“We gaan proberen er iets aan te doen. We gaan dat proberen.” “Want ik ben ervan overtuigd dat als je je omgeving kapot maakt, je ook jezelf kapot maakt.” Bewogen door de klimaatsverandering en de sociaal-ecologische crisis sloot choreografe Anne Teresa De Keersmaeker met die woorden haar State of the Union af aan het eind van Het Theaterfestival  in 2003. In 2010 wijdde theatermaker Benjamin Verdonck zijn State of the Union aan zijn rol als kunstenaar in de klimaatcrisis.

Bij aanvang hield de culturele sector zich nog wat zoekend afzijdig. De afgelopen jaren kwam hij in beweging. Cultuuractoren begonnen hun relatie tot de sociale en natuurlijke omgeving te onderzoeken en kwamen tot inzicht dat behalve eco-efficiëntie nog veel meer in het geding is. De noodzaak te delen bijvoorbeeld: energie. Ruimte. Kennis en ideeën. De behoefte aan joint ventures met andere maatschappelijke sectoren. Met burgers.

Het besef groeide dat cultuur een motor voor verandering kon zijn. Kunst en cultuur bezitten het kardinale vermogen om burgers anders te laten kijken naar de wereld, om gangbare manieren van denken, voelen en interpreteren te ontregelen en te heroriënteren naar nieuwe denkbeelden. Kan de sector nieuwe leerruimten creëren? Mentale openheid scheppen die ons begrip van het ‘goede leven’ binnen ecologische grenzen doet wijzigen? Die diversiteit en democratie insluit? Kunst en cultuur als laboratorium van verbeelding.

‘Voor de verandering’

In 2009 stipuleerde de beleidsnota Cultuur van Minister Joke Schauvliege voor het eerst een strategische doelstelling ‘eco-cultuur’ met een appèl aan de kunst-, erfgoed- en sociaal-culturele actoren om de cultuursector te verduurzamen.

Een atelier, later werkgroep eco-cultuur van cultuuractoren formuleerde een aantal fundamentele opdrachten voor de cultuursector gekaderd binnen een visie op de noodzaak van een transitie naar rechtvaardige duurzaamheid. Een trefdag in 2011 vormde een sleutelmoment voor de oprichting van een transitienetwerk cultuur “Pulse”. De Trefdag ‘Voor de verandering’ van 24 september e.k. presenteert een hele rist innovatieve cases en ‘working ideas’ die het begrip transitie in de sector inhoud en body moeten helpen krijgen en aanzetten tot actie. Pulse werkt tegelijkertijd aan de uitbouw van een digitaal platform en diept via gesprekstafels de rol uit van cultuur als motor voor verandering.

De socio-ecologische uitdaging

De sociaal-ecologische crisis opent deuren voor kleine en grote experimentele acties en ondernemingen die à la limite essentieel zijn om een wereldomspannende transitie te realiseren. Wat Pulse beoogt, is een democratische sociaal-rechtvaardige samenleving die hoge levenskwaliteit verzoent met ecologische draagkracht. Een ambitieus streefdoel dat Benjamin Verdonck als volgt formuleerde: “Beeldt u zich in wat er zou gebeuren mocht 
de gehele sector 
nauwgezet en hardnekkig volhardend 
160 dagen en een halve
 meehelpen aan dit kunstwerk. Wat een kathedraal aan kluwens dissonanten en dialectiek. 
Wat een epifanie aan mogelijkheden,
 draagvlakken, spelvreugde en symbolisch kapitaal
 dit zou genereren 
voor onze toekomstige kunstpraktijk,
 Cocteau indachtig 
die, 
gevraagd naar 
wat hij mee zou nemen mocht zijn huis in brand staan, 
antwoordde:
 het vuur”.

Dit is een gastblogpost van Hugo Lauwers van Pulse Transitienetwerk Cultuur.
Pulse organiseert een trefdag op 24 september, meer info hier.

Het bericht Voor de verandering.
Cultuur in sociaal-ecologische transitie verscheen eerst op Plan C.

Wat is iMade?

Enerzijds willen we nagaan in hoeverre digitale productie ervoor kan zorgen dat productie van goederen weer op lokaal niveau kan gebeuren. Daarnaast willen we de duurzaamheid van de productietechnieken en materialen analyseren en nieuwe businessmodellen zoals gesloten materialenkringlopen, product-dienst combinaties, mass customization, open source,… die uit deze nieuwe productiemethodes kunnen voortvloeien definiëren.

Finaal wil Plan C tegen september 2014 een businessplan en transitienota opleveren waarin een vernieuwend maar realistisch plan wordt voorgesteld om in Vlaanderen flexibele, open fabrieken uit te bouwen.

Met een mix van pilootprojecten bij TP Vision en Helbig, en workshops rond duurzaam materialenbeheer, nieuwe businessmodellen en gedeelde infrastructuur hopen we een ambitieuze, gezamenlijke toekomstvisie uit te werken. De combinatie van overheidsinstanties, kennisinstellingen en ondernemingen maakt dat het project breed gedragen en ondersteund wordt.

Waarom neemt Plan C voor de voortrekkersrol in het project iMade?

Plan C en haar community ontwikkelde een toekomstvisie rond duurzaam materialenbeheer. In deze visie wordt duidelijk beschreven dat we naast technologische innovaties ook dringend nood hebben aan nieuwe manieren om met materialen om te gaan. Deze wijzigingen zijn eerder mentaliteitswijzigingen dan technologische verbeteringen. Het iMade-project past perfect binnen deze visie. Waar digitale productie een technologische innovatie is, tracht Plan C deze technologie te gebruiken om andere manieren van ondernemen en een verandering van mindset te faciliteren. Binnen de visie van Plan C werden 5 centrale thema’s (Wakkere samenleving, Tot uw dienst, Slim sluiten, Materialen op maat en Duurzame kunststoffen red.) gedefinieerd.

Het project sluit nauw aan bij maatwerk, duurzame kunststoffen en gesloten kringlopen op technologisch vlak, maar minstens even belangrijk, zo niet belangrijker, is het nieuwe business model waar een flexibele, gedeelde fabriek deze nieuwe technologieën als een dienst aanbiedt aan ondernemers.

Deze vernieuwing speelt veeleer in op de mentaliteitswijziging waar Plan C naar streeft en kan volgens ons ook helpen in het verder ontwikkelen  van een wakkere samenleving waar consumenten en producenten hun verantwoordelijkheid omtrent duurzaamheid opnemen.

Het bericht “Plan C heeft visie om van iMade succes te maken” verscheen eerst op Plan C.

Heeft u deze week nog deelgenomen aan een stuurgroepvergadering? Kent u het fenomeen van vergaderingen die aanleiding geven tot andere vergaderingen die aanleiding geven tot andere vergaderingen… ad infinitum? Heeft u wel eens vastgesteld dat een moeilijk probleem wordt aangepakt met simplistische actie? Dan hebben we een steengoede tip voor u: neem de tijd om eens rustig te luisteren naar de lezing die Hans Vermaak, meester in de veranderingskunde, gaf tijdens de jongste netwerkdag van Plan C. Zonder twijfel, zal het ook u helpen om weer helder te zien in uw agenda van vergaderingen, stuurgroepen en andere comités. Het zal u ook stimuleren om complexe vraagstukken beter te onderscheiden van meer de formele, administratieve kwesties.

Als opwarmer schotelen we u al wat van de meest sprekende citaten uit de lezing van Hans Vermaak. Het videoverslag, in twee delen, vindt u eronder.

“Een taai vraagstuk is van iedereen en van niemand.”

“Complexe vraagstukken pak je aan met finesse, met een al even complexe aanpak. Deze vraagstukken worden taai als je ze te simpel maakt.”

“We hebben de neiging complexe vraagstukken eenvoudig aan te pakken, waardoor ze erger worden. We hebben de neiging eenvoudige vraagstukken ingewikkeld aan te pakken zodat je de moed verliest en het er allemaal niet beter op wordt”

“Er is veel vermijdgedrag bij moeilijke vraagstukken. Taaie vraagstukken vallen het snelst van de agenda. Dat is pijnlijk want ze zijn vaak het meest betekenisvol.”

“Als de complexiteit in het hart van je vak opduikt, op die momenten waarop je echt niet meer weet hoe het moet, dan wordt het pas leuk, voor gevorderden. Je krijgt er interessante hoofdpijn van.”

“Hoe meer vergaderingen je hebt met een veelvoud van actoren, hoe meer vragen en structuurdiscussies je krijgt, en hoe meer dat nieuwe vergaderingen oproept. Een vicieuze cirkel.”

“Je nodigt geen mensen uit voor een vergadering op basis van positie of omdat ze bazen zijn of hoofd van een afdeling. De enige mensen die je uitnodigt, zijn de mensen die je nodig hebt om de klus te klaren. Je street het kleinst mogelijke werksysteem na.”

“Het scheiden van denken en doen, zorgt dat je tegen een muur loopt. In een werksysteem zet je de beleidsmensen en de uitvoerders samen op de klus.”

“Omvang en diepgang staan haaks op mekaar. Dat betekent dat radicale, nationale verandering niet kan, zoals bij voorbeeld wordt beoogd met grote cultuurveranderingen.”

“Analyseverlamming: hoe meer we analyseren, hoe meer er nieuwe analyses komen en hoe minder we tot actie komen. Eens men de analyse beu is, komt er een soort daadkrachtwoede en wordt vaak het meest vertrouwde als oplossing gekozen.”

“In plaats van de vernieuwing te institutionaliseren, wil je een doorgaande beweging. De continuïteit van vernieuwing, is nog meer vernieuwing.”

Het bericht Hans Vermaak: “Taaie vraagstukken vallen het snelst van de agenda” verscheen eerst op Plan C.

Het bericht Plan C lanceerde jaarthema ‘tot uw dienst’ verscheen eerst op Plan C.

Plan C organiseert tijdens de Community Day van 29 november de workshop ‘Plan C visie revisited’ waarin deelnemers de visie van Plan C kritisch onder de loep zullen nemen. Is de visie van Plan C, intussen zo’n 5 jaar oud, nog actueel en uitdagend genoeg? Dat willen we graag te weten komen.

De visie van Plan C steunt op vijf pijlers (elk vervat in intrigerende teksten die je hieronder kan downloaden) en geeft een panoramisch streefbeeld voor de toekomst van een Vlaanderen dat inzet op duurzaam materialenbeheer. De teksten geven aan dat duurzaam materialenbeheer niet iets is voor containerparken en afvalverwerkers alleen, maar dat de hele maatschappij er een rol in speelt. Maar is het streefbeeld nog actueel, fris, uitdagend? Is het voldoende wervend? Hoe kan de weelde aan inspirerende ideeën omgezet worden in concrete actie en experiment? Daarover gaat de workshop Plan C visie ‘revisited’. Philippe Vandenbroeck (shiftN), die de sessie leidt, licht kort toe wat hij er van verwacht.

Het neusje van de zalm

“Het neusje van de zalm van de transitiedenkers in Vlaanderen neemt deel aan de sessie, meteen een goeie reden om er naar uit te kijken”, aldus Philippe Vandenbroeck. “Veel van de deelnemers zijn zeer vertrouwd met de ontstaansgeschiedenis en ambitie van Plan C en hebben zelfs meegewerkt aan de oorspronkelijke visieteksten. Ik ben benieuwd te zien hoe zij aanknopen bij de teksten van een aantal jaren geleden. Waarom willen zij vandaag opnieuw aan een sessie rond visie-ontwikkeling deelnemen? Welke evolutie zit er in hun denken? Dat wil ik wel weten.”

Wervend karakter

“Ik hoop dat we in de sessie samen ook een gevoel kunnen krijgen hoe Plan C vanuit haar visie meer kan mobiliseren. Een visie ‘hebben’ is één, maar ze kunnen inzetten als een hefboom voor systeemverandering is een aparte uitdaging. Om naar de ideeën van de deelnemers te peilen zetten we een speelse oefening op tijdens de workshop. Dat gaat dan meer over het activeren van de visies bij de maatschappelijke actoren. Het streefbeeld van Plan C staat boordevol ideeën, ik denk dat het van belang is dat de sterkste ideeën weer meer aan de oppervlakte komen. Daar ligt misschien ook het belang van een antennefunctie die Plan C kan spelen: haar community informeren over belangrijke vernieuwingen die te moeite waard zijn om op in te zetten.”

Visie vernieuwen

“Zonder het kind met het badwater weg te gooien, willen we de visies voorzichtig openbreken. De sessie wordt misschien een eerste aanzet in een, in mijn ogen belangrijke oefening voor Plan C, om de visie op middellange termijn te herdenken”, aldus Philippe Vandenbroeck.

Lees meer over de visie van Plan C

Het bericht Is de visie van Plan C nog actueel, fris, uitdagend genoeg? verscheen eerst op Plan C.

Op 29 november 2012 organiseert Plan C haar Community Day. De Nederlandse ‘veranderkundige’ Hans Vermaak neemt er de keynote lezing voor zijn rekening. Een interactieve lezing die gegarandeerd erg geanimeerd zal verlopen. “Complexe veranderingen zijn multi-actor en multi-factor”, zegt Vermaak in een interview met Argus Actueel. “Het milieuvraagstuk is een vraagstuk van iedereen en niemand. De beste weg uit zo’n problematiek kennen we allemaal. We maken het elke dag in relaties thuis mee. Niemand gaat in zijn eentje over relaties. Die zijn ook niet maakbaar, uitrolbaar of planbaar, maar wel onderhandelbaar en experimenteerbaar. We kunnen er bovendien lessen uit trekken. Het is zelfs het meest interessante wat er bestaat. Een gezin beginnen is vragen om problemen en toch beginnen veel mensen er aan. Het voordeel van het milieuvraagstuk is dat het tot de verbeelding spreekt. Het gaat ergens over – in tegenstelling tot de afhandeling van de financiële crisis. Voor het milieuvraagstuk kan je van onderaf, met participatie van velen, op de lange termijn iets voor mekaar krijgen: via transitiemanagement.” Je leest het volledige interview op de website van Argus Actueel.

Het bericht Hans Vermaak is keynote spreker van Plan C Community Day verscheen eerst op Plan C.

Peter Tom Jones is onderzoeksmanager aan de KULeuven, gespecialiseerd in industriële ecologie. Hij is één van de 15 pioniers van Plan C en van Terra Reversa, de denktank voor ecologische economie, en voorzitter van de vzw I-Cleantech. Dat maakt hem zowat dé stem van het transitiedenken in Vlaanderen.

Is transitiedenken al goed ingeburgerd in Vlaanderen?

Als we kijken naar het transitielandschap in Vlaanderen zien we dat er op enkele jaren tijd toch bijzonder veel is gebeurd. Een aantal jaren geleden hinkten we achterop achter Nederland, nu nemen wij de leiding met een heel arsenaal aan initiatieven. Wel valt op dat er nog een paar sectoren zijn die ontbreken; meer bepaald energie, water en mobiliteit. Maar het is één van de doelstellingen van I-Cleantech om samen met de relevante actoren van die ontbrekende domeinen samen te zitten en te zien wat mogelijk is. Zeker voor duurzaam energiebeheer wordt het dringend tijd. We willen dat faciliteren en ervoor zorgen dat de technologische component in al die transitiedomeinen kan werken. Het is een meerwaarde om er zo voor te zorgen dat die domeinen niet zomaar los van elkaar staan. Dat is namelijk het gevaar, dat we op één domein vooruit gaat door de milieudruk te verschuiven naar de andere. Bijvoorbeeld enerzijds duurzaam bouwen en wonen maar niet duurzaam reizen. In huis een lagere energiefactuur betalen, maar met het gespaarde geld naar Antarctica op vakantie gaan. Dat kan zeker niet de bedoeling zijn.

Wat is de belangrijkste factor om transitie te doen slagen?

Om de doelstellingen te bereiken is sociale inclusie cruciaal. Het mag niet alleen een technologisch verhaal zijn met een batterij dure maatregelen. We moeten ecologisch en efficiënt te werk gaan, en niet ten koste van de zwaksten van de samenleving. Transitiedenken vertrekt altijd vanuit een aantal koplopers, maar als je op termijn geen draagvlak hebt bij de burgers, dan lukt het niet. Daarom is het zo belangrijk dat bij een transitienetwerk het middenveld een belangrijke rol krijgt toebedeeld.

Waarom is de nood aan transitie nu zo groot?

Kort gezegd: omdat de CO2-concentratie meer dan 400 ppm bedraagt, terwijl 450 ppm de bovengrens is. Het kan niet duidelijker: we stevenen af op een ecologische catastrofe. Een versnelling brengen in het maatschappelijk veranderingsproces is dan ook cruciaal. Bovendien is een continent als Europa heel erg kwetsbaar omdat we afhankelijk zijn van de import van energie en grondstoffen.In een turbulente wereld waarin die steeds duurder en schaarser worden is het dringend tijd voor vernieuwing. Enerzijds moeten we gaan voor een lage koolstofeconomie, anderzijds voor een gesloten kringloop en dan vooral in de vier grote sectoren mobiliteit, bouw, toerisme en voeding. Nu, dit gevaar is het negatieve verhaal, de negatieve druk om het anders te gaan. Wat we al te vaak uit het oog verliezen is de positieve kant. We creëren veel sterkere steden, die autonoom staan op vlak van energie en materialen, waarin de levenskwaliteit verbetert en de gezondheidskosten dalen. We kunnen doen aan kennisexport, maar er hangen aan transitie ook economische voordelen vast en massale jobcreatie. Een voorbeeld is Enhanced Landfill Mining, een project van Plan C waarbij oude stortplaatsen opnieuw worden opgegraven en de grondstoffen hergebruikt. We zijn wereldwijd één van de enigen die daarmee bezig zijn. En in Europa alleen al spreken we over een jobpotentieel van 200.000 à  800.000 jobs.

Wat is uw persoonlijke motivatie?

Ik ben al lang maatschappelijk geëngageerd. In 2001 schreef ik mijn eerste boek als andersglobalist. Sindsdien ben ik een iets veiligere toer opgegaan, van straat-activisme naar pen-activisme. Ik geloof in transitie, vandaar dat ik ook al sinds 2006 bij Plan C ben betrokken. Toen waren we met enkelen, nu begint het serieus vooruit te gaan. Achter de schermen gebeurt er al heel wat, en we zitten in de buurt van het kantelmoment, waarop die veranderingen plots zichtbaar worden voor iedereen. Dan kan het héél snel gaan. Laat ons hopen.

Het bericht “Een versnelling in het maatschappelijk veranderingsproces is cruciaal” verscheen eerst op Plan C.

1. Duurzaam design
2. Slim samenwerken
3. Slim investeren
4. Betere regelgeving
5. Duurzaam materialenbeheer in de bouw
6. Duurzame chemie en kunststoffen in een continue kringloop
7. Bio-gebaseerde economie
8. (Kritische) metalen in een continue kringloop
9. Nieuwe materialen en materiaaltechnologieën

Je vindt ze hier, verklaard, in 9 infografieken met ambitieuze toekomstbeelden:

Het bericht Vlaams Materialenprogramma zet in op 9 hefbomen verscheen eerst op Plan C.

Kris Moonen is project manager bij i-propeller, het consultancybureau voor sociale innovatie dat meewerkt aan Plan C. Met ‘De Plantrekker’ werkte i-propeller voor Plan C aan een praktische handleiding om transitie-experimenten op te zetten, te begeleiden en te evalueren. “Het is een instrument om over te gaan tot concrete actie, vanuit een ambitieuze visie op duurzaam materialenbeheer in Vlaanderen.”

Wat is het nut van ‘De Plantrekker’?

Plan C gaat uit van een heel sterke en breed gedragen visie maar concrete actie moet deze realiseren. De Plantrekker geeft een methodologie, een praktische handleiding voor hoe Plan C die experimenten kan gaan coachen. Vanaf idee over concept tot experiment en eindevaluatie. Het zorgt ervoor dat we niet zomaar een beetje dromen, maar gaan kijken wie er iets wil doen, wie wat kan, welke informatie of middelen we nodig hebben en hoe we die uit het netwerk kunnen halen. Plan C is niet alleen een denktank, maar ook een doe-tank, een experimenteerruimte waar we van leren.

Waar verschilt het van klassiek project management?

Project management is het uitvoeren van een vooropgesteld recept; hier gaan we experimenteren met ‘wat er in de keukenkast’ zit. Het begint al met de evaluatie van het idee. Klassiek ga je kijken naar een aantal criteria, bijvoorbeeld of de doelstellingen en de termijn goed zijn gedefinieerd, of ze de juiste partners hebben, etcetera. Bij de projecten van Plan C heb je een groter aantal onzekerheden. Het zijn geen afgelijnde, incrementele innovaties zoals een motor tien procent zuiniger maken. Maar de experimenten draaien bijvoorbeeld rond de vraag hoe je in de procesindustrie in plaats van een hoeveelheid chemicaliën te verkopen, een dienst gaat verkopen die bepaald resultaat garandeert, ongeacht het aantal chemische stoffen die daarvoor nodig zijn. De vraag is veel abstracter en de aanpak moet dan ook flexibeler en meer padafhankelijk zijn. De methodologie laat daar de ruimte voor. Een ander verschil is dat we elk experiment sterk toetsen aan de visie. Het ambitieuze transitie-idee mag niet afglijden naar business-as-usual-oplossingen. De evaluatie gebeurt zo volgens haalbaarheid en wenselijkheid. De haalbaarheid toets je aan objectieve criteria, de wenselijkheid voor Plan C wordt onderzocht door een team van experts. Maar, niet iedereen die een experiment wil opzetten moet het hele traject stap voor stap doorlopen. Wie al ergens mee bezig is, kan er deeltjes van gebruiken. De Plantrekker is eerder een kapstok, ondersteuning en omkadering waar en wanneer het nodig is. Sommigen vinden het interessant om via het netwerk gewoon feedback te krijgen. Plan C is geen initiatiefnemer van experimenten, maar geeft ze een duwtje in de rug en kan verschillende individuele initiatiefnemers samenbrengen, links leggen tussen de verschillende experimenten en trekt er dan als organisatie lessen uit.

Waar zijn jullie, behalve De Plantrekker, nog mee bezig binnen Plan C?

Toen we twee jaar geleden voor Plan C begonnen te werken was onze opdracht om een traject en bijbehorende begeleiding te ontwikkelen Doorheen de ontwikkeling werden ook enkele concrete initiatieven opgevolgd waardoor we echt de link konden leggen tussen theorie en praktijk. We fungeerden als tussenpersoon en coachten groepjes mensen. Ook hebben we hard gewerkt aan de uitbouw van Plan C als een zelfstandige vzw,  met een eigen support team.  We gaan dus binnenkort aan kennisoverdracht doen, maar blijven graag meewerken aan projecten van Plan C.

Wat ziet u als de grote uitdaging voor transitie in Vlaanderen?

Samenwerken; niet alles zelf willen doen binnen het eigen netwerk. Met Plan C hebben we bijvoorbeeld in het ISSI project ook samengewerkt met DuWoBo, een ander transitienetwerk rond duurzaam Wonen en Bouwen. In dit project werd gekeken naar een soort van Open Source aanpak, zodat je meer en sneller van elkaar kan leren. De verschillende actoren moeten zo niet elke keer opnieuw het warm water uitvinden. Transitie is een geheel van complexe uitdagingen waarvoor je bijna altijd buiten je organisatie, een vaak ook buiten je netwerk moet treden om ze het hoofd te bieden; dat gaat sneller en beter dan als je het allemaal zelf wil doen of ontwikkelen. Dat zorgt er ook voor dat subsidies efficiënter kunnen worden ingezet, omdat de overheid bij ieder nieuw netwerk niet telkens opnieuw moet betalen voor hetzelfde werk rond capaciteitsopbouw en uitbouw van een toolkit. Uit het ISSI project hebben we uit een beperkte steekproef geconstateerd dat ondanks het feit dat Vlaanderen rijk is aan netwerken is, er verrassend weinig overlap is qua achterban. Deze netwerken hebben dus zeker allemaal hun bestaansreden, een beetje zoals in ‘supercomputer’ waarin de processors samenwerken aan een gezamenlijke uitkomst.  Slim samenwerken is dan ook dé uitdaging om de competenties, creativiteit en kennis in Vlaanderen in te zetten rond duurzame ideeën en acties.

Het bericht “Samenwerken is dé grote uitdaging voor transitie in Vlaanderen” verscheen eerst op Plan C.

Coördinatrice Tineke Van Engeland van het Netwerk Bewust Verbruiken is één van de pioniers van Plan C. Zij waakt er mee over dat de vzw zich niet enkel richt op bedrijven en de link met de consument niet verliest. ‘De belangrijkste uitdaging voor de toekomst is om de manier waarop we consumeren te veranderen’.

Wat is uw rol binnen Plan C ?

We zijn een stichtend lid van de vzw, maar zitten niet in de Raad van Bestuur. We beschouwen het als onze rol om de aandacht te vestigen op de consument zodat Plan C niet enkel een technologisch verhaal is van bedrijven maar ook een softere, maatschappelijke component heeft. Plan C zit nogal verankerd in de ondernemershoek; toch blijft het belangrijk om ook andere perspectieven niet uit het oog te verliezen. De mensen moeten mee zijn. We hebben immers ook gedragsverandering nodig. Duurzaam materiaalbeheer kan je enerzijds benaderen vanuit de kant van de bedrijven: minder materialen gebruiken of efficiëntere, nieuwe producten op de markt brengen. Maar er is ook een belangrijke rol weggelegd voor de consument. Die kan bijvoorbeeld dingen gaan delen, uitlenen of ruilen waardoor er geen nieuwe producten meer nodig zijn.

Staat dat niet haaks op de belangen van de ondernemers?

Het veronderstelt een andere manier van kijken naar de traditionele relatie tussen consument, verkoper en producent. He inbrengen van het dienstenverhaal is voor ons een van de interessantste en meest vernieuwende piste. De werking van het Netwerk Bewust Verbruiken is opgedeeld in consuminderen en consumanderen. Enerzijds minder verbruiken, minder materialen, energie, water, etc., en anderzijds anders kopen, kiezen voor duurzame producten. We bereiden momenteel een campagne voor rond consudelen, zoals bijvoorbeeld het autodelen, Letsen of kledingruil. Die initiatieven willen we in de verf zetten. Rond dergelijke thema’s kan ook worden samengewerkt met een nieuw soort bedrijven en Plan C kan daar een goede rol in spelen. We moeten overgaan naar meer diensten in plaats van de focus te leggen op productie. En die overgang zijn we in Vlaanderen ook aan het maken.

Is de publieke opinie er klaar voor?

Dat is de laatste jaren fel verbeterd. Ik denk dat de mensen steeds meer die urgentie beseffen. De tijdsgeest is er. Eigenlijk heeft de financiële crisis daarbij geholpen. De mensen voelen dat verandering nodig is. Ze hebben minder financiële mogelijkheden en zoeken naar nieuwe manieren om hun welvaart te verbeteren. Dan krijgen initiatieven rond delen en ruilen plots veel meer aandacht. De grote massa moet wel nog volgen. Dat iedereen die omschakeling maakt is een grote uitdaging. Het vergt een heel nieuwe ingesteldheid. Nu consumeren mensen goederen in de traditionele zin, omdat ze denken zo gelukkig te worden. Ze vinden plezier in nieuwe dingen kopen, oude weggooien en weer nieuwe kopen. Verbruiken bepaalt ook onze identiteit. Dat moet vervangen worden door iets nieuws: genieten van producten op een andere manier, door creatief te zijn, producten te delen en te hergebruiken. Als we naar zo’n duurzame en delende samenleving kunnen, heeft dat meteen ook een interessante ecologische component. Wat men vaak vergeet is dat het verhaal van minderen eigenlijk een positief verhaal is. Als je minder geld uitgeeft heb je er ook minder nodig, moet je minder werken en heb je meer tijd voor andere dingen, die echt gelukkig maken.

Al zal het allicht niet makkelijk zijn om die verandering te verwezenlijken.

Het feit dat Plan C bestaat is al een stap in de goeie richting, maar we zijn er nog lang niet. Kijk maar naar het mobiliteitsprobleem, de heerschappij van koning auto en onze ruimtelijke ordening. De manier waarop onze woningen beslag leggen op de open ruimte is totaal niet duurzaam. Ze staan superversnipperd en zijn bovendien weinig of niet energiezuinig. Al is ook daar wel stilaan wat aan het bewegen.

Meer info: 

• http://www.bewustverbruiken.be/

Het bericht “Consumanderen, consuminderen en consudelen” verscheen eerst op Plan C.