Het industriële tijdperk dat zoveel welvaart heeft gebracht, is onze planeet kapot aan het knijpen. We moeten het snel over een andere boeg gooien, zegt duurzaamheidsspecialist Herman Wijffels. ‘Weg ook van de onvermijdelijke pervertering die opduikt aan het einde van een tijdperk.’

Onze vinger zweeft al over de stopknop van de bandopnemer als Herman Wijffels plots zegt dat hij het toch nog even wil hebben over een idee ‘dat langzaam begint rond te zingen’. ‘Een derde van het landoppervlak is woestijn. Waarom zouden we dat niet bevloeien met zeewater en halofyten telen? Die zoutminnende planten brengen bonen voort met aanzienlijke hoeveelheden olie en eiwitten.’

Dat out of the box denken is het logische uitvloeisel van zijn waarschuwing waarmee het gesprek is begonnen. ‘Voor de eerste keer in onze geschiedenis zitten we in de situatie dat we moeten nadenken over hoe we de basis van onze beschaving veilig kunnen stellen.’

“Voor de eerste keer in onze geschiedenis zitten we in de situatie dat we moeten nadenken over hoe we de basis van onze beschaving veilig kunnen stellen.”

Als hoogleraar ‘duurzaamheid en maatschappelijke verandering’ is Wijffels daarvoor uitstekend geplaatst. Meer dan een academische mooiprater is hij een pragmaticus die de oren doet spitsen. Je wordt immers niet zomaar ‘de beste premier die Nederland nooit heeft gehad’ genoemd. Die nom de plume heeft hij onder meer te danken aan zijn passage bij de Wereldbank als Nederlands bewindvoerder en zijn dertien jaar lange voorzitterschap van Rabobank. Het was pas na zijn vertrek in 1999 dat de bank zich vergaloppeerde aan financiële alchemie en fraude.

Onze planeet lijdt aan de groeipijnen van haar bewoners, stelt de 72-jarige econoom vast. ‘Van een bevolking van 1 miljard mensen in het begin van de 19^de eeuw ging het razendsnel naar 7 miljard zielen. Dat klimt tegen 2050 vermoedelijk naar 9 miljard. Daardoor botsen we op de fysieke grenzen van de planeet.’

Zijn stokpaardje daarbij is de ‘overshoot’, dat is het verschil tussen wat we aan ecologische middelen vragen van onze planeet, en wat die duurzaam kan voorzien. Uitgedrukt in een jaar, slaagde de aarde er midden jaren 80 nog in om tot 31 december duurzaam in de menselijke behoeften te voorzien. Vorig jaar was dat maar het geval meer tot 20 augustus.

We schrijven een wisselbrief op het ecosysteem uit die de volgende generaties moeten betalen. Is onze generatie egoïstischer dan de voorgaande?

Herman Wijffels: ’Nee, dat geloof ik niet. Mensen op deze planeet hebben tot nog toe geleefd in de verkeerde veronderstelling dat er zoveel natuurlijke rijkdom is dat we er zonder limieten uit konden putten. Dat is geen egocentrisme maar gewoon de context waarin we leefden.’

De volgende generaties zijn misschien iets minder vergevingsgezind dan u.

Wijffels: ‘Het valt niet uit te sluiten dat ze hoofdschuddend zullen terugkijken op het relatief primitieve, soms zelfs rücksichtloze karakter van hoe wij hebben geleefd. Er zal wel een tijd komen dat ze onze keuzes niet zullen begrijpen. Waarom we bijvoorbeeld een vervoerssysteem accepteerden dat jaarlijks voor duizenden gewonden en honderden doden zorgde omdat we allemaal zelf op het gaspedaal wilden duwen. Of waarom er zoveel mensen aan astmatische aandoeningen leden als gevolg van het fijn stof van fossiele brandstoffen.’

Verandering van tijdperk

“We zitten niet in een tijd van verandering maar in een verandering van tijdperk.”

Efficiënter met grondstoffen omgaan helpt om de aanslag op de natuur te verminderen, maar het is niet genoeg. ‘We zitten niet in een tijd van verandering maar in een verandering van tijdperk’, benadrukt Wijffels. ‘We zitten aan het einde van het industriële era. Dat is niet hetzelfde als het einde van de industrie, maar wel van de ideeën waarop die gebaseerd is. We hebben een nieuwe formule nodig.’

Wat is daarvan het belangrijkste ingrediënt?

Wijffels: ‘Minder putten uit eindige voorraden en steeds meer oogsten uit permanent beschikbare bronnen. Dat is de beruchte overgang van de lineaire naar de circulaire economie. In plaats van grondstoffen op te delven om er producten mee te maken die aan het eind van hun levenscyclus terug in het milieu belanden, moeten we denken aan duurzamere manieren om te leven, produceren en consumeren.’

‘Dankzij nieuwe technologie en wetenschappelijke inzichten hebben we ook de middelen om die omslag te maken. Kijk bijvoorbeeld naar de energietechnologie. Er zijn al tachtig landen in de wereld waar zonne-energie kan concurreren met fossiele brandstoffen. Als jonge technologie is er bovendien nog een enorm verbeteringspotentieel.’

“Minder putten uit eindige voorraden en steeds meer oogsten uit permanent beschikbare bronnen. Dat is de beruchte overgang van de lineaire naar de circulaire economie.”

Een pijler voor deze nieuwe wereld is de zogenaamde deeleconomie, dat het concept ‘bezitten’ inruilt voor dat van delen, lenen en uitwisselen.

Een andere pijler voor deze nieuwe wereld is de zogenaamde deeleconomie, dat het concept ‘bezitten’ inruilt voor dat van delen, lenen en uitwisselen. Time Magazine noemt het ‘een van de tien ideeën die de wereld zullen veranderen’, volgens The Economist heeft het ‘enorm potentieel’ en Forbes omschrijft het als een ‘ontwrichtende economische kracht’.

Een eenvoudig voorbeeld maakt veel duidelijk. In plaats van vloertapijt te verkopen aan de eigenaar van een kantoorgebouw, kan een tapijtenfabrikant er voor opteren om de dienst te leveren in plaats van enkel het product. Het kan bijvoorbeeld aanbieden om de vloerbedekking te leggen en vervolgens vijftien jaar lang te onderhouden in ruil voor een soort leasevergoeding. Na afloop kan de fabrikant als eigenaar het versleten tapijt recycleren of herwerken naar een ander product.

Die paradigmashift van lineair naar circulair is niet onnatuurlijk, merkt Wijffels op. ‘Mensen hebben zich onder meer door de ideeën van de Verlichting ontwikkeld als wezens die lineair denken en handelen in wat eigenlijk in alle opzichten een circulaire context is. Het hele leven is één groot samenspel van cyclische processen. De seizoenen bijvoorbeeld, of de omwenteling van de hemellichamen. Dat geldt ook voor onszelf. Niet alleen komen we uit het niets en gaan we terug naar het niets, we vernieuwen onszelf ook tijdens ons leven constant. Op een paar jaar tijd zijn bijna alle cellen in ons lichaam vervangen.’

Maar toch. We zijn nog geprogrammeerd om in termen van bezit te denken. Dat heeft ook met sociale status te maken, geeft Wijffels toe. ‘Het is een belangrijk onderdeel van de industriële tijd dat je bent wie je bent door wat je hebt. Het ego is vaak opgebouwd vanuit het eigendomsprincipe.’ Een Ferrari huren voor een middagje is bijvoorbeeld veel goedkoper dan er een aan te schaffen die de hele dag voor de deur staat te blinken, maar misschien is dat net de bedoeling?

“Het is een belangrijk onderdeel van de industriële tijd dat je bent wie je bent door wat je hebt.”

Wijffels ziet een groeiend besef dat het geluk niet in het hebben zit. ‘Bij veel jongen mensen leeft autobezit bijvoorbeeld niet. Voor hen dient een wagen voornamelijk om je te verplaatsen. Het is niet het statussymbool dat het voor eerdere generaties wel vaak is.’

Oud en nieuw

Om van de oude naar de nieuwe economie over te schakelen, zijn er wel enkele belangrijke aanpassingen nodig. In de oude benadering van economie staat competitie en het bezitten van eigen middelen centraal. De circulaire economie is veel meer gebaseerd op samenwerken en delen. ‘Mededingingsbeleid en intellectueel eigendomsrecht zijn twee belangrijke instituties van de oude economie die soms het circulaire denken in de weg staan’, oordeelt Wijffels.

“Mededingingsbeleid en intellectueel eigendomsrecht zijn twee belangrijke instituties van de oude economie die soms het circulaire denken in de weg staan.”

Hij geeft een voorbeeld van ‘oud’ mededingingsbeleid. ‘Een tijdje geleden hadden garnalenvissers op de Waddenzee onderling afspraken gemaakt om overbevissing te voorkomen. Dat is achteraf verboden door de concurrentieautoriteit omdat het de prijs van garnalen opdreef.’

Tesla heeft al zijn patenten vrijgegeven. Zo wil het tot een standaardsysteem komen voor oplaadsystemen en accu’s. Dat is een belangrijke shift naar de economie van de toekomst.

Wijffels moet niet lang nadenken over hoe ‘intellectuele eigendomsrecht 2.0’ er kan uitzien. ‘Het vrij delen van kennis kan ons leren om efficiënter met onze grondstoffen om te springen. Neem het voorbeeld van Tesla. Die producent van elektrische auto’s heeft al zijn patenten vrijgegeven. Zo wil het tot een standaardsysteem komen voor oplaadsystemen en accu’s en zo. Dat is een belangrijke shift naar de economie van de toekomst.’

Imago

Het hele duurzaamheidsverhaal heeft zijn imago niet mee, geeft Wijffels toe. ‘Voor veel mensen klinkt “duurzaamheid” als een linksige hobby en zijn “groenen” mensen die hun genoegens willen afpakken’, zucht hij. ‘Daar heeft de milieubeweging van de jaren 80 veel schuld aan. Hun eerste reactie op het te gulzige gebruik van middelen was dat we het dan maar met minder moesten doen. De thermostaat moest een graad lager, mensen moesten maar een extra trui en paar sokken aandoen.’

Dat ‘linksige consuminderen’ ging ook nog eens gepaard met duurdere producten, legt Wijffels uit. Het milieubeleid van de eerste generatie hield in dat de lucht- en watervervuiling die ontstonden bij productie niet in het milieu mochten terechtkomen. Dus kwamen er speciale schoorstenen en waterzuiveringsinstallaties om die troep op te vangen. De producten bleven hetzelfde, maar ze werden wel duurder. Dat speelt nog altijd mee in de software van mensen. Ze beleven duurzaamheid nog te vaak via de eerste vier letters van dat woord.’

“Mensen beleven duurzaamheid nog te vaak via de eerste vier letters van dat woord.”

Nochtans is het bewustzijn dat het anders moet wel behoorlijk gegroeid, meent Wijffels. ‘Op het Wereld Economisch Forum in Davos begin dit jaar is de circulaire economie aanvaard als de richting die we uit moeten.’

Dat grotere besef vertaalt zich wel nog niet in het beleid. Wijffels is opmerkelijk hard voor het politieke bedrijf. ‘Zowel België als Nederland zit met een particratie waarover kiezers zich eens om de zoveel jaar mogen uitspreken. Dat legt de machtsverhoudingen tijdelijk vast waarna het regeerakkoord alles dichttimmert. Het is geen goed concept om geëmancipeerde burgers te betrekken bij de ontwikkeling van de samenleving.’

Mensen beleven duurzaamheid nog te vaak via de eerste vier letters van dat woord.

Wijffels ziet van onderuit wel iets bewegen. ‘Er is in Nederland bijvoorbeeld een groeiend aantal energiecoöperaties. Als lokale besturen met hen in dialoog gaan, voegt dat elementen van directe democratie toe aan het besluitvormingsproces. Het belang daarvan zie ik de komende jaren enkel toenemen.’

De nooit-premier verwijt politici een gebrek aan visie, maar geeft ze toch ook wat clementie. ‘Ik heb nog nooit gezien dat grote fundamentele veranderingen van bovenaf komen. Het moet van onderuit groeien vooraleer politici de legitimiteit hebben om ermee aan de slag te gaan. Dat punt komt steeds dichterbij, maar het is nog niet bereikt.’

“Ik heb nog nooit gezien dat grote fundamentele veranderingen van bovenaf komen.”

Hoe ver zitten we er nog vandaan dan?

Wijffels: ‘Vooraleer er genoeg consensus is over de richting die we uit moeten, zijn we nog wel vijf of tien jaar verder. Er zijn nog te veel mensen die willen doorgaan op de lijn van het verleden, hoewel we daar zijn vastgelopen in te veel financiële en ecologische schuld. Een minderheid wil het roer omgooien naar een meer duurzame richting. Eens we die omslag gemaakt hebben, kan het snel gaan.’

Wie moet daarbij het voortouw nemen?

Wijffels: ‘Het bedrijfsleven. Er zijn individuele ondernemingen die al behoorlijke stappen gezet hebben. Consumentengroep Unilever heeft bijvoorbeeld een plan uitgewerkt om de ecologische voetafdruk van zijn producten tegen 2020 te halveren en enkel nog landbouwgrondstoffen te gebruiken die afkomstig zijn van duurzame bronnen. De Nederlandse Participatie Maatschappij houdt bij de keuze van zijn deelnemingen dan weer rekening met wat een bedrijf doet op het vlak van duurzaamheid. Sterker nog, het heeft zelf expertise in huis om die participaties te ondersteunen bij het uitwerken van hun duurzaamheidsbeleid.’

Met veel enthousiasme verwijst de hoogleraar naar de oproep van een groep multinationals, verenigd in de Sustainable Growth Coalition, om werk te maken van een strenger klimaatbeleid, en liever vandaag dan morgen. Onder hen Unilever, Shell, Philips, Heineken,… ‘Zij pleiten onder meer voor een hogere CO₂-prijs. Dat moet innovatie aanmoedigen zodat we de fossiele brandstoffeneconomie kunnen afbouwen.’

Volgens cynici doen die bedrijven dat enkel omdat ze vrezen dat de overheid hen anders zal belasten of meer gaat reguleren.

Wijffels: ‘Visionaire bedrijfsleiders gaan er van uit dat er vroeg of laat een zeer stevige CO₂-belasting komt of een handelssysteem dat de kostprijs van CO₂ fors zal opdrijven. Er is ook vaak een financieel belang. Heel wat Amerikaanse institutionele beleggers weigeren om geld te stoppen in bedrijven die groot zijn in de fossiele energie.’

Dat brengt het gesprek naadloos bij de opwarming van de aarde. Wijffels gaat volmondig akkoord met de stelling van de voormalige Amerikaanse minister van Financiën Hank Paulson dat het goedkoper is om nu op te treden tegen klimaatverandering dan het over ons heen te laten komen en later de schade te betalen.

Wijffels maakt de vergelijking met de bankencrisis. ‘We hebben gezien hoe de financiële sector zich ontwikkelde, en we wisten eigenlijk ook dat het vroeg of laat eens fout zou lopen, maar we hebben er niets aan gedaan. Ik geef Paulson gelijk dat we niet dezelfde fout mogen maken met het klimaat, want dat is nog zoveel desastreuzer als de hele financiële crisis.’

Een nobele doelstelling, dat zeker, maar hoe haalbaar is dat? Ambitieuze klimaatakkoorden blijven uit omdat er altijd landen zijn die de inspanning willen overlaten aan andere economieën. Wijffels houdt er de moed in. ‘Er zijn kleinschalige precedenten zoals het akkoord over schadelijke drijfgassen (CFK’s, verantwoordelijk voor het gat in de ozonlaag, nvdr.). Mondiale akkoorden kunnen dus wel. Waarom dan niet voor CO₂-uitstoot of wereldwijd visserijbeleid? Je zou vissersvrije zones kunnen afbakenen en ze in de gaten houden met satelliettechnologie. Het besef groeit dat er iets moet gebeuren. Ook de Chinezen vinden dat we moeten werken aan een herstel van de harmonie tussen mens en aarde.’

Is het niet hypocriet dat China oproept om samen te werken aan een ecologische beschaving terwijl het weigert om een toegift te doen bij de klimaatonderhandelingen? Wijffels: ‘Nee, dat vind ik niet. Er is geen land ter wereld dat meer investeert in duurzame technologie. Op langere termijn wil China de grondstoffenefficiëntie verhogen met factor twintig. Het is ook een voorloper in duurzame energie. Onlangs was ik nog in Shanghai. Daar mogen er geen scooters meer rijden op fossiele brandstoffen. Met al dat fijn stof is daar natuurlijk wel een reden voor.’

“Er is geen land ter wereld dat meer investeert in duurzame technologie dan China.”

U haalde zonet Hank Paulson aan, net als u een voormalige bankier. Hoe kijkt u terug naar de financiële crisis, ook al was u nog voor de eeuwwende Rabobank-voorzitter af.

Wijffels: ‘Ik zie het als de onvermijdelijke pervertering die optreedt aan het einde van een tijdperk, waarbij zich een elite vormt die zich meester maakt van de instituties en die voor eigen gewin zijn gaan gebruiken.’

Hoe moet het anders?

Wijffels: ‘We hebben een stabiele banksector nodig die dienstbaar is aan wat de reële economie nodig heeft. En bij dat laatste gaat het om de transitie naar de circulaire economie. We moeten duidelijk maken wat we van de banken verwachten.’

Vragen naar concrete maatregelen zijn een slag in het water. Wijffels is meer een man van de grote ideeën, waar hij gloedvol over vertelt. Centraal daarin staat zijn optimisme. Wanhopen is geen optie. ‘De mens is uitgegroeid tot de meest succesvolle diersoort op aarde omdat we bewezen hebben ons het best te kunnen aanpassen aan nieuwe omstandigheden. We kunnen nadenken over problemen en daar oplossingen voor bedenken. Waarom zou dat nu opeens niet meer lukken? Het is niet toevallig dat met de broeikasgassen en de klimaatverandering plots een nieuwe energietechnologie opduikt.’

Nee, als de mens op zijn best is, kan hij de mensheid redden. Wijffels is maar al te bereid om zijn grijze cellen mee in de strijd te gooien. ‘Zeg, heb ik je al verteld over een idee dat langzaam begint rond te zingen? Het heeft te maken met halofyten…’

Ga in debat met Herman Wijffels!

Op dinsdag 2 september nodigt Plan C Herman Wijffels uit om zijn kijk te geven op het economisch bestel van de toekomst. Na de lezing van Wijffels volgt een panelgesprek met experts. Hebben bevestigd: Olivier Beys (Vlaamse Jeugdraad), Ivan Van de Cloot (hoofdeconoom, Itinera instituut), Erik Paredis (onderzoeker transitiemanagement CDO universiteit Gent), Jan Sap (directeur-generaal UNIZO) en Erik van Acker (CSR manager KBC bank). Ine Renson (De Tijd) modereert.

Meer info en inschrijven op: http://planc.fikket.be/

Het bericht ‘We moeten dringend onze beschaving veilig stellen’ verscheen eerst op Plan C.

Bij duurzaam aankopen in een organisatie denk je misschien in de eerste plaats aan het vergroenen van je aankopen. Bijvoorbeeld door te kiezen voor gerecycleerd papier, producten van dichtbij of voor een efficiënte auto. Performance based aankopen is minder bekend, maar heeft ook heel wat duurzaam potentieel. Bij performance based (product-dienst-aankopen) herdefinieer je de relatie tussen koper en leverancier. Niet langer het product, maar de dienst die het product levert, staat centraal.

Performance based aankopen

Naast de bekende vergroening van aankopen zijn er nog tal van andere mogelijkheden om duurzaam aan te kopen. Je kan er bijvoorbeeld voor kiezen om performance based te gaan aankopen: niet langer het product staat centraal, maar de dienst die het product levert. Bijvoorbeeld: je koopt niet langer de auto, maar de kilometers verplaatsing. Of niet langer de lamp, maar de lumen per jaar. Of op grotere schaal: niet langer de brug, maar de beschikbaarheid ervan voor de burgers.

De economische stimuli omgedraaid

Het duurzame voordeel van zo’n aanpak ligt erin dat de stimuli voor de leverancier worden omgekeerd. De leverancier wordt betaald om de lamp te doen branden en niet langer voor de lamp op zich. Hij wordt er dus toe aangezet om degelijke producten te leveren, die minimale vervanging of onderhoud nodig hebben. De winsten op het vlak van materialenbeheer zijn evident. In een klassiek systeem haalt de leverancier er voordeel uit dat een product – de lamp – het begeeft (na de garantieperiode): dan kan hij het vervangen of komen herstellen tegen betaling. In een dienstencontract haalt hij er net voordeel uit dat het product zo lang mogelijk blijft bestaan met zo weinig mogelijk onderhoudskosten. Het contract is immers forfaitair: de klant betaalt een vaste prijs voor zijn licht, of er nu 10 lampen stukgaan of geen enkele. Hoe minder herstellingen, hoe groter dus de winstmarge voor de leverancier.

Schoolvoorbeeld op grote schaal: Viaduct van Millau

Een schoolvoorbeeld op grote schaal van een dergelijke performance based-aanpak is de bouw van het Viaduct van Millau in Frankrijk. In onderstaand filmpje legt Walter Stahel (The product-Life Institute) op de Plan C Community Day (2013) uit hoe dat in zijn werk gaat.

Volgens een klassiek aanbestedingsmodel zou de overheid een aannemer betalen om een brug te bouwen. De brug wordt eigendom van de overheid, die schulden moet aangaan om ze te laten zetten. Na tien jaar vervalt de ‘garantie’ op het bouwwerk. De overheid staat dus nadien zelf in voor de herstellingen van een – eventueel inferieure – constructie.

Niet zo bij Millau. Het Viaduct van Millau kwam er onder impuls van een Publiek-Privaat Partnerschap tussen de Franse overheid en een bouwconsortium (Eiffage). Eiffage engageerde zich om de brug goed uit te baten en te onderhouden en het financierde de bouw van de brug helemaal zelf. In ruil kreeg het consortium recht op de tolinkomsten voor 78 jaar (minus de bouwjaren). Na die 78 jaar wordt de brug in principe eigendom van de staat.
Eiffage neemt dus het grootste deel van de risico’s van het project op zich. In ruil krijgt het consortium zicht op een behoorlijke winstmarge. Het rendement wordt geschat op 9% (pessimistisch) à 17% (optimistisch).

Resultaat: de brug werd gebouwd in drie jaar tijd, gebruikte gloednieuwe bouwtechnieken en zou zo goed als geen onderhoud vergen. De brug kostte de Franse overheid geen cent en is duurzaam gebouwd voor zowat de eeuwigheid. Gebruikers (en toeristen) financieren het hele project.

Breed toepasbaar principe

Het achterliggende product-dienst-model (diensten of performance kopen in plaats van producten) is breed toepasbaar, ook op iets meer alledaagse aankopen dan een viaduct. Een product-dienst-contract voor kantoorinrichting, verlichting, klimaatregeling, kopieertoestellen, lichtkoepels, zonnepanelen, kledij, transport… kan net zo goed.

Meer weten over product-dienst-combinaties? Check ons e-boek op http://eboek.plan-c.eu.

Bronnen:

• http://ec.europa.eu/trade/policy/accessing-markets/public-procurement/
• http://www.pwc.com/en_GX/gx/government-infrastructure/pdf/promisereport.pdf
• http://www.cirano.qc.ca/ris/ppp/theme.php?lang=en&theme=ppp_1&page=2&pagefin=2

Het bericht Duurzaam aankopen? Koop performance verscheen eerst op Plan C.

Tessa Wernink, Fairphone

Vier cases kwamen aan bod:

Fairphone
Fairphone ontwikkelde en produceerde de eerste smartphone zonder ertsen uit conflictgebieden, met aandacht voor goede werkomstandigheden en het beperken van e-waste. Deze maand zetten ze een tweede reeks van 35.000 telefoons in de markt.

IBOGEM
In juni start de afvalintercommunale IBOGEM een project met de nieuwe gevangenis van Beveren. Gedetineerden worden betrokken bij het voorbereidende werk voor de kringwinkel: sorteren, labelen, repareren… Ook een (opleidings-)fietsherstelplaats krijgt zijn stek in de gevangenis.

Energent
Energent is een coöperatieve vennootschap die investeert in hernieuwbare-energieprojecten, de realisatie van energiebesparingen en het leveren van energiediensten. Vennoten en burgers worden zoveel mogelijk betrokken bij projecten, bijvoorbeeld rond klimaatverandering of onderzoek naar buurtgerichte renovatie.

Recup Design
Recup Deisgn recycleert en bouwt meubels, kantoren en andere ruimtes. De organisatie leeft van serendipiteit: doorheen hun activiteiten ontdekken ze nieuwe noden of niches in de markt. Handig bespelen ze die trends en laten ze de onderneming groeien. Echter steeds met één doel voor ogen: de tewerkstelling van mensen die het (tijdelijk) moeilijk hebben op de reguliere arbeidsmarkt.

Breng een verhaal

Centraal in het succes van de cases stond kwaliteit en storytelling: consumenten kiezen graag voor goede producten met een verhaal. Zij het een telefoon of een fiets met echte meerwaarde, een stevige tafel met een ziel, of energie van eigen kweek. De storytelling moet wel de marketing overstijgen, zo beaamden de sprekers: je moet een statement kunnen maken. Ook moeten duurzame ondernemers steeds maximale transparantie nastreven. Als je op die manier een wervend verhaal centraal kan stellen en dat kan linken aan een kwalitatief product, zijn consumenten bereid voor the extra mile te gaan.

Het bericht Kwaliteit en storytelling als sleutel voor duurzaam zakendoen verscheen eerst op Plan C.

De kringwinkel van IBOGEM popelt om te groeien.

De kringwinkel van IBOGEM, de afvalintercommunale van de regio Beveren, Kruibeke en Zwijndrecht, barst uit haar voegen. Er is dringend nood aan gebouwen en mensen om de materiaalstroom te kunnen bolwerken. 500 meter verderop: de gloednieuwe gevangenis van Beveren opent haar deuren en is op zoek naar werk voor haar gedetineerden. Een samenwerking tussen de kringwinkel en de gevangenis kon niet uitblijven. Op dit moment start IBOGEM in de gevangenis van Beveren een nieuwe afdeling voor sorteer- en herstelwerk voor haar kringwinkel. Wim Beeldens van IBOGEM brengt op het event “Businessmodellen van de toekomst” (5 mei Gent) het verhaal van de samenwerking als inspirerende businesscase. Wij hadden alvast een gesprek.

IBOGEM schakelt gedetineerden in bij duurzaam afvalbeheer. Wat houdt jullie project precies in?

Wim Beeldens: “Momenteel krijgt IBOGEM zeer veel goederen binnen in de kringwinkel. Maar door gebrek aan ruimte, medewerkers en middelen worden er te weinig van die goederen terug in de handel genomen. Helaas verdwijnt dus een groot deel op de afvalberg. Als afvalintercommunale is het onze opdracht om een duurzaam afvalbeleid te voeren en zo veel mogelijk hergebruik te stimuleren. Met onze uitbreiding naar de penitentiaire instelling van Beveren kunnen wij dat beleid verder uitwerken. Doordat we bovendien de infrastructuur van de gevangenis kunnen gebruiken, hoeven we zelf geen onhaalbare investeringen te doen in nieuwe werkplaatsen en magazijnen.”

“Doordat we de infrastructuur van de gevangenis kunnen gebruiken, hoeven we zelf geen onhaalbare investeringen te doen in nieuwe werkplaatsen en magazijnen.”

Welk werk kunnen jullie op die manier uitbesteden aan de gedetineerden?

“Het project omvat 3 activiteiten, activiteiten die we momenteel nog zelf doen in onze kringwinkel.
We starten met de volledige verwerking van tweedehandskledij. We sorteren binnengebrachte kledij, brengen prijzen aan, voorzien ze van magneetbeveiliging en kleerhangers… Dagelijks halen we de kledij op uit de gevangenis bieden we ze direct aan in de kringwinkel.
De tweede activiteit is nazicht en herstelling van binnengebrachte fietsen. Dankzij onze samenwerking met de gevangenis hebben we op die manier weer een eigen fietsherstelpunt, nadat het vorige door een partnergemeente was stopgezet.
De laatste activiteit is het nakijken van afgedankte elektrische toestellen. We spreken hier enkel over kleinere toestellen, dus geen tv’s of koelkasten. We checken de werking, en waar nodig en mogelijk doen we kleine herstellingen. De goederen bieden we nadien aan in de kringwinkel.”

Hoeveel gedetineerden schakelen jullie in? En hoe staan de huidige vaste medewerkers tegenover de samenwerking?

“In totaal zullen 9 à 12 arbeidskrachten voor IBOGEM werken. Zij worden aangestuurd door twee medewerkers van IBOGEM die in de gevangenis hun vaste standplaats krijgen. Voor onze vaste medewerkers betekent de samenwerking een ontlasting én een upgrade van hun functie: ze krijgen een meer begeleidende, coachende job.
Het uurloon dat IBOGEM aan de gedetineerden moet betalen, bedraagt 6 euro. Dat lijkt goedkoop, maar je moet weten dat de productiviteit in een gevangenis ook lager ligt dan elders. Bovendien verdienen gedetineerden meer met bedrijfsactiviteiten zoals de onze dan met huishoudelijk werk in de gevangenis. Daarom zijn we een welkome gast in de instelling.”

“Gedetineerden verdienen met bedrijfsactiviteiten zoals de onze meer dan met huishoudelijk werk in de gevangenis. Daarom zijn we een welkome gast in de instelling.”

Sinds 17 maart is de gevangenis van Beveren in gebruik. Bron: GVA.

Jullie creëren tegelijk economische, sociale en ecologische meerwaarde: hoe gaat dat concreet in zijn werk?

“De ecologische meerwaarde is duidelijk: door meer te sorteren en voor hergebruik aan te bieden, verkleinen we de afvalberg.

Door meer te kunnen sorteren, kunnen we bovendien zelf meer verkopen. En zo kunnen wij een groter deel van onze kosten recupereren. Dat is onze economische meerwaarde. Het uitbaten van onze kringwinkel blijft trouwens een grote verliespost, zoals dat voor alle kringwinkels het geval is.

De gedetineerden, van hun kant, doen nuttig en zinvol werk voor de maatschappij. Omdat IBOGEM nu al mensen tewerkstelt met een sociaal statuut, is het logisch dat we ook verder meewerken aan projecten die een sociale meerwaarde bieden. Door samen te werken met gedetineerden, krijgen zij de kans om iets terug te geven aan de maatschappij voor hun fouten. Maar ze krijgen zelf ook de kans om zich opnieuw te integreren in de maatschappij. Met de activiteiten leren ze samenwerken, in opdracht werken en kunnen ze een stiel leren. Onze fietshersteldienst kadert bijvoorbeeld in een bredere beroepsopleiding tot fietshersteller. Bovendien krijgen gedetineerden de kans om een spaarpotje aan te leggen. Al deze troeven kunnen helpen bij de nieuwe start na het uitzitten van hun straf.

Er zijn natuurlijk ook nog de klanten van onze kringwinkel. Er is een grote doelgroep die goederen aankoopt in de kringwinkel omdat zij minder financiële mogelijkheden hebben. Door het aanbod nog te vergroten, kunnen wij deze doelgroep beter helpen. We hebben daarom trouwens ook een kringwinkeltje gestart in de gevangenis zelf.”

 Er is een grote doelgroep die goederen aankoopt in de kringwinkel omdat zij minder financiële mogelijkheden hebben. Door het aanbod nog te vergroten, kunnen wij deze doelgroep beter helpen.

Innovatie is niet eenvoudig, laat staan in een gevoelige sector als het gevangeniswezen. Was het moeilijk om de neuzen van alle spelers in dezelfde richting te krijgen?

“Vanuit de afdeling tewerkstelling binnen Justitie is er een zeer grote bereidheid om bedrijfsactiviteiten binnen de muren van een gevangenis te laten uitvoeren. Daar zijn al andere voorbeelden van met private bedrijven. Dus op dat vlak was er zeker geen probleem om snel tot een samenwerking te komen. De geografische ligging van de beide locaties is uiteraard ook een groot voordeel: de kringwinkel ligt op slechts 500 meter van de gevangenis.

Bij de besprekingen van de plannen zat de sfeer al van in het begin goed. Er was een grote bereidheid om te luisteren en in te spelen op de specifieke situaties van de beide organisaties.
Binnen onze eigen organisatie zagen de medewerkers van de kringwinkel dit als een nieuwe uitdaging en was er ook veel bereidheid om mee in te stappen in dit project.”

De geografische ligging van de beide locaties is uiteraard ook een groot voordeel: de kringwinkel ligt op slechts 500 meter van de gevangenis.

Is jullie businessmodel ook toepasbaar in andere gevangenissen, of zelfs andere sectoren? Wat zijn daarvoor de succesfactoren?

“Dit businessmodel is volgens ons zeker toepasbaar in andere gevangenissen. En dit geldt niet alleen voor onze activiteiten maar ook voor vele andere bedrijfsactiviteiten. Uiteraard kan dit model alleen maar succesvol zijn als er ook een economische meerwaarde is. Die meerwaarde zit voor ons in de grotere volumes die we nu kunnen verkopen, in combinatie met een infrastructuur waarover we anders nooit zouden kunnen beschikken.”

Het bericht Businesscase: kringwinkel en gevangenis slaan handen in elkaar. Een interview. verscheen eerst op Plan C.

Het winnende team van het Vlajo Innovatiekamp i.s.m. OVAM en Plan C

De uitdaging: vind creatieve manieren om meer uit de materialen op school te halen.

Aan het tweedaagse innovatiekamp namen 120 leerlingen uit 6 Vlaamse secundaire scholen en 2 hogescholen deel. De uitdaging: vind creatieve manieren om meer uit de materialen op school te halen.

Experten van de OVAM en Plan C stonden de jongeren bij in hun creatieve brainstorm. De zes beste teams stelden hun project voor aan een jury. Het team “The Originals” kon de jury het meest bekoren: “Dit team heeft de 3 P’s uitstekend ingevuld. Hun idee is innovatief, realistisch en haalbaar”.

De klaslokalen van ‘The Originals’ kunnen omgevormd worden tot modulaire ruimtes voor kleine en grote evenementen. Bedrijven, organisaties en privépersonen kunnen deze modulaire ruimtes gratis gebruiken in ruil voor een vergoeding in de vorm van stageplaatsen, leasing van bedrijfsmateriaal of algemene dienstverlening. Dat zorgt volgens ‘The Originals’ voor een duurzamer gebruik van schoolgebouwen en het versterkt de band tussen de verschillende partijen. “Er is een tekort aan ruimte voor diverse types van bedrijven en organisaties. Door modulaire klaslokalen in te richten, kunnen scholen in de toekomst voor verschillende doeleinden gebruikt worden. Bovendien kunnen scholen en bedrijven kennis en ervaringen uitwisselen: een win-winsituatie”, aldus leerling Maxime Pauwels.

Nathalie Roels, Vlajo
www.vlajoinnovatiekampen.be

De oproep brugprojecten economie-onderwijs geeft via een wedstrijdprocedure steun aan samenwerkingsverbanden tussen het onderwijs en de bedrijfswereld. Doel is het ondernemerschap bij de schoolgaande jeugd – van kleuterschool tot universiteit – te stimuleren. Het Agentschap Ondernemen ijvert met deze oproep voor meer en sterker ondernemerschap en komt daarmee tegemoet aan het beleidsaccent ‘de open ondernemer’ in het kader van Vlaanderen in Actie (ViA).

Het bericht Jongeren richten school van de toekomst modulair in verscheen eerst op Plan C.

Heeft MVO gewerkt?

Hoe harder ‘de crisis’ de voorbije vijf jaar toesloeg, hoe meer maatschappelijk verantwoord ondernemen opdook als overlevingsstrategie. Nu het herstel zich stilaan aftekent, maakte MVO Vlaanderen een eerste balans op tijdens het MVO forum.

Heeft MVO gewerkt? Kwamen organisaties die MVO omarmden ongehavend uit de strijd? Meer nog: zijn ze beter voorbereid op wat voor ons ligt? Acht Belgische organisaties, groot en klein, profit en non-profit, getuigden kort en concreet.

Hoe begin je eraan?

En als MVO werkt, hoe begin je er dan aan? Een vraag die zeker kleine en middelgrote organisaties zich nog vaak stellen. Vier workshops rond MVO-kernthema’s brachten een deel van het antwoord. Jiska Verhulst deed namens Plan C uit de doeken hoe slim materialengebruik een kans voor innovatie kan zijn. De klemtoon in haar betoog lag op cases van vlees en bloed uit Vlaanderen.

Het bericht MVO werkt!?: presentaties online verscheen eerst op Plan C.

In het e-boek laten we mensen aan het woord die mee aan de wieg staan van de circulaire economie. Met tekst, beeld en video ontvouwen de auteurs de circulaire toekomst voor Vlaanderen. Je vindt het e-boek gratis en integraal op http://eboek.plan-c.eu.

Wat vind je van het e-boek? Laat het weten via #ProductDienst, op LinkedIn, onder deze blogpost of per mail: sam@www.plan-c.eu

@Plan_C_ zet circulaire economie op jouw agenda met prachtig e-boek http://t.co/vzRAaaO6LU

— Floris VanCauwelaert (@florisvc) 26 februari 2014

@Plan_C_ zet #circulaireeconomie op de agenda in Vlaanderen: http://t.co/u50YyU3WnK

— Walter Tempst (@wtempst) 26 februari 2014

Vlaamse zwerm rond @plan_C_ crowdsourcet heel mooi boek bij elkaar. Free download: http://t.co/6kLwJMnx0g #DuurzameEconomie

— Erwin Witteveen (@RwinW) 26 februari 2014

Thumbs up voor het @Plan_C_ team met het geweldige e-boek "product-dienst"! #vernieuwend #netwerk

— Jeroen Gillabel (@Jeroen_Gi) 25 februari 2014

E-boek #ProductDienst van @Plan_C_ – nieuwe businessmodellen #CirculaireEconomie: http://t.co/zb6BfCXwqN met o.a. @djjoustra & #thomasrau

— RAU (@rau_architects) 26 februari 2014

Het @Plan_C_ e-book Full Version. Great Project by Great People. http://t.co/FhjvJoPJmL

— Kim Tjoa (@KimTjoa) February 26, 2014

Vlaanderen gooit niets weg in de “circulaire economie” http://t.co/nyJQoYtjXN @Plan_C_ FLOOW2 B2B Asset Sharing #sharingeconomy #mvo

— FLOOW2 (@FLOOW2) 26 februari 2014

Interessante overzichtskaart van initiatieven in de Vlaamse & internationale deeleconomie van @Plan_C_ via http://t.co/jRzrgytgEX

— Joris van Egmond (@vanEgmondJoris) 26 februari 2014

Het bericht Lancering e-boek: de eerste foto’s en reacties verscheen eerst op Plan C.

Save the date! Op 26 februari lanceert Plan C haar jaarthema ‘tot uw dienst’, of hoe product-dienst systemen kunnen bijdragen tot meer duurzame businessmodellen. Vier organisaties komen hun business model toelichten tijdens een interactieve workshop: FLOOW2, Taxistop, Econation en Tabachem. Zij zullen hun kennis delen over het opstarten van innovatieve product-dienst-modellen. Journalist Chris Jacobson van Argus treedt op als moderator.

Wens je deel te nemen, schrijf je dan hier in.

Leuke extra: de eerste 10 inschrijvers ontvangen op 26 februari een gratis ticket voor de tentoonstelling ”Inside the station” over het duurzaamste poolstation op Antartica: het Belgische Princess Elisabeth Station.

Het bericht Save the date: vier baanbrekende product-dienst combinaties ontbloot verscheen eerst op Plan C.

Het bericht Save-the-date ISSI slotevent op 15 december verscheen eerst op Plan C.

Waarom ‘Het Innovatiepunt’?

Sociale-economieondernemingen worden – door de markt, de overheid, door hun werknemers of klanten, … – uitgedaagd om voortdurend te innoveren, om in te spelen op maatschappelijke trends en noden en om nieuwe tewerkstelling voor kansengroepen te creëren. Het Innovatiepunt wil deze groeitrend van sociale businessinnovatie nog versterken. Samenwerking tussen ondernemingen – al dan niet uit de sociale economie – staat centraal.

In een goede balans tussen strategische openheid en ondernemersgeslotenheid worden de ideeën ingebracht, getoetst, gevormd en tot realisatie gebracht. Het Innovatiepunt moet trajecten kunnen ontwikkelen die de kostprijs, het risico, de kwaliteit en de efficiëntie voor de individuele ondernemingen aanzienlijk verbeteren zodat deze kunnen inspelen op de markt zonder compromissen te sluiten met hun sociale basiswaarden.

Twee thema’s van de brainstormsessie voor de sociale economie:

1. Hoe vergroenen met sociaal ondernemerschap?
2. Zorgen voor Morgen: de rol van sociale ondernemers in de zorg voor morgen.

Welke concrete acties worden in dit project uitgewerkt?

1. Het Innovatiepunt zet een ideemanagementsysteem (het Uitwisselingsplatform Sociale Economie via CogniStreamer Innovation Portal) op voor ondernemerschap in de sociale economie.
2. Het Innovatiepunt begeleidt innovatietrajecten en past de open methodologie voor systeeminnovatie aan voor de sociale economie.
3. Het Innovatiepunt begeleidt opschalingstrajecten.
4. Het Innovatiepunt brengt alle betrokkenen in een lerend netwerk samen met maximale kruisverbindingen met andere netwerken.

Meer info: http://www.socialeeconomie.be/innovatiepunt

Het bericht PLAN C steunt online brainstormsessie voor de Sociale Economie verscheen eerst op Plan C.