Begin augustus werd in San Francisco Peers.Org in de steigers gezet, een organisatie die de ambitie heeft om de ‘deeleconomie’ wereldwijd te ondersteunen. Het werken onder ‘gelijken’ of ‘peers’ zit in hun naam en in het hart van de beweging. Bent u ook een ‘peer’? Walter Tempst en Elmar Willems geven in deze gastblog een introductie.

Volgens de opvattingen van de nieuwe deeleconomie, is iedereen een ‘peer’. Het gaat niet over die welgevormde vrucht, maar de mens als ‘gelijke’ in (sociale) netwerken. Het Engelse ‘peer-to-peer’ drukt dit uit en verwijst naar een mens- of community-gedreven economie met een nieuw ‘sociaal contract’.  Het plaatst mensen in een nieuwe, constructieve relatie tegenover elkaar. In de plaats van het ongelijke gevecht tegen een ‘regime’ worden individuen – als ‘gelijken’ en tegelijk rijk in verscheidenheid – gedreven door een simpele vraag: “Wat kunnen we samen bereiken?”.  Dat is goed, want er worden alternatieven gecreëerd vóór verandering,  en het is veel slimmer dan vechten tégen iets.  Die bypass om maatschappelijke problemen op te lossen wordt mogelijk door nieuwe instrumenten, technologie en organisatiestrategieën.

Peers.Org en hun doel

Bij Peers geloven ze rotsvast dat ‘delen’ het verhaal is dat een verschil kan maken, zeg maar: hoe de economie in de 21^ste eeuw zou moeten werken.  Natalie Foster, CEO en mede-oprichter van Peers: “The sharing economy is helping us pay the bills, work flexible hours, meet new people or spend more time with our families. We believe that by sharing what we already have – like cars, homes, skills and time – everyone benefits in the process. We think it’s how the 21st century economy should work, so we’re coming together to grow, mainstream and protect the sharing economy”.

“We’re moving from a world where we’re organized around ownership to one organized around access to assets.”
— Lisa Gansky, Auteur van ‘The Mesh’

Peers bouwt verder op iets heel bijzonders, namelijk dat ‘delen’ een diep engagement van individuen inhoudt. Het is leuk en het voorziet in onze behoeften met wederzijds voordeel voor alle betrokkenen. Het is uitzonderlijk dat een beweging zo’n sterke combinatie kent van persoonlijke, psychologische en economische ‘drivers’ . Bovendien is ‘delen’ ook een dringende noodzaak wegens oprukkende armoede, de uitputting en beschikbaarheid van grondstoffen, en de toegang tot diensten en producten. De deeleconomie is dan een aantrekkelijk strategie omdat het deze maatschappelijke uitdagingen tegelijk aanpakt en daarmee ook nog eens de lokale economie versterkt.

Bekijk hier een video voor een introductie op de deeleconomie:

Hindernissen

De zoektocht naar opportuniteiten om te delen is nog maar pas begonnen en verschillende hindernissen moeten nog worden weggewerkt. Peers is ervan overtuigd dat, als de juiste ondersteuning wordt gegeven, alle betrokkenen in de deeleconomie meer bereiken door samen te werken, over communities-steden-regio’s heen, wereldwijd dus. De kern van Peers’ ‘theory of change’  is het ondersteunen van de deeleconomie door het ‘beschermen’, ‘laten groeien’ en ‘mainstreamen’ van de deeleconomie. “You first need to change culture, behaviors and politics before changing the economy. It won’t happen overnight but it’s a big audacious goal that we get fired up about every day”,  voegt Natalie Foster eraan toe.

Peers van peers.org

‘Connecting the Collaborative Economy’ is ook de missie van andere bewegingen en organisaties zoals OuiShare, Shareable en The People Who Share. Peers zal actief met deze organisaties samenwerken, maar het verschil zit in het feit dat ze zich niet tot enkele regio’s of landen zal beperken, maar de ambitie heeft om de hele wereld als hun actieterrein te zien.

Leden, partners, ambassadeurs, en ‘champions’

De leden of ‘peers’ staan centraal bij Peers. Partners zijn organisaties en start-ups in de deeleconomie zoals Airbnb, Lyft en vele anderen. Ze brengen Peers bij hun leden onder de aandacht en werken mee aan het beschermen, laten groeien en mainstreamen van de deeleconomie.

De meest invloedrijke opiniemakers wereldwijd, zoals Lisa Gansky (Auteur ‘The Mesh. Why The Future of Business Is Sharing’), Rachel Botsman (Auteur ‘What’s Mine Is Yours. How Collaborative Consumption is Changing the Way We Live’), Antonin Leonard (medeoprichter OuiShare), Neal Goreflo (Shareable),  geven Peers extra ruggensteun. ‘Champions’ zijn stichtingen en individuen die Peers financieel of strategisch ondersteunen.

Bent u ook een ‘peer’?

Bent u ook een ‘peer’? Wij meldden ons al bij de eerste 7.000 leden van Peers. Walter startte zijn eerste eigen experiment in Gent, door beschikbare ruimte in zijn huis te delen met jonge designers.  Elmar was mede-initiatiefnemer van LETS Mechelen.

Walter Tempst en Elmar Willems

Walter Tempst @wtempst – Walter Tempst is innovatieadviseur bij de OVAM en bestuurder bij Plan C
Elmar Willems @elmarwillems – Elmar Willems is beleidsmedewerker bij de OVAM

Bronnen:

• Definitie van “Peers”
• Interview met medeoprichter en directeur Natalie Foster van Peers.org
• De Deeleconomie, infografiekenbonanza 

Het bericht Nieuwe Peers.org ondersteunt wereldwijd de deeleconomie verscheen eerst op Plan C.

Deze eerste workshop vond plaats op vrijdag 31 mei in Leuven. Het doel van deze reeks van 3 workshops is het uitwerken van een realistisch, haalbaar en innovatief businessmodel dat kan dienen als blauwdruk voor ‘de fabriek van de toekomst’. De workshops worden begeleid door Board Of Innovation en aangevuld met presentaties gegeven door verscheidene professionals die elk hun focus rond duurzame, lokale productie op maat toelichten.

We zijn nog op zoek naar mensen in de maakindustrie, innovators, mensen die zin hebben om dit verhaal ook daadwerkelijk uit te voeren, kortom, innovatieve ondernemers die vinden dat Vlaanderen het voortouw moet nemen in deze derde industriële revolutie. Heb je, na het zien van deze presentaties, zin om mee het business model vorm te geven? Bestel dan via deze link snel jouw ticket voor de twee volgende workshops. De plaatsen zijn beperkt!

1. Manu Vollens – Board of Innovation

2. Gil Stevens – Cradle to Cradle Platform

Gil Stevens van het Cradle to Cradle Platform inspireert met een concreet voorbeeld over hoe een tapijtenfabrikant een Cradle to Cradle strategie uitwerkt in een werkbaar business model. Drie uitdagingen staan hierin centraal: Het stellen van de juiste doelstellingen door middel van een focus op eco-effectiviteit, het sluiten van kringlopen via bio en techno cycles en dit op een zodanige manier dat de materialen hun kwaliteitsniveau behouden (upcyclen).

3. Gert De Bruyn – Royal Haskoning DHV

Gert De Bruyn, van Royal Haskoning DHV, beschrijft aan de hand van twee cases hoe nieuwe business modellen duurzaam materiaalbeheer kunnen ondersteunen. Traditioneel wenst een toeleverancier zo veel mogelijk te verkopen, terwijl de gebruiker zo efficiënt mogelijk wenst te werken. Met het MIP project TaBaChem werkt Royal Haskoning een business model uit waarbij chemische producten zoals zwavelzuur niet verkocht maar geleased worden. De win-win is duidelijk. De producent recupereert de chemicaliën na gebruik. De gebruiker maakt zich geen zorgen meer over de afdanking of verwerking ervan.
Hiermee komt een eerste bottleneck naar boven. De recyclage en recuperatie van materialen door een derde partij maken het ter beschikking stellen van de materiaalinhoud van producten noodzakelijk. Bij het aanleggen van een dergelijke materialendatabase speelt het beschermen van IP een belangrijke rol. Niet elke leveranciers staat er voor te springen om zijn ‘keukengeheimen’ te delen met zijn klanten. In het voorbeeld van Recover-e is men er in geslaagd dit te doorbreken door de oprichting van een stichting waarbij de partners de nodige geheimhoudingscontracten tekenen.

4. Walter Tempst & Elmar Willems – OVAM

Welke rol kan de overheid in dit verhaal spelen? Walter Tempst en Elmar Willems van OVAM gaan dieper in op deze. 3D printing kwam de laatste tijd verschillende malen aan bod in de media, soms positief, maar ook negatief. Toch moet er niet zomaar een regulerende rol toebedeeld worden aan de overheid. In het komende anderhalf jaar zal de OVAM daarom actief participeren in het iMade project. Doelstelling is om tegen eind 2014 een passend beleidskader uit te werken. OVAM zal daarbij aansluiting zoeken met partners van NIB-projecten, regionale, federale en Europese overheden.

5. Karel Van Acker – KU Leuven

Karl Van Acker van KU Leuven belicht het onderwerp vanuit een materiaal-technologisch standpunt. Additive manufacturing staat nog in de kinderschoenen. Zo is nog maar een beperkt pallet aan materialen beschikbaar voor deze technologie. De ontwikkeling van specifiek aangepaste materialen verloopt bovendien langzaam. De technologie heeft de mogelijkheid om tegemoet te komen aan verschillende vereisten inzake duurzaam materiaalbeheer. Wanneer het design van producten aangepast wordt aan de techniek, kan er een enorme hoeveelheid energie, water en materiaal bespaard worden. Men kan bovendien reeds printen met biogebaseerde polymeren (PLA, zetmeel, suikers) en men onderzoekt de recyleerbaarheid van geprinte objecten. Ook schept additive manufacturing verwachtingen voor het behouden van lokale productie.

6. Stella Vanassche – VITO

Stella Vanassche van VITO legt uit hoe duurzaamheidsbewaking voor digitale productie vormgegeven zou kunnen worden adhv drie principes:

• Beperk het materiaalgebruik
• Maximaliseer het gebruik van gerecycleerde materialen
• Minimaliseer de impacten van waardeketens op de beschikbaarheid van natuurlijke hulpbronnen, rekening houdend met economische efficiëntie en sociale rechtvaardigheid.

Het bericht 6 presentaties: van technologische innovatie naar duurzame systeemverandering verscheen eerst op Plan C.

Wat is de toekomst van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid in Vlaanderen en daarbuiten? Plan C, OVAM en SuMMA organiseerden samen een visie-atelier over de rol van producenten in de circulaire economie. De worshop vond plaats op 7 mei in het Via Via Café in Mechelen en dit in het kader van Het Vlaams Materialenprogramma. Bekijk hier het fotoverslag.

Het bericht Fotoverslag: visie-atelier: producenten maken de circulaire economie verscheen eerst op Plan C.

Tijdens het startcongresvan I-Cleantech Vlaanderen vzw, sprak administrateur-generaal Henny De Baets van OVAM onderstaande rede uit. De toespraak schetst glashelder de uitdagingen op het vlak van duurzaam materialenbeheer waar Vlaanderen voor staat en verklaart ook de sterke banden die noodzakelijk zijn tussen de duurzame technologische evolutie die i-Cleantech Vlaanderen wil promoten en de systeeminnovatie die binnen Plan C wordt gestimuleerd. OVAM speelt een sleutelrol in de samenwerking tussen beide initiatieven, wat werd geformaliseerd in een samenwerkingsovereenkomst tussen de drie partijen.

Congres I-Cleantech Vlaanderen
Oostende – Greenbridge, 1 oktober

Mevrouw de minister,
Geachte gouverneurs,
Mijnheer de voorzitter,
Dames en heren,

Ik wil mijn toespraak vandaag beginnen met een eenvoudig vraagje? Namelijk wat de volgende drie historische feiten met elkaar te maken hebben?
Feit 1: In 1950 vonden twee Canadese uitvinders de eerste plastic vuilniszak uit. Het gebruik was oorspronkelijk enkel bedoeld voor medisch afval, maar geraakte later wereldwijd verspreid om huishoudelijk afval in te zamelen.
Feit 2: In 1953 wordt in het Waalse Monceau-sur-Sambre de eerste Belgische afvalverbrandingsoven geopend.
En feit 3: In 1985 start de OVAM in het Limburgse Bocholt met de eerste grootschalige brownfieldsanering in Vlaanderen.
Wat deze drie feiten met elkaar gemeen hebben is jullie wellicht wel duidelijk: in alle drie de gevallen ging het om nieuwe uitvindingen, innovaties die de kwaliteit van het leefmilieu er op vooruit moesten helpen.

Toegegeven, vandaag lijken deze drie feiten niet zo innovatief meer en doen we er misschien zelfs wat meewarig over maar destijds waren het wel belangrijke mijlpalen die alle drie de zoektocht van onze maatschappij naar technologische oplossingen voor een meer duurzaam leefmilieu illustreren.
En dat is precies wat ik vandaag ook met mijn toespraak wil doen, namelijk illustreren dat we ook vandaag – en vandaag misschien wel meer dan ooit tevoren- nood hebben aan schone, nieuwe technologieën die ons leefmilieu er op vooruit helpen.
Sta me dan ook toe om allereerst de vzw I-Cleantech van harte te feliciteren met haar oprichting en officiële start vandaag. Als administrateur-generaal van de OVAM wil ik vandaag ook van de gelegenheid gebruik om het belang van de samenwerking tussen de OVAM, Plan C en I-Cleantech Vlaanderen te duiden.
De afgelopen jaren dames en heren, heeft de OVAM koers gezet naar een duurzaam materialenbeleid voor Vlaanderen. Het oude, succesvolle afvalstoffenbeleid dat Vlaanderen gebracht heeft waar het vandaag staat, namelijk aan de internationale top, voldoet niet langer om de hedendaagse ecologische, economische, sociale en technologische uitdagingen aan te gaan waar Vlaanderen voor staat.
Selectieve inzameling en recyclage hebben grote successen gekend de afgelopen decennia maar stilaan hebben we op ecologisch vlak er het maximaal haalbare uitgehaald.

De primaire grondstoffen aanwezig op onze planeet worden steeds schaarser en dus kostbaarder. Door het gebruik ervan putten we niet alleen onze aarde uit maar worden we ook economisch kwetsbaarder en afhankelijker.
En een wereldbevolking van 7 miljard mensen, die -terecht- allen hunkeren naar welzijn en welvaart en zich spiegelen aan ons westers, on-duurzaam consumptiepatroon legt extra druk op de materialencrisis waarin we ons bevinden en geeft een extra sociale dimensie aan het probleem.
Daarom is ons doel vandaag niets meer of niets minder dan een kringloopeconomie te realiseren waarin duurzaam beheer van afval, materialen en bodem zorgt voor nieuwe ruimte, materialen en grondstoffen voor de huidige en voor toekomstige generaties.
Om die kringloopeconomie te realiseren, moeten we eerst en vooral nog sterker inzetten op onze bekende instrumenten, waarmee we de afgelopen jaren talrijke successen geboekt hebben, en die Vlaanderen tot internationale koploper maken op het vlak van zowel afval- als bodembeleid.
Als opwarmertje geef ik u een zestal voorbeelden. Voorbeelden van bestaande instrumenten en initiatieven die mijn inziens op de korte termijn al een belangrijke bijdrage kunnen leveren.

Ten eerste. Om zo spoedig mogelijk een antwoord te bieden op grondstofschaarste en prijsvolatiliteit, moeten we naar mijn mening sterk inzetten op urban mining, een verbeterde vorm van selectieve inzameling en recyclage, die het klassieke afvalbeheer overstijgt en die er voor zorgt dat de grondstoffen die in onze maatschappij circuleren, teruggewonnen worden en hoogwaardig ingezet worden als nieuwe grondstof.
Ten tweede moeten we dit ook onderling tussen bedrijven kunnen stimuleren. Daarom zetten we in op industriële symbiose, waarbij we gericht op zoek gaan naar bedrijven die actief met elkaar kunnen samenwerken, en waarbij afval van het ene bedrijf ingezet kan worden als grondstof voor een ander.
Ten derde: ecodesign! Vaak merken we dat al bij het ontwerp van een product keuzes gemaakt zijn die er voor zorgen dat het product heel milieubelastend is, slechts een korte levensduur heeft of niet recycleerbaar is.
Meer en meer ontwerpers ontdekken de voordelen van ecodesign, waardoor ze er al van bij het ontwerp voor zorgen dat zo efficiënt mogelijk wordt omgesprongen met energie en grondstoffen. Met de Ecolizer en de SIS-toolkit heeft de OVAM al enkele sterke instrumenten. We gaan verder op die ingeslagen weg, waarbij we ons ook naar industriële ontwerpers zullen richten en zowel particuliere als professionele aankopers moeten overtuigen van het voordeel van ‘duurzame aankopen’.
Ter vierde: We zegden het al eerder dames en heren, materialen zijn te waardevol, te kostbaar om zomaar verloren te laten gaan.

We moeten er dan ook voor zorgen dat we er zo weinig mogelijk verliezen, niet alleen door minder afval te produceren, maar ook door minder te lozen in lucht of water. Dat kan ook door in te zetten op eco-efficiëntie.
Met ons eco-efficiëntieprogramma reiken we aan bedrijven instrumenten aan die hen niet alleen helpen om deze doelstellingen te realiseren, maar ook om hun eigen kosten te verlagen. En dat kan toch tellen in economisch onzekere tijden.
Vijfde voorbeeld. Ondanks alle inspanningen is het soms toch echt noodzakelijk om voor verbranding te kiezen. Dan moeten we er ook voor zorgen dames en heren, dat we maximaal energie kunnen winnen uit de afvalstoffen. Zo helpen we ook de energie- en klimaatdoelstellingen realiseren én vermijden we deels de verbranding van aardolie en aardgas, die als grondstof eigenlijk te waardevol zijn om zonder meer op te stoken.
Met het zesde voorbeeld, tot slot, wil ik even benadrukken dat kringlopen sluiten geen exclusiviteit van het afval- en materialenbeheer is. Ook ruimte is een schaars goed in Vlaanderen dames en heren. We hebben nog altijd behoefte aan gronden voor onze bedrijven en woningen, we hebben ruimte nodig voor onze landbouw, maar willen ook meer groen en open ruimte in onze omgeving.
Anderzijds hebben we in het verleden al veel ruimte benomen en worden een aantal oude industrieterreinen niet meer optimaal benut. We moeten bodemsanering dan ook niet enkel inzetten om risico’s voor gezondheid of grondwater weg te nemen, maar ook om die brownfields opnieuw bruikbaar te maken voor onze maatschappij. Bovendien zorgen we ervoor dat de bodemsanering optimaal afgestemd wordt op de bouwwerken. Dat vereenvoudigt het leven voor de bouwheer en spaart tijd en geld. Daardoor kunnen we ook voor ruimte de kringloop beter sluiten.

Tot daar een aantal mooie voorbeelden van zaken waarmee we vandaag al aan de slag kunnen en aan de slag zijn. Het lijstje is zeker niet volledig, maar dames en heren, om in Vlaanderen een duurzame kringloopeconomie te realiseren, zullen we meer moeten doen dan alleen die bestaande instrumenten oppoetsen. Om een nieuwe grote stap voorwaarts te zetten, hebben we enerzijds nood aan maatschappelijke innovatie en nieuwe manieren van denken over materialen, grondstoffen, samenwerking, … en anderzijds aan nieuwe baanbrekende, schone technologieën.

Laat me beginnen met het eerste.
We merken al te vaak dames en heren dat er vandaag nog relatief weinig samenwerking is tussen verschillende partijen binnen een materiaalketen: een productontwerper heeft vaak geen kaas gegeten van scheidings- of recyclagetechnieken, en houdt dan ook geen rekening met randvoorwaarden die recyclage kunnen vergemakkelijken of juist verhinderen. Een producent wil wel graag de grondstoffen terug die hij in zijn producten heeft gestoken, maar heeft geen vat op de logistieke keten die zijn producten verdeeld heeft of op de afvalinzameling.
Om dergelijke kennislacunes in te vullen, zet de OVAM dan ook in op ketenbeheerprojecten. Voor belangrijke ketens die zich grotendeels in Vlaanderen afspelen, brengen we toonaangevende partijen samen om in overleg te zoeken naar manieren om de materiaalkringlopen beter te sluiten. Vaak is het cruciaal dat de partijen kennis en ervaringen uitwisselen, of hun samenwerking beter op elkaar afstemmen. Zo kan bij het ontwerp een product afgestemd worden op de latere scheidings- en recyclagetechnieken of zorgt een aanpassing van de logistieke keten van een afvalverwerker voor een vlotte aanlevering van voldoende secundaire grondstoffen bij de producent.

Natuurlijk hebben we nood aan slimme en schone, nieuwe technologieën maar technologieën alleen bieden geen sluitend antwoord op alle uitdagingen. Zoals daarjuist reeds geschetst, is de totale behoefte aan materialen om alle mensen op de planeet een minimale levenskwaliteit te bezorgen zo groot dat er moeilijk aan voldaan kan worden. En zelfs al zouden we het proberen, dan is de schade aan het milieu en aan de ganse planeet onoverzienbaar groot. De klimaatdiscussie dames en heren, is daar maar één voorbeeld van.

Meer en meer zien koplopers uit bedrijfsleven, middenveld en overheid in dat we grondige veranderingen nodig hebben en dat ‘de dingen beter doen’ niet genoeg is. We moeten zaken fundamenteel anders durven produceren, inzetten op innovatie, onze consumptiepatronen in vraag durven stellen, op zoek gaan naar andere samenwerkingsvormen tussen diverse partijen in een materiaalketen en onze inzichten over ‘bezit’ durven herbekijken. Kortom dames en heren, het bewustzijn van de nood aan maatschappelijke transformatie en systeeminnovatie leeft en is er.

Met de oprichting en de verzelfstandiging van Plan C heeft de OVAM haar rol als initiator gespeeld en mee gezorgd voor de creatie van een onafhankelijk platform waarin overheid, bedrijfswereld, middenveld en academische wereld kunnen nadenken over deze maatschappelijke transformatie en van waaruit experimenten opgezet kunnen worden. Zo is binnen Plan C bijvoorbeeld het idee ontstaan om te bekijken of de innovatieve techniek van 3D-printing ons kan helpen om lokaal en perfect op maat van de klant bepaalde goederen te produceren. Zo kan je bijvoorbeeld de levensduur van een aantal goederen verlengen, door onderdelen op maat te maken en dat te combineren met lokale herstelinitiatieven, bijvoorbeeld in de sociale economie.
Of soms vonden de ideeën, gerijpt binnen Plan C, vruchtbare bodem via concrete business cases zoals bijvoorbeeld het innovatieve transportconcept van Tri-Vizor of grote innovatietrajecten zoals FISCH, het initiatief van de chemische industrie om te transformeren naar een duurzame chemie.

Binnen systeeminnovatie is er dus een belangrijke technologische component. En dat brengt me naadloos bij die tweede, grote nood om een grote stap voorwaarts te zetten naar een duurzame, groene kringloopeconomie in Vlaanderen, namelijk technologie. Meer bepaald nieuwe, slimme en schone technologieën. Om bepaalde veranderingen te realiseren dames en heren, hebben we ook behoefte aan innovatieve technieken die ons helpen de gewenste maatschappelijke vernieuwingen waar te maken en moeten we er ook voor zorgen dat die nieuwe technologieën ook op een goede manier ingezet worden!!! Hier dames en heren ligt mijns inziens de grote taak en uitdaging voor de vzw I-Cleantech Vlaanderen. De missie van ICTV is even bondig als krachtig: ‘het stimuleren van de ontwikkeling van tools die de realisatie van een duurzame wereld versnellen’. Het is mijn overtuiging, dat cleantech een zeer belangrijke rol te spelen heeft in de totstandkoming van een succesvol, duurzaam materialenbeheer in Vlaanderen én daarbuiten. De OVAM kan dan wel trachten via regelgeving drempels weg te werken en kansen te creëren om te weg te plaveien naar een duurzaam materialenbeheer, maar voor echte technologische doorbraken zijn we aangewezen op derden. Vandaar dat onze medewerking aan de vzw I-Cleantech Vlaanderen niet meer dan vanzelfsprekend is.

De OVAM heeft van meet af aan begrepen dat de overheid deze wereldwijde uitdagingen om duurzamer om te springen met materialen, niet alleen aan kan. Wij willen als moderne overheid graag onze rol spelen als beleidsmaker, als facilitator en als aanspreekpunt voor de bedrijfswereld, de academische wereld en middenveldorganisaties die zich engageren voor een duurzaam Vlaanderen, en als initiator van nieuwe projecten en initatieven. Ons engagement in het Vlaams Materialenprogramma van Vlaanderen in Actie is daar een goed voorbeeld van. Maar we beseffen ook tenvolle dat we bovenal moeten inzetten op een sterke samenwerking om die grote uitdagingen aan te gaan. Met de vzw Plan C en de zopas opgerichte vzw I-Cleantech Vlaanderen hebben we in Vlaanderen nu enerzijds het ideale netwerk en denktank om die maatschappelijk transformatie en systeeminnovatie onder de loep te nemen en anderzijds het geschikte forum om nieuwe en schone technologieën te onderzoeken en te stimuleren.

Ik hoop uit de grond van mijn hart dat we hiermee gewapend zijn om aan die twee grote noden die ik zojuist geschetst heb, tegemoet te komen. Wat vandaag al vast staat, dames en heren, is dat Plan C, de vzw I-Cleantech en de OVAM elkaar heel wat te bieden hebben en dat ze elkaars activiteiten de komende jaren ongetwijfeld zullen versterken. Die krachtenbundeling formaliseren we vandaag ook door de ondertekening van een samenwerkingsovereenkomst tussen de drie partijen met duurzaam materialenbeheer als gemeenschappelijk doel en samenwerking als gedeelde waarde. Ik nodig u allen graag uit om samen met ons, met Plan C, met ICTV en met de OVAM de ingeslagen weg verder te ontdekken én onze gemeenschappelijke ambities waar te maken.
Ik dank u!

Het bericht Henny De Baets (OVAM): ‘krachtenbundeling essentieel voor duurzaam materialenbeheer’ verscheen eerst op Plan C.

Jiska Verhulst is de allereerste netwerkdirecteur van Plan C, een mijlpaal voor het Vlaams Transitienetwerk voor Duurzaam Materialenbeheer dat al sinds 2006 als informeel netwerk actief is. “De uitdaging voor mij is het pionierswerk de nodige slagkracht te geven door de visie verder te vertalen in concrete acties en doorbraken.”

Jiska Verhulst was tot voor kort actief bij OVAM als hoofd van het team beleidsondersteuning van de afdeling Bodembeheer. “Ook in die functie werkte ik aan visie-ontwikkeling waarvoor een draagvlak moest worden gecreëerd. Om die visie te kunnen realiseren was het daarbij telkens belangrijk de juiste medestanders te vinden om gezamenlijk vooropgestelde doelen te bereiken. Dat is ook precies wat Plan C doet. Ik weet dus waar me aan te verwachten. De reden waarom ik voor Plan C heb gekozen is dat ik sterk geloof dat nieuwe coalities ontzettend belangrijk zijn geworden. We leven in een steeds complexer wordende wereld en moeten het sectorale denken durven overstijgen om de hedendaagse uitdagingen aan te gaan. De aanpak van Plan C is vooruitstrevend op dat vlak: door het laten samenwerken van zeer diverse maatschappelijke actoren komen tot oplossingen in het teken van duurzame transitie. Het is precies die integrale aanpak die voortkomt uit het transitiedenken, waar ik me voor engageer bij Plan C. Het is mijn aanvoelen dat we in Vlaanderen qua duurzaamheid op het punt staan enkele doorbraken te realiseren. Dat geeft extra motivatie om Plan C professioneel mee uit te bouwen.”

Tot nu toe was Plan C eerder een informeel netwerk. Hoe zie je de nieuwe werking?

“In de slagzin van Plan C staat ‘Verder denken, durven doen.’ Ik wil het accent vooral leggen op dat tweede, ‘durven doen’. Plan C heeft een  organisatiestructuur nodig die de visie van Plan C de nodige handen en voeten kan geven. Er is binnen Plan C al heel diep en op een boeiende manier nagedacht. De Plan C-visie staat er. We hebben ook een sterke raad van bestuur. In afwachting van de oprichting van de vzw, heeft het team van i-propeller knap werk geleverd in het ontwerpen van een Plan C-methode en het organiseren van activiteiten. Plan C staat nu eindelijk op eigen benen en kan – met op termijn een team 4 à 5 mensen – haar slagkracht volop ontplooien.”

Er liggen al concrete projecten zoals ‘iMade’ en ‘Symbiose’ op de plank. Welke aanpak heb je hier in gedachten?

“De centrale rol van Plan C is het realiseren van de transitie in duurzaam materialenbeheer. We zullen die focus leggen in alle projecten waarbij we betrokken zijn. Bij ons eigen project iMade komt daar nog de rol van projectbeheerder bij. Dat is een nieuw gegeven voor Plan C. Niettegenstaande is Plan C uitstekend geplaatst om zo’n project te leiden. iMade, een project met 19 diverse partners, bevat zo’n veelheid aan aandachtspunten dat de know-how van Plan C hier van pas komt. Plan C kan buigen op ervaring in het smeden van nieuwe coalities in het nastreven van ambitieuze nieuwe doelen. We hebben nu de kans om dat in de praktijk te zetten met iMade, dat nota bene een systeemverandering op het vlak van materialenbeheer als het ware in de genen draagt.”

Welke andere acties wil je binnen Plan C verder ontwikkelen?

“Plan C zet de deuren open voor duurzame innovators die een sterk concept hebben en zoeken naar partners. Plan C wil daarbij vooral een enabler zijn, bijvoorbeeld door het aanbieden van  expertise en ondersteuning. We hebben al een knappe set tools en methodologieën  om experimenten te evalueren en te begeleiden. Die zullen we inzetten. De typische Plan C-activiteiten, zoals de ideajams en visie-ateliers, zullen we verder blijven organiseren als instrumenten in dienst van de concrete dorbraken die we willen realiseren. Op termijn kunnen we toewerken naar een afgelijnd dienstenportfolio.”

“Een ander aspect dat ik cruciaal vind, is de draagvlakcreatie. Als we transitie willen waarmaken, moeten we de bredere samenleving mobiliseren. We willen daar mee voor ijveren want we kunnen niet van op een eiland opereren. Ik besef dat dit geen gemakkelijke opgave is. Ik heb des te meer bewondering voor de Plan C-pioniers Karel Van Acker en Walter Tempst. Zonder hun doortastendheid was er van Plan C geen sprake geweest.”

Proficiat en veel succes!

Het bericht Jiska Verhulst: “Pionierswerk van Plan C slagkracht geven” verscheen eerst op Plan C.

1. Duurzaam design
2. Slim samenwerken
3. Slim investeren
4. Betere regelgeving
5. Duurzaam materialenbeheer in de bouw
6. Duurzame chemie en kunststoffen in een continue kringloop
7. Bio-gebaseerde economie
8. (Kritische) metalen in een continue kringloop
9. Nieuwe materialen en materiaaltechnologieën

Je vindt ze hier, verklaard, in 9 infografieken met ambitieuze toekomstbeelden:

Het bericht Vlaams Materialenprogramma zet in op 9 hefbomen verscheen eerst op Plan C.

“Duurzaam materialenbeheer is een domein waarin Vlaanderen het verschil kan maken”, vindt KU Leuven-professor Karel Van Acker. “Maar dan moeten we er geen drie jaar meer mee wachten.”

Duurzamer omgaan met materialen is eigenlijk geen kostenpost voor een bedrijfsleider”, glimlacht Karel Van Acker, professor duurzaam materialenbeheer aan de KU Leuven en coördinator van het Leuven Materials Research Centre. “Dat niét doen, dat kost pas veel geld. Want dan zal de prijs die hij betaalt voor zijn grondstoffen, alleen maar stijgen.”

De wetenschapper wijst op de macro-economische tendensen. De jongste decennia is de prijs van grondstoffen en materialen, onder andere door de technologische ontwikkeling, stelselmatig gedaald. Maar sinds 2002 is die trend omgebogen. “Gemiddeld is de prijs gestegen met een factor 2,5. Voor sommige materialen, zoals indium dat wordt gebruikt in zonnecellen, of neodymium dat nodig is voor permanente magneten, spreek je van een vertienvoudiging.”

Die grondstoffenschaarste gaat gepaard met meer aandacht voor de ecologische impact. Productie en verwerking van materialen staat nog altijd voor een kwart van de CO2-uitstoot in Europa.

De bevoorradingszekerheid en de vermindering van de milieu-impact kunnen op zijn minst gedeeltelijk bereikt worden door op een hoogwaardige manier de kring productie-gebruik-recyclage te sluiten. “Bedrijven en consumenten moeten er zich van bewust zijn dat materialen in economisch opzicht ‘dragers’ zijn, die je niet noodzakelijk in bezit moet hebben. In het Verenigd Koninkrijk zijn er bedrijven die straatverlichting verkopen aan de staat: niet de lantaarnpalen, maar het verlichten. Het gevolg is dat zo’n bedrijf niet probeert zoveel mogelijk lantaarns of lampen te verkopen, maar zo efficiënt mogelijk zorgt voor verlichting.”

Als voorzitter van Plan C wil Van Acker dat soort businessplannen in Vlaanderen een duwtje in de rug geven. De vzw, voluit het Vlaams Transitienetwerk Duurzaam Materialenbeheer, werd op woensdag 28 maart officieel opgericht, al is ze, op initiatief van Ovam, als informeel netwerk al actief sinds 2006. Stichtende leden zijn Ovam namens de overheid, essenscia (federatie chemiesector), Febem (federatie milieubedrijven), Colruyt, Indaver, KU Leuven, UGent, Vito, Bond Beter Leefmilieu, Netwerk Bewust Verbruiken en de adviesbedrijven Sustenuto en Advizers. De juridische entiteit is nodig om zelf in projecten te kunnen instappen en de visibiliteit van de organisatie te verhogen.

De naam van de organisatie is niet toevallig gekozen. Plan A staat voor voortdoen zoals we bezig zijn. Optie B is meer regelgeving, en bedrijven die, op eigen houtje of door wetgeving gedwongen, de weg naar meer duurzaamheid inslaan. Plan C wil het systeem veranderen. De organisatie ontwikkelde eerst een visie, zette nadien werkgroepen op om die visie te koppelen aan concrete innovaties, waarvan de resultaten worden gedeeld en versterkt in het 500 mensen sterke netwerk van Plan C.

“Ook voor de overheid is dit nieuw”, weet Van Acker. “Normaliter stuurt die zaken aan, via wetten en belastingen, of ze ondersteunt initiatieven, door infrastructuur of subsidies. Soms heeft ze een voorbeeldfunctie, bijvoorbeeld in haar openbare aanbestedingen. Maar bij Plan C fungeert ze als geëngageerde partner, waarbij ze zelf deelneemt aan het proces. Dat is een nieuwe rol, die heel sterk kan zijn, maar moet worden uitgetest.”

Dat Vlaanderen het dertig jaar oude Afvaldecreet, dat mee de milieusector in dit land vorm gaf én tot de Europese top deed behoren, nu vervangt door een Materialendecreet, vindt Van Acker een logische evolutie. “Toen Plan C begon, was er rond duurzaam materialenbeheer nog niet veel gebeurd. Nu is het een prioriteit voor Europa. De Europese Commissie heeft een roadmap toward resource efficiency uitgetekend. Als Plan C voegen we daar nog een zo klein mogelijke milieu-impact aan toe voor de materialen die je gebruikt.”

Plan C wil vooral de risicovolle experimenten uitproberen, uitzoeken waar de bottlenecks zitten in die overgang naar een duurzaam materialenbeheer. “Wij willen eigenlijk de voorbereidende stappen doen. Precies daarom is het belangrijk dat we onafhankelijk kunnen denken, maar dat tegelijk de overheid aanwezig is, en de communicatie met die overheid verzekerd. Het moet een wisselwerking zijn. Wij gaan geen nieuwe wetgeving initiëren, maar wel bekijken waar er barriëres kunnen zijn.”

Zo wordt er in het netwerk van Plan C stevig nagedacht over concrete initiatieven voor bijvoorbeeld de recyclage van zonnepanelen, iets waarin Vlaanderen achterop hinkt bij Wallonië en Brussel. “Of chemical leasing . Denk aan schuurmiddelen. In plaats van het schuurmiddel te verkopen, zouden bedrijven ook de garantie kunnen verkopen dat ze een bepaalde oppervlakte zullen schuren, waardoor het schuurproduct in het bedrijf blijft.”

Dat soort nieuwe businessmodellen opent nieuwe mogelijkheden voor Vlaanderen, mits er snel wordt gehandeld. Duitsland bijvoorbeeld staat traditioneel technologisch zeer sterk. Toen flessen op basis van biomaterialen werden vrijgesteld van de uitgebreide terugnameverplichtingen, kreeg de innovatie in dat domein een boost. Zelfs een traditionele laatkomer als het Verenigd Koninkrijk stampte een National Industrial Symbiosis Program uit de grond. Tot voor een paar jaar werd meer dan de helft van het gebruikte materiaal er nog gestort, maar de eilandbewoners zijn aan een enorme inhaalrace bezig.

“De trein is aan het vertrekken, en we moeten er nu op springen. Er zijn nog altijd redenen om te zeggen dat Vlaanderen een koploper is, maar met de Europese stimuleringsmaatregelen is het nu tijd om een versnelling hoger te schakelen. Wij zetten proeftuinen op, maar we zijn ook slechts één netwerk, met onze beperkingen. Sommige bedrijven zijn koplopers, nu is het zaak ook het peloton mee te krijgen.”

“Wij moeten proactief zoeken naar opportuniteiten, voor de samenleving en voor onze bedrijven. Volgens een studie van de Internationale Arbeids Organisatie zijn duurzame energie en recyclage dé twee groeisectoren van de toekomst.”

Stortplaatsen hebben dan ook geen toekomst meer, tenzij, zoals bij Group Machiels in Limburg, als bron van materialen en energie. Ook verbranden is minder interessant dan recycleren of hergebruiken. “30 procent van het gewicht dat in een oven gaat, komt eruit als assen. Mits die zuiver genoeg zijn, kan je ze gebruiken als bouwmateriaal, maar we zullen wellicht altijd een aantal hoogtechnologische materialen blijven verbranden. De kunst voor onze bedrijven zal zijn dat zoveel mogelijk te vermijden, door bij het design al rekening te houden met recyclage of recuperatie. Maar er is nog veel kennis nodig, onder andere over thermodynamica, die er nu nog onvoldoende is.”

De Leuvense prof verwijst naar de printed circuit boards in computers en gsm’s, waar meer dan vijftig elementen in zitten. “Een bedrijf als Umicore haalt veel van die elementen eruit, via een hogetemperatuurproces. Het plastic van het apparaat, dat als brandstof dienstdoet, kan worden vervangen door biogebaseerde polymeren, waardoor je over de levenscyclus van het component minder CO2-emissies hebt.”

Helaas is voor veel producten het recyclaat nog altijd duurder dan de primaire grondstof, ook omdat bij die laatste een aantal externe kosten, zoals de milieulasten, niet wordt doorgerekend. Maar intussen worden grondstoffen steeds moeilijker te ontginnen, en dus duurder. Uit kopererts werd vroeger 0,8 procent koper gewonnen, nu nog 0,3 procent. Of indium, dat samen met tin wordt gewonnen. De vraag naar lcd-schermen stuwt de vraag naar indium omhoog, maar niet voldoende om de meerprijs van extra tinwinning te verantwoorden.

“Duurzaam materialengebruik zal altijd zeer complex zijn. Voor sommige kunststoffen zal het zinvol zijn ze na recyclage opnieuw te upgraden, voor andere niet. In het Westen zijn wij heel sterk technologisch gericht. Umicore recycleert 95 tot 98 procent van die printed circuit boards , maar als je het totale plaatje bekijkt – inclusief inzamelen, shredderen, componenten sorteren – komen we aan een recyclagepercentage van amper 15 procent, ongeveer evenveel als China, dat het de helft minder goed doet in het pure recycleren. Maar wij exporteren een pak oude gsm’s en computers. Dus moeten we meer kijken naar de totale keten, systeeminnovatie, de tussenstappen verzorgen.”

Al moeten we realistisch blijven. “Niet alles is 100 procent recycleerbaar. Maar we moeten naar de grenzen zoeken. Daarvoor kan de overheid specifieke maatregelen nemen. Recyclagecertificaten kunnen een oplossing zijn, maar veel hangt af van het materiaal en de sector in kwestie. Op lange termijn moeten we durven te denken aan een verschuiving van de lasten: weg van die op arbeid, en meer lasten op grondstoffen. Durven de bads te belasten, niet de goods . Dat is een lange weg, dus het zal stapje voor stapje gaan, maar dat is wel de richting.”

© 2012 Roularta Media Group

Datum publicatie: 05 april 2012
Bron: Trends
Editie: Trends
Pagina: 28
Aantal woorden: 1411
Auteur: LUC HUYSMANS / FOTOGRAFIE FILIP VAN LOOCK

Download PDF-versie van dit artikel

Het bericht Trends Magazine: “De weg naar de gesloten kring” verscheen eerst op Plan C.

Het bericht Save-the-date ISSI slotevent op 15 december verscheen eerst op Plan C.

Het bericht Presentatie op C2C Network Workshop in Maastricht verscheen eerst op Plan C.

iMade speelt in op de nieuwste technologieën van rapid manufacturing (3D-printing, stereolithographie, selective laser sintering ea.) die het volgende decennium gegarandeerd een ommekeer teweeg zullen brengen in de productieprocessen en de product-to-market-keten. iMade wil deze technologische revolutie meteen koppelen aan een sociale en ecologische evolutie. Welke arbeidskansen ontstaan er? Hoe kunnen we slimmer omgaan met materialen in deze tijd van groeiende grondstoffenschaarste? iMade heeft daarvoor een visie ontwikkeld en heeft de ambitie van Vlaanderen een groene, sociale proeftuin voor rapid manufacturing te maken.

iMade-netwerk

Concreet wil iMade met een netwerk van dienstencentra de infrastructuur opzetten om lokale productie op maat met state-of-the-art technologie en arbeidskansen doorbraak te doen vinden. Deel van de noodzakelijke infrastructuur is een softwareplatform dat het verdelen, verkopen, distribueren van 3D-designs veilig en vlot kan laten verlopen.

Doorbraak

PLAN C ontwikkelde iMade in samenwerking met een consortium van bedrijven. In 2009 werd het project iMade in de vorm van een TIS-aanvraag ingediend bij het IWT. Dat bleef zonder direct gevolg. Een tijdje bleef het stil rond iMade. Sedert begin 2011 is er een vernieuwde interesse om iMade te lanceren als een ViA-doorbraakproject. De nieuwe impuls kwam van OVAM en PLAN C. De eerste stap die nu wordt gezet is de presentatie van iMade op de ViA-Ronde Tafel van 6 juni 2011 over duurzaam materialenbeheer.

Video’s

Bekijk hier twee video’s over het project iMade. De eerste animatiefilm verklaart de doelstellingen van iMade. De tweede animatiefilm geeft voorbeelden van mogelijke toepassingen voor iMade in Vlaanderen.

Het bericht Plan C presenteert iMade op de ViA-Ronde Tafel verscheen eerst op Plan C.