Peter Tom Jones is onderzoeksmanager aan de KULeuven, gespecialiseerd in industriële ecologie. Hij is één van de 15 pioniers van Plan C en van Terra Reversa, de denktank voor ecologische economie, en voorzitter van de vzw I-Cleantech. Dat maakt hem zowat dé stem van het transitiedenken in Vlaanderen.

Is transitiedenken al goed ingeburgerd in Vlaanderen?

Als we kijken naar het transitielandschap in Vlaanderen zien we dat er op enkele jaren tijd toch bijzonder veel is gebeurd. Een aantal jaren geleden hinkten we achterop achter Nederland, nu nemen wij de leiding met een heel arsenaal aan initiatieven. Wel valt op dat er nog een paar sectoren zijn die ontbreken; meer bepaald energie, water en mobiliteit. Maar het is één van de doelstellingen van I-Cleantech om samen met de relevante actoren van die ontbrekende domeinen samen te zitten en te zien wat mogelijk is. Zeker voor duurzaam energiebeheer wordt het dringend tijd. We willen dat faciliteren en ervoor zorgen dat de technologische component in al die transitiedomeinen kan werken. Het is een meerwaarde om er zo voor te zorgen dat die domeinen niet zomaar los van elkaar staan. Dat is namelijk het gevaar, dat we op één domein vooruit gaat door de milieudruk te verschuiven naar de andere. Bijvoorbeeld enerzijds duurzaam bouwen en wonen maar niet duurzaam reizen. In huis een lagere energiefactuur betalen, maar met het gespaarde geld naar Antarctica op vakantie gaan. Dat kan zeker niet de bedoeling zijn.

Wat is de belangrijkste factor om transitie te doen slagen?

Om de doelstellingen te bereiken is sociale inclusie cruciaal. Het mag niet alleen een technologisch verhaal zijn met een batterij dure maatregelen. We moeten ecologisch en efficiënt te werk gaan, en niet ten koste van de zwaksten van de samenleving. Transitiedenken vertrekt altijd vanuit een aantal koplopers, maar als je op termijn geen draagvlak hebt bij de burgers, dan lukt het niet. Daarom is het zo belangrijk dat bij een transitienetwerk het middenveld een belangrijke rol krijgt toebedeeld.

Waarom is de nood aan transitie nu zo groot?

Kort gezegd: omdat de CO2-concentratie meer dan 400 ppm bedraagt, terwijl 450 ppm de bovengrens is. Het kan niet duidelijker: we stevenen af op een ecologische catastrofe. Een versnelling brengen in het maatschappelijk veranderingsproces is dan ook cruciaal. Bovendien is een continent als Europa heel erg kwetsbaar omdat we afhankelijk zijn van de import van energie en grondstoffen.In een turbulente wereld waarin die steeds duurder en schaarser worden is het dringend tijd voor vernieuwing. Enerzijds moeten we gaan voor een lage koolstofeconomie, anderzijds voor een gesloten kringloop en dan vooral in de vier grote sectoren mobiliteit, bouw, toerisme en voeding. Nu, dit gevaar is het negatieve verhaal, de negatieve druk om het anders te gaan. Wat we al te vaak uit het oog verliezen is de positieve kant. We creëren veel sterkere steden, die autonoom staan op vlak van energie en materialen, waarin de levenskwaliteit verbetert en de gezondheidskosten dalen. We kunnen doen aan kennisexport, maar er hangen aan transitie ook economische voordelen vast en massale jobcreatie. Een voorbeeld is Enhanced Landfill Mining, een project van Plan C waarbij oude stortplaatsen opnieuw worden opgegraven en de grondstoffen hergebruikt. We zijn wereldwijd één van de enigen die daarmee bezig zijn. En in Europa alleen al spreken we over een jobpotentieel van 200.000 à  800.000 jobs.

Wat is uw persoonlijke motivatie?

Ik ben al lang maatschappelijk geëngageerd. In 2001 schreef ik mijn eerste boek als andersglobalist. Sindsdien ben ik een iets veiligere toer opgegaan, van straat-activisme naar pen-activisme. Ik geloof in transitie, vandaar dat ik ook al sinds 2006 bij Plan C ben betrokken. Toen waren we met enkelen, nu begint het serieus vooruit te gaan. Achter de schermen gebeurt er al heel wat, en we zitten in de buurt van het kantelmoment, waarop die veranderingen plots zichtbaar worden voor iedereen. Dan kan het héél snel gaan. Laat ons hopen.

Het bericht “Een versnelling in het maatschappelijk veranderingsproces is cruciaal” verscheen eerst op Plan C.