De Sociale Innovatiefabriek neemt een vliegende start. Op 7 oktober vond de kick-off plaats en de opkomst lag een pak hoger dan verwacht. Dat is een opsteker voor directeur Kaat Peeters die meteen de handen vol heeft. Goed moment dus om haar aan het woord te laten over sociale innovatie en wat de Sociale Innovatiefabriek en Plan C voor elkaar kunnen betekenen.

Kaat Peeters: “Met de sociale innovatiefabriek definiëren we sociale innovatie als ‘een innovatieve oplossing op een maatschappelijk belangrijke uitdaging, die resulteert in een product, dienst, organisatiemodel en/of methode’. Dat kan dus gaan van een relatief kleine, innovatieve ingreep tot een hele systeemverandering. Zolang er maar wordt ingespeeld op een maatschappelijke uitdaging want het ‘sociale’ staat centraal. We hebben het dan over thema’s zoals klimaat, armoede, verstedelijking, vergrijzing ed. Het innovatie-aspect interpreteren we heel ruim. Zo past een sterk idee dat uit het buitenland komt overgewaaid en hertaald wordt naar onze lokale context daar ook perfect in.”

Kan u een aantal voorbeelden geven van sociale innovaties?

Kaat Peeters: “Eén bijzonder project heet ‘De stem van ons geheugen’ van Koor & Stem en het Expertisecentrum Dementie. Zij stellen een aangepast repertoire en aangepaste begeleiding ter beschikking waardoor mensen met dementie liedjes van weleer kunnen zingen. Vaak is dit hetgene wat ze zich nog het langst herinneren. De heropflakkering van het geheugen via het zingen heeft waardevolle effecten.

“Een tweede voorbeeld is het project Buurtpensio(e)n waarbij senioren op innovatieve manier toegang krijgen tot essentiële dienstverlening, ook wanneer zij minder bemiddeld zijn. Via het zich zelf inzetten voor andere senioren wanneer men hier nog toe in staat is, bouwt men credits op die later kunnen opgenomen worden wanneer men hulpbehoevend wordt. Dit project gaat hiermee bepaalde uitsluitingsmechanismes tegen.”

“Het participatief en betaalbaar bouwen en wonen van de Community Land Trust is een derde voorbeeld. Zij willen een model uitbouwen die ook kansarmen toelaat een betaalbare woning te kopen en hen bovendien te laten deelnemen aan het architecturaal ontwerp. Door de bouwgrond eigendom te maken van alle bewoners van de gemeenschap wordt dit alles meer betaalbaar.”

Wie kwam er naar de kick-off van de Sociale Innovatiefabriek?

Kaat Peeters: “We waren echt blij met de enorme opkomt op onze kick off. Sociale innovatie spreekt aan, zoveel is al duidelijk. Ook de mix van aanwezigen was ideaal met vertegenwoordigers uit zowel het middenveld als de ondernemerswereld, en ook, in mindere mate, van kennisinstellingen en de overheid. Er hing heel wat energie en zelfs hoop in de lucht. Je voelde in de zaal een sterke wil om iets in beweging te brengen. Het is formidabel dat we zo’n vliegende start kunnen nemen dat voelen we ook aan de massa projectvoorstellen die we binnenkrijgen.”

Hoe ziet u de rol van de Sociale Innovatiefabriek

Kaat Peeters: “Onze rol bestaat er in de sociale entrepreneurs en innovators te begeleiden en hen te helpen hun project  te realiseren. De Sociale Innovatiefabriek beroept zich hiervoor op haar lerend netwerk. Typisch start het proces met een intake-gesprek waarbij een analyse wordt gemaakt van de sterke en zwakkere punten. Daarop maken we een suggestie voor een ‘versterkingsproces’: dat kan gaan van het deelnemen aan versterkingssessies tot het zoeken van geschikte partners. Wie begeleiding en kennis ontvangt via de fabriek, dient als tegenprestatie de eigen lessen en kennis te delen. De expertise die via de Sociale Innovatiefabriek wordt opgedaan, blijft zo een actieve rol spelen in het netwerk. Een project dat op voldoende vlakken sterk scoort begeleiden we in de richting van IWT cofinanciering, of, we helpen mee zoeken naar geschikte partners om het te realiseren.“

Moet sociaal innovatieproject winstgevend zijn?

Kaat Peeters: “Voor ons primeert de maatschappelijke impact. Het medium – of dat nu een vzw of bvba is – is van ondergeschikt belang. Wel is het belangrijk dat projecten niet te zeer subsidieafhankelijk zijn en op een duurzame manier op eigen benen kunnen functioneren. Ook daar zit een deel van onze taak bij het begeleiden van projecten.”

Hoe zie je een mogelijke wisselwerking tussen de Sociale Innovatiefabriek en Plan C?

Kaat Peeters: “We hopen via de projecten en het uitbouwen van het lerend netwerk net als Plan C meer mensen te inspireren. Wij werken heel breed op alle soorten maatschappelijke innovaties. Als een sociaal innovatieproject raakvlakken heeft met duurzaam materialenbeheer dan zullen wij automatisch bij Plan C aankloppen … en hopelijk vice versa. Maar er zijn wel meer raakvlakken. Wij vinden heel wat inspiratie bij de methodes van Plan C. Aangezien we allebei als lerend netwerk opereren, weliswaar op een ander terrein, hebben we sowieso veel van elkaar te leren. Ik denk dat we in de toekomst veel aan elkaar zullen hebben.”

Het bericht Kaat Peeters (Sociale Innovatiefabriek): “Maatschappelijke impact staat centraal” verscheen eerst op Plan C.

Kris Moonen is project manager bij i-propeller, het consultancybureau voor sociale innovatie dat meewerkt aan Plan C. Met ‘De Plantrekker’ werkte i-propeller voor Plan C aan een praktische handleiding om transitie-experimenten op te zetten, te begeleiden en te evalueren. “Het is een instrument om over te gaan tot concrete actie, vanuit een ambitieuze visie op duurzaam materialenbeheer in Vlaanderen.”

Wat is het nut van ‘De Plantrekker’?

Plan C gaat uit van een heel sterke en breed gedragen visie maar concrete actie moet deze realiseren. De Plantrekker geeft een methodologie, een praktische handleiding voor hoe Plan C die experimenten kan gaan coachen. Vanaf idee over concept tot experiment en eindevaluatie. Het zorgt ervoor dat we niet zomaar een beetje dromen, maar gaan kijken wie er iets wil doen, wie wat kan, welke informatie of middelen we nodig hebben en hoe we die uit het netwerk kunnen halen. Plan C is niet alleen een denktank, maar ook een doe-tank, een experimenteerruimte waar we van leren.

Waar verschilt het van klassiek project management?

Project management is het uitvoeren van een vooropgesteld recept; hier gaan we experimenteren met ‘wat er in de keukenkast’ zit. Het begint al met de evaluatie van het idee. Klassiek ga je kijken naar een aantal criteria, bijvoorbeeld of de doelstellingen en de termijn goed zijn gedefinieerd, of ze de juiste partners hebben, etcetera. Bij de projecten van Plan C heb je een groter aantal onzekerheden. Het zijn geen afgelijnde, incrementele innovaties zoals een motor tien procent zuiniger maken. Maar de experimenten draaien bijvoorbeeld rond de vraag hoe je in de procesindustrie in plaats van een hoeveelheid chemicaliën te verkopen, een dienst gaat verkopen die bepaald resultaat garandeert, ongeacht het aantal chemische stoffen die daarvoor nodig zijn. De vraag is veel abstracter en de aanpak moet dan ook flexibeler en meer padafhankelijk zijn. De methodologie laat daar de ruimte voor. Een ander verschil is dat we elk experiment sterk toetsen aan de visie. Het ambitieuze transitie-idee mag niet afglijden naar business-as-usual-oplossingen. De evaluatie gebeurt zo volgens haalbaarheid en wenselijkheid. De haalbaarheid toets je aan objectieve criteria, de wenselijkheid voor Plan C wordt onderzocht door een team van experts. Maar, niet iedereen die een experiment wil opzetten moet het hele traject stap voor stap doorlopen. Wie al ergens mee bezig is, kan er deeltjes van gebruiken. De Plantrekker is eerder een kapstok, ondersteuning en omkadering waar en wanneer het nodig is. Sommigen vinden het interessant om via het netwerk gewoon feedback te krijgen. Plan C is geen initiatiefnemer van experimenten, maar geeft ze een duwtje in de rug en kan verschillende individuele initiatiefnemers samenbrengen, links leggen tussen de verschillende experimenten en trekt er dan als organisatie lessen uit.

Waar zijn jullie, behalve De Plantrekker, nog mee bezig binnen Plan C?

Toen we twee jaar geleden voor Plan C begonnen te werken was onze opdracht om een traject en bijbehorende begeleiding te ontwikkelen Doorheen de ontwikkeling werden ook enkele concrete initiatieven opgevolgd waardoor we echt de link konden leggen tussen theorie en praktijk. We fungeerden als tussenpersoon en coachten groepjes mensen. Ook hebben we hard gewerkt aan de uitbouw van Plan C als een zelfstandige vzw,  met een eigen support team.  We gaan dus binnenkort aan kennisoverdracht doen, maar blijven graag meewerken aan projecten van Plan C.

Wat ziet u als de grote uitdaging voor transitie in Vlaanderen?

Samenwerken; niet alles zelf willen doen binnen het eigen netwerk. Met Plan C hebben we bijvoorbeeld in het ISSI project ook samengewerkt met DuWoBo, een ander transitienetwerk rond duurzaam Wonen en Bouwen. In dit project werd gekeken naar een soort van Open Source aanpak, zodat je meer en sneller van elkaar kan leren. De verschillende actoren moeten zo niet elke keer opnieuw het warm water uitvinden. Transitie is een geheel van complexe uitdagingen waarvoor je bijna altijd buiten je organisatie, een vaak ook buiten je netwerk moet treden om ze het hoofd te bieden; dat gaat sneller en beter dan als je het allemaal zelf wil doen of ontwikkelen. Dat zorgt er ook voor dat subsidies efficiënter kunnen worden ingezet, omdat de overheid bij ieder nieuw netwerk niet telkens opnieuw moet betalen voor hetzelfde werk rond capaciteitsopbouw en uitbouw van een toolkit. Uit het ISSI project hebben we uit een beperkte steekproef geconstateerd dat ondanks het feit dat Vlaanderen rijk is aan netwerken is, er verrassend weinig overlap is qua achterban. Deze netwerken hebben dus zeker allemaal hun bestaansreden, een beetje zoals in ‘supercomputer’ waarin de processors samenwerken aan een gezamenlijke uitkomst.  Slim samenwerken is dan ook dé uitdaging om de competenties, creativiteit en kennis in Vlaanderen in te zetten rond duurzame ideeën en acties.

Het bericht “Samenwerken is dé grote uitdaging voor transitie in Vlaanderen” verscheen eerst op Plan C.