde) anderzijds omdat gelijkwaardige dienstverlening kan aangeboden worden tegen veel lagere kostprijs. In een economische moeilijke tijd doet ook dit de vraag naar product-dienst systemen toenemen.

Performante businessmodellen

Tot slot haken ook hoe langer hoe meer traditionele ondernemers aan, omdat meer en meer praktijkvoorbeelden tonen dat er een winstgevend businessmodel kan opgezet en uitgevoerd worden.

Bron: “Synthetic Overview of the Collaborative Economy“, P2P Foundation.

Het bericht Minder eigenaars, meer gebruikers verscheen eerst op Plan C.