Michel Bauwens, bekend van de P2P Foundation, deelde zijn analyse van de peer-to-peer economie tijdens een workshop die Plan C in samenwerking met shiftN organiseerde. Michel Bauwens definieert vier grote domeinen of kwadranten voor de peer-to-peer economie. De verschillen spelen zich af op twee assen: tussen centraal en decentraal geleid en tussen winstgedreven en doelgedreven.

Er circuleren een aantal verschillende definities over wat peer-to-peer is. Michel Bauwens’ peer-to-peer foundation definieert peer-to-peer systemen als volgt:

Een peer-to-peer systeem is een sociaal-economisch systeem waarbij een individu een transactie kan aangaan met dat systeem.

Als voorbeeld hiervoor neemt Michel Bauwens het concept van couchsurfing. Ik kan als individu gebruik maken van het systeem als ik op zoek ben naar een kamer, maar ben hierdoor niet verplicht om ook zelf mijn huis ter beschikking van het systeem te stellen. Op deze manier komen we tot een soort “communal shareholding’, een gemeenschappelijk aandeelhouderschap waarbij elke deelnemer kan genieten van de voordelen die het systeem met zich meebrengt. Of zoals Michel Bauwens het verwoordde: “Give a brick, get a house”.

Vier soorten peer-to-peer systemen

Dat we richting een peer-to-peer economie evolueren staat volgens Michel Bauwens buiten kijf. De uitkomst van deze evolutie is echter nog koffiedik kijken. “Je kan het vergelijken met de uitvinding van de boekdrukkunst. Niemand wist wat het gevolg van deze uitvinding ging zijn, maar iedereen wist dat het voor een mondiale revolutie zou zorgen. Volgens mij is de impact van peer-to-peer hiermee te vergelijken.” Aldus Michel Bauwens. Hoewel de uitkomst van deze revolutie nog op zich laat wachten, zijn we toch al in staat om een aantal duidelijke patronen te herkennen via onderstaande grafiek:

P2P-kwadrant-logos

Peer-to-peer systemen kunnen volgens Michel Bauwens steeds op bovenstaande grafiek geplaatst worden. De as van boven naar onder geeft weer in hoeverre een systeem op één centrale plaats beheerd wordt, dan niet gedecentraliseerd of horizontaal is qua structuur. De horizontale as geeft de intentie van het systeem weer. Van winstgedreven systemen tot systemen die trachten een specifieke sociale doelstelling te realiseren. De vier kwadranten die hierdoor gevormd worden, worden hieronder aan de hand van een voorbeeld uitgelegd.

Netarchisch kapitalisme

Een goed voorbeeld van netarchisch kapitalisme is Facebook. De bedoeling van Facebook is de peer-to-peer dynamiek van de gebruikers om te zetten in ruilwaarde voor de aandeelhouders. Om die reden kunnen we Facebook als een duidelijk winstgedreven systeem omschrijven. Dit systeem is duidelijk een peer-to-peer systeem omdat gebruikers er gratis gebruik van kunnen maken. Je kan Facebook gebruiken hoe jij dat wil en bent tot niets verplicht binnen het systeem. Het centrale aspect zit hem er in dat je als gebruiker niet betrokken wordt in het ontwerp van het platform én dat je niets te zeggen hebt over de privé data die je ter beschikking stelt op het platform.
Er is steeds een zekere tweestrijd verscholen in dergelijke systemen. Langs de ene kant krijgt de gebruiker de mogelijkheid om gratis van een bepaalde dienst gebruik te maken, langs de andere kant wordt de waarde van het systeem bepaalt door de gebruikers, die er niet voor betaald worden, een systeem waarop veel freemium-modellen gebaseerd zijn.

Verspreid kapitalisme

Verspreid kapitalisme of persoonlijk kapitalisme bestaat uit systemen gebaseerd op individuele kapitaaltransacties zonder monopolievorming. Het merendeel van de peer-to-peer marktplaatsen (vb. Ebay) zijn een vorm van verspreid kapitalisme. Gebruikers kunnen gebruik maken van het systeem om zichzelf te verrijken. Ook de online munt Bitcoin kan gezien worden als een vorm van verspreid kapitalisme.
De manier waarop een verspreid kapitalistisch systeem zich ontwikkelt, hangt af van de intentie van de gebruiker ervan. Zo kan Airbnb door een werkloze gebruikt worden om het wegvallen van zijn inkomen deels te compenseren, maar eveneens door een huisjesmelker die op die manier meer geld kan ontvangen dan via traditionele verhuurkanalen.

Global commons

Een global commons-systeem is een systeem dat op een centrale plaats georganiseerd wordt maar met als doel de gebruikers in staat te stellen van de diensten gebruik te maken. Een goed voorbeeld hiervan is Couchsurfing. De waarde van het systeem wordt gegenereerd door de gebruikers, en output van het systeem staat ook ten dienste van de gebruikers (niet per se dezelfde gebruikers). Couchsurfing is wat Michel Bauwens omschrijft als een globaal-lokaal systeem. Het systeem is wereldwijd universeel, maar de output is erg lokaal gericht.

Lokale veerkracht

In het laatste kwadrant vinden we decentrale doelgedreven systemen terug. Deze systemen bevinden zich traditioneel in de transitie-sfeer. Voorbeelden van deze systemen zijn zaken als stadslandbouwgroepen, buurttuinen, alternatieve (lokale) munten of collectieve aankoopsgroepen. Het doel van deze systemen is het uitbouwen van een veerkrachtige lokale gemeenschap.

Hybride peer-to-peer modellen

Volgens Michel Bauwens kan peer-to-peer in deze vier vormen (of een mix ervan) voorkomen. Hoewel de uitkomst van de peer-to-peer revolutie nog niet vaststaat, meent Michel Bauwens al een duidelijke tendens te herkennen richting decentrale systemen die zich op lokaal niveau manifesteren maar een globale impact inhouden (in principe een mengvorm van global commons met lokale veerkracht).

Eén van de belangrijke uitdagingen waar de peer-to-peer modellen mee te maken hebben, is hoe zij zich kunnen ontplooien binnen het bestaande economisch kader. Vooral peer-to-peer initiatieven, zoals peer-to-peer product design, die kunnen bijdragen tot meer duurzaamheid in het algemeen en duurzaam materialenbeheer in het bijzonder botsen met de realiteit van traditionele businessmodellen. Product-dienst gebaseerde business modellen bieden misschien een uitweg: lees hier onze analyse.

De lezing van Michel Bauwens kan je hier integraal herbekijken.

4 Responses to Wat is de peer-to-peer economie?

  1. […] versus doelgedreven en volgens de as centraal versus decentraal georganiseerd. In de blogpost Wat is de peer-to-peer economie? vind je een uitgebreide uitleg over deze indeling. Naar aanleiding van de workshop met Michel […]

  2. Het grootste deel van de oplossing van ons Vlaams energieprobleem ligt in een peer-to-peer energiepark van de burger en voor de burger. Er is nog een kleine 1500 MW onaangeroerd potentieel mét een intelligente buffering van het veelvoud ( 2 – 3 keer).
    Valt volledig onder het hoofdstuk “lokale veerkracht”.

  3. […] Het vrijwillig samenwerken aan producten met een sociaal nut is een trend. De Belgische onderzoeker en oprichter van de P2P Foundation Michel Bauwens ziet een verband tussen initiatieven als Repair Cafés, Auto delen, Stadslandbouw, de Open Source Software beweging, Crowdfunding of het zelf produceren van allerlei voorwerpen in kleine fabriekjes en met behulp van 3D-printing. Mensen helpen elkaar omdat ze het leuk vinden en ze halen er ook zelf voordeel uit. P2P Maar ondertussen zijn er zoveel initiatieven dat we door de bomen het bos misschien niet meer zien. Wat is P2P precies? In de computerwereld wordt een netwerk van computers die zich op hetzelfde hiërarchische niveau bevinden een peer-to-peer-netwerk genoemd. Peer-to-peer (P2P) betekent letterlijk 'van gelijke tot gelijke'. Het P2P-concept wordt nu ook gebruikt om een gelijkwaardige, niet-hiërarchisch georganiseerde samenwerking van mensen te beschrijven. De peer-to-peer economie is een deeleconomie of samenwerkingseconomie: mensen werken op gelijke voet samen en delen en beheren ook samen het product en de productieomgeving. Samenwerkende mensen kunnen de multinationals op den duur verslaan, omdat ze simpelweg veel betere producten kunnen maken. Is meedoen op Facebook bijvoorbeeld P2P? Facebook is een peer-to-peer systeem, zegt Michel Bauwens, omdat het mensen in staat stelt op een laagdrempelige manier en gratis contact met elkaar te maken. Je kan Facebook gebruiken hoe jij dat wilt en bent tot niets verplicht. Maar tegelijkertijd is er centrale controle van het peer-to-peernetwerk. Je bent als gebruiker niet betrokken bij het ontwerp van het platform én je hebt niets te zeggen over de privé data die je ter beschikking stelt. Ook hebben de deelnemers niets in te brengen over het verdienmodel. De Facebook-gebruikers genereren gezamenlijk de waardevolle content, de Facebook-eigenaren gaan er met de winst vandoor. Het Repair Café is een heel andere vorm van P2P. Hier is geen centrale controle en er is ook geen winstbejag. Om inzicht te krijgen in de verschillende vormen van P2P heeft Michel Bauwens een P2P-kwadrant ontwikkeld. JAN LEYSSENS, Wat is de peer-to-peer economie? Plan C 14/06/13 pingback […]

Geef een reactie

Contact:

Plan C vzw
Stationsstraat 110, 2800 Mechelen
015 711 658
info at plan-c.eu
BE 084 50884 47

Volg Plan C via sociale media