Op maandag 19 oktober maken Plan C en partners de drie winnaars van de Additive Design Challenge bekend op 3DP Europe, een internationale vakbeurs voor de 3D-print industrie. De drie laureaten krijgen de kans om hun product tijdens de parallelle conferentie te ‘pitchen’ voor een publiek van 3D-professionals en geldschieters. Ook houdt Plan C een stand waar je de zeven beste concepten met eigen ogen kan ontdekken.

Met meer dan 60 waren ze, de deelnemende teams aan de Additive Design Challenge. Met een stapsgewijs coaching- en selectietraject werden de beste concepten gekozen, bijgeschaafd en versterkt. De jury koos uiteindelijk zeven finalisten. Uit die zeven worden nu de drie eindwinnaars gekozen. Zij krijgen een plaatsje in de spotlights op de 3DP Conferentie op 19 oktober.

We stellen de komende weken de zeven finalisten aan je voor op onze site.

3D-printing met positieve impact

De Additive Design Challenge is een wedstrijd die ecodesign en additive manufacturing – 3D-printing in al zijn vormen – met elkaar wil kruisen. Dat het potentieel van additive manufacturing enorm is, wist je wellicht al. We gebruiken de technieken steeds meer voor prototypes, gepersonaliseerde spullen, in de mode, tot zelfs bij het printen van huizen. Maar hoe vaak heb je gezien dat 3D-printing ten volle benut wordt om producten te maken met een positieve impact op mens en planeet? Tot nu toe bleef dat onderbelicht in de 3D-hype. Daar wil deze Challenge verandering in brengen.

Met de Additive Design Challenge dagen we denkers, designers en doeners uit om de kracht van 3D-printen te gebruiken voor een positieve impact op mens en planeet.

Ons denkkader daarbij is de circulaire economie: een economie waarbij afval een ontwerpfout is. Of hoe we van de volgende industriële revolutie een circulaire industriële revolutie kunnen maken. De ontwerpen moeten bovendien passen in een volhoudbaar business model. Daarom gaat deze wedstrijd breder dan louter het creëren van nieuwe producten. We vragen de deelnemer om in hun ontwerp na te denken over de context waarin het product/dienst/systeem gebruikt wordt: productie, distributie, verkoop, terugname, hergebruik…

Meer info over de prijsuitreiking vind je op de website van 3DP Europe. Meer info over de Challenge vind je hier.

Het bericht 19 oktober: Bekendmaking winnaars Additive Design Challenge verscheen eerst op Plan C.

Les ReBelles d’Anvers biedt komend voorjaar als eerste Vlaamse kledingbibliotheek weerwerk tegen het idee dat kleren wegwerpartikelen zijn. De start-up, geïnspireerd door Plan C, zal een online en offline fashion library aanbieden met (voornamelijk) Belgische Mode.

Veerle Spaepen (Plan C en mede-oprichter Les ReBelles): “Wij willen met deze formule rebelleren tegen de fast fashion industrie. We zien een bewustwording ontstaan binnen de modesector. Duurzame labels komen op en steeds meer ontwerpers raken de huidige gang van zaken beu. Tegelijk horen we ook een oproep aan de consument om meer bewust te consumeren. Maar, iets dat lokaal en handmatig gemaakt wordt, komt wel met een prijskaartje, en net dààr zit de innovatie bij Les ReBelles. Door gebruik te maken van een uitleensysteem, hoeven onze klanten niet diep in de buidel te tasten om een goed stuk te kunnen dragen.”

“Wij willen met deze formule rebelleren tegen de fast fashion industrie.”
– Veerle Spaepen

Emelie Vervecken (mede-oprichter): “Omdat we weten dat het in de aard van het beestje zit om te variëren, willen we het onze klanten mogelijk maken om een stuk te huren, en terug te brengen wanneer ze er klaar mee zijn. Kleren leasen of lenen is duurzamer dan kleren kopen.” En de consument is er klaar voor, volgens Emelie: “Mensen vinden iets echt bezitten niet meer zo belangrijk. Denk maar aan het succes van streaming of autodelen.”

Pop-up

De eerste pop-up winkel van Les ReBelles opent in de lente van 2016. Met een abonnement kan je tot 3 stuks per keer uitlenen voor een aantal dagen. Je kan ook kiezen voor een beurtenkaart.

Om de modelabels niet te beconcurreren, zal Les ReBelles d’Anvers alleen collecties van vorige seizoenen aanbieden. De kledingbib kan de modelabels zo een duurzaam alternatief bieden voor hun overschotten.

Inspired by Plan C

Het idee voor Les ReBelles d’Anvers is ontstaan vanuit een samenwerking tussen Plan C, StadsLab2050 en Flanders Fashion Institute en wordt opgenomen en ondersteund binnen het Fashion Flows project rond circulaire mode. Les ReBelles d’Anvers is ook opgenomen in het KBC start-it programma, en krijgt binnen dat traject coaching.

Meer info:

• http://www.lesrebellesdanvers.be
• https://www.facebook.com/lesrebellesdanvers

In de pers:

• Les Rebelles d’Anvers rebelleren tegen het weggooien van kleding (De Standaard)
• Lease eens een nieuwe look (De Standaard)
• Wordt verwacht: een kledingbibliotheek in Antwerpen (De Standaard)

Het bericht Circulaire hotspot gespot: Les ReBelles d’Anvers verscheen eerst op Plan C.

Verplichte info over herstelbaarheid

De Franse regering wil komaf maken met de massale dumping van elektrische apparaten die eigenlijk nog perfect te herstellen zijn. Consumenten en herstellers moeten weer meer grip krijgen op hun apparaten.

De regering besliste daarom, met ingang van 1 maart 2015, dat de consument voortaan geïnformeerd moet worden over de ‘herstelbaarheid’ van toestellen. Concreet moeten fabrikanten – en op hun beurt de verkopers – ‘op elk commercieel document’ meedelen hoe lang je bij de fabrikant terecht kan voor originele wisselstukken. Zo kan je ook met die factor rekening houden bij je aankoop.

Fabrikanten en verkopers moeten ‘op elk commercieel document’ meedelen hoe lang je bij de fabrikant terecht kan voor originele wisselstukken.

Om herstel- en hergebruikkanalen te bevorderen, mogen fabrikanten bovendien ook niet treuzelen: ze moeten de gevraagde wisselstukken binnen de twee maanden leveren.

Sommige producenten maken alvast van de nood een deugd en profileren zich extra met hun wisselstukkengarantie. Herstelbaarheid als reclame, dus.

Harde aanpak geplande veroudering

Bovenop deze maatregelen buigt het Franse parlement zich momenteel over een ‘Wet betreffende de energietransitie’. Die wet bevat onder andere een luik over de circulaire economie. Eén van de bepalingen viseert geplande veroudering. Wie aan geplande veroudering doet, zou gestraft kunnen worden met een gevangenisstraf tot twee jaar en een geldboete die kan oplopen tot 10% van de jaarlijkse omzet.

Het wetsontwerp definieert geplande veroudering als volgt (eigen vertaling):

“Geplande veroudering omvat het geheel van technieken waarmee een aanbieder, voornamelijk via het ontwerp van het product, doelbewust de levensduur of de potentiële gebruiksduur van dat product verkort, zodat deze sneller vervangen moet worden.

Deze technieken kunnen omvatten: de vrijwillige invoering van een onvolmaaktheid, een breekbaarheid, een geprogrammeerde of te vroege stop, een technische beperking, een onmogelijkheid om te herstellen, in de zin dat het apparaat niet demonteerbaar is of dat er geen essentiële vervangstukken beschikbaar zijn, of door een incompatibiliteit.”

Deze ruime definitie zal, als hij de parlementaire molen overleeft, ongetwijfeld stof doen opwaaien op het terrein. Vooral het al dan niet doelbewust inbouwen van een veroudering en de bewijslast hiervan wordt een vette kluif voor rechters en advocaten.

Bronnen:

• Ministerie van Economie: Une meilleure information sur la durée de disponibilité des pièces détachées
• Ministerie van Economie: Consommation responsable – Pieces Détachées
• Nextinpact: Délit d’obsolescence programmée: la copie du Sénat revue à l’Assemblée nationale

Interessant:

• Milieu-agentschap ADEME: Perceptions et pratiques des Français en matière de réparation des produits

Het bericht Frankrijk bindt strijd aan tegen wegwerp-apparaten verscheen eerst op Plan C.

GASTBLOG door Gert Vandermosten (Stadslab 2050)
Ongeveer één jaar na de start stroomt Fashion Flows rusteloos verder. Voor dit spoor geldt immers nog meer dan voor de andere sporen: je bent er nooit helemaal mee klaar. De weg naar het einddoel – circulaire mode – lijkt wel een doolhof met achter elke hoek een geweldige kans, een dito barrière, een onwaarschijnlijke innovatie of een verbluffend nieuw inzicht. We zwerven er geweldig graag in rond, laat daar geen misverstand over bestaan, maar zoals voor elk doolhof geldt: je wil er op een gegeven moment wel uit. Een kind gilt op dat moment om zijn ouders. Wij besloten er de experten bij te roepen.

De weg naar het einddoel – circulaire mode – lijkt wel een doolhof met achter elke hoek een geweldige kans.

De modeketen als rode draad

Een beetje expert wil natuurlijk wel wat structuur, dachten we. Voor hem/haar geen doolfhof. Dus deelden we de modeketen op in zes schakels: grondstoffen, design, productie, retail, consumptie en end-of-life.

Elke schakel kreeg vervolgens een inspirerende baseline en een aantal basisprincipes, Deze – fel gesmaakte! – infographic van Plan C tekent de keten voor je uit.

Baseline en principes leggen samen de inhoudelijke basis van het expertenpanel. Eén panel per schakel. Van mei tot begin september. Rusteloos, inderdaad.

Het expertenpanel ‘grondstoffen’

Ondertussen hebben we het eerste expertenpanel achter de kiezen.  Eind mei deelden Annet Sunderman (fabric consultant), Martijn van Strien (designer) en Edwin Maes (consultant clothing textiles bij Centexbel) hun inzichten over de schakel ‘grondstoffen’.

Zij vertrokken van de baseline ‘Every material is gold in our eyes’ en volgende principes:

• Use low impact bio-based materials
• Go for recyclable materials, use mono streams
• Be transparant about material, type and origin
• Use pre-consumer textile spills
• Use somebody else’s waste
• Go for recycled fibres

Het panelgesprek een ‘eye opener’ noemen, is een understatement. Opportuniteiten, suggesties, barrières, mogelijke kruisverbanden, pure knowhow,… vulden moeiteloos de twee uur die we voorzien hadden.

Van nieuwe stof zijt gij gemaakt

We leerden dat het aanbod van nieuwe textielstoffen op basis van natuurlijke, hernieuwbare grondstoffen groeit. Voorbeeld is Lyocell, met houtcellulose als basis, dat ook onder de naam Tencill op de markt wordt gebracht.

De hoge minimumafname remt designers en producenten echter af. Wie zet er een groothandel op in duurzame textielstoffen?

…en tot nieuwe stof zult gij wederkeren

Het potentieel van reststromen als grondstof voor duurzame textielstoffen bleek overduidelijk.

Wat gedacht van vervallen melk als basis voor Q-milk? In Duitsland alleen al verdwijnt jaarlijks twee miljoen ton melk in de gootsteen. Anke Domaske vond de manier om er textielstof van te maken. Een jaar later staat er een ophaalsysteem op punt. Bovendien is de stof ‘composteerbaar-op-maat’ met een minimum van zes weken. Gewoon een kwestie van variatie in de chemische samenstelling van het vezel.

Wie melk zegt, zegt ook koffie. Het Taiwanese Singtex maakt al sinds 2009 textielstof van koffiegruis. Tiens. Laat de Antwerpse haven nu net de belangrijkste opslagplaats van ruwe koffie wereldwijd zijn. En weet dat bij de valorisering van reststromen vaak chemie om de hoek komt kijken en dat de Antwerpse haven het belangrijkste cluster van chemische bedrijven in Europa herbergt. Tel daar de Belgische knowhow op het vlak van extrusie bij…

Tekeningetje iemand?

Cluster, werk samen, kijk over de  muurtjes, breek uit silo’s, whatever…

Het inzicht dat het sterkste bleef nazinderen? De kansen die samenwerking kan bieden. Het klassieke 1 + 1 = 3.

Fedustria, Creamoda en de enkele textielproducenten die België nog telt, kunnen samen barrières als minimumafnames, té hoge kostprijs, productiemogelijkheden,… aanpakken. Maar iemand moet ze samenbrengen.

Daarbij hoeft het niet binnen de familie te blijven. Zo staken Fedustria en de maritieme sector de hoofden bij elkaar. Hun ideeënuitwisseling resulteerde in een nieuwe textielsoort die olie uit het water ‘zuigt’ zonder inzet van chemicaliën.

Dit, Europees gesubsidieerd, project illustreert tot welke resultaten kruisbestuiving, vragen en problemen met elkaar bespreken, ideeën uitwisselen,… kunnen leiden.

Modestad Antwerpen mag een rol als initiator niet aan zich voorbij laten gaan.

Kort van stof

• Ontdek hier de acht projecten die tijdens de Fashion Flows ontmoetingsruimte van 30 maart werden voorgesteld.
• Deze infographic van Plan C toont u in een oogopslag de modeketen met per schakel een baseline en enkele basisprincipes. Samen maken ze circulaire mode mogelijk.
• De websites van Fedustria, Creamoda, Centexbel, Annet Sunderman en Martijn van Strien.
• Schrijf je in op de Fashion Flows nieuwsbrief.

Het bericht Fashion Flows expertenpanels – sluiten grondstoffen mee de modecirkel? verscheen eerst op Plan C.

Ook de financiële wereld ontdekt de circulaire economie. ING onderzocht in een nieuwe studie welke rol financiële instellingen heel concreet kunnen spelen om circulaire business modellen zuurstof te geven. We distilleerden zes problemen en zes oplossingen uit het rapport.

Zes problemen, zes oplossingen

Mogelijke financieringsbronnen zijn:

• De bank: voor stabiele ondernemingen. Met klassieke leningen, leasing, of meer geavanceerde formules zoals het voorschieten van facturen (factoring en supply chain financing).
• Kapitaalmarkten: voor gevestigde ondernemingen die de schaal en vereisten aankunnen.
• Fondsen en impact investeerders: niet-commerciële financiering voor pilootprojecten.
• Venturekapitaal: voor startups die snel zullen renderen.
• ‘Quasi-banken’: bedrijven als Google, Amazon en Apple bouwen nieuwe financiële oplossingen uit.
• Crowdfunding: voor projecten met een sterke band met de (lokale) gemeenschap.

Met pay per use-modellen wordt waarde gecreëerd door het voortzetten van een contract in plaats van met een eenmalige verkoopswaarde. De cash flows uit het contract worden dus belangrijker dan de waarde van het onderliggende product (de verlichtingsinstallatie, de wasmachine…). Omdat de terugbetaling gespreid is in de tijd, loopt de bank echter een risico. Daarom is een zorgvuldige planning van de cash flow belangrijk. Met bijvoorbeeld hogere tarieven aan het begin van de looptijd van een contract met de eindklant.

Door het juridische principe van incorporatie worden roerende goederen die je duurzaam in een gebouw plaatst, automatisch onroerend en deel van het gebouw én eigendom van de gebouw-eigenaar. Dat kan problemen geven als je eigenaar wil blijven van bijvoorbeeld de verlichting of de klimaatinstallatie en deze via leasing wil aanbieden. Goede contracten tussen alle partijen kunnen dit uitklaren. Zorg daarnaast voor een goede track en trace van je goederen (sensoren, Internet of Things) en vertaal de risico’s in een passend rendement.

De gespreide betalingen van een pay per use of leasing-formule zijn aantrekkelijk voor klanten met minder of onzekere middelen. Bij een faillissement van de eindklant heeft de aanbieder en de financier echter weinig in handen. Daarom bouw je best zekerheid in met een waarborg, een risicopremie, een gedifferentieerde portefeuille van klanten, een ‘rode knop’ die de installatie afsluit…

Zoek of creëer een goede tweedehandsmarkt voor je product. De markt moet voldoende groot en transparant zijn, met relatief stabiele prijzen. Werk ook terugnamekanalen uit voor gebruikte goederen. Verbeter je product, zodat het aan het einde van zijn leven nog maximaal waarde kan creëren door upgrades, herstelbaarheid, modulariteit… Zo overtuig je bankiers rekening te houden met de restwaarde van je product.

Om de handel tussen afnemers en leveranciers te oliën, spelen banken vaak een rol als voorschieter van facturen (factoring). Zo worden de facturen van de leverancier sneller betaald en heeft iedereen in de keten meer ademruimte. Die factoring kan uitgebreid worden in de hele keten en zo de kapitaalnoden van een circulaire aanpak lenigen.

Lees ook onze Econotalks-aflevering over de financiering van circulaire business modellen. Daarin laten we bankiers, economen en verstrekkers van durfkapitaal aan het woord.

Je vindt het volledige rapport van ING op deze link.

Het bericht Een circulaire onderneming financieren? Zes oplossingen verscheen eerst op Plan C.

Onze collega Veerle trok naar het Londen Resource event, en nam van de gelegenheid gebruik om in London City enkele vooruitstrevende initiatieven op het vlak van circulaire mode te bezoeken. Haar verslag.

Soms zeggen we in het Fashion Flows-team wel eens lacherig (lichtjes jaloers) dat het Verenigd Koninkrijk een stap verder staat op het gebied van circulaire mode dan wij. En ja, when in London, wordt het duidelijk dat fijne initiatieven er ook effectief voet aan de grond krijgen. Een staalkaart met vijf initiatieven die aantonen dat circulair mode een haalbare kaart is.

1. Leren: Centre for Sustainable Fashion

Daar begint het al; in Londen bestaat er zoiets als een volbloed Centre for Sustainable Fashion, een onderzoekscentrum gekoppeld aan de University of Arts. Het Centre werd in 2007 opgericht en heeft ondertussen een mooie staat van dienst. In 2008 was de eerste Master Fashion and the Environment een feit; een masterprogramma dat specifiek gericht is op het snijvlak van mode en duurzaamheid. Deze Master werd ontwikkeld door Dilys Williams, één van de leading ladies in de wereld van duurzaam mode-ontwerp, en onze gastspreker voor het Fashion Flows event van 30 maart. Ondertussen werd in dezelfde schoot ook het masterprogramma MA Materials Futures geboren, en krijgen tentoonstellingen als ‘voice for change’ een duidelijke en zichtbare plek binnen de Universiteit.

2. Ontwerpen: design als drijvende kracht

Dat zo’n opleidingen invloed hebben, merk ik algauw als ik University of Arts-alumna Zuzana Gombosova spreek, een designer die disruptief te werk durft gaan. Zo experimenteert ze onder andere met maakprocessen en gaat ze op zoek naar mogelijkheden om stoffen te laten ‘groeien’ (bacteriële cellulose). Ze heeft een sterke visie op de rol van design in de veranderende modewereld.

“Vaak richten designers zich op één aspect, en hebben ze geen zicht op de volledige keten van een kledingstuk. Idealiter zou je toch kennis moeten hebben van alle stappen in het proces, zoals bijvoorbeeld de recycleerbaarheid van bepaalde materialen.”

“Design is key”. Zuzana gelooft sterk in de kracht van mode om verandering te veroorzaken. “Mode zorgt voor volgers, een goed design maakt dat consumenten een stuk gaan kopen en dragen. Daarom is het zo belangrijk om daar aandacht aan te schenken bij duurzame mode.” Volgens haar staat het onderwijs in Londen al ver op het vlak van duurzaamheid en heeft het daarbij zeker oog voor de problematiek rond productie en grondstoffen. Maar daarnaast ondervindt ze wel dat studenten nog onvoldoende zicht hebben op het volledige systeem. “Vaak richten designers zich op één aspect, en hebben ze geen zicht op de volledige keten van een kledingstuk. Idealiter zou je toch kennis moeten hebben van alle stappen in het proces, zoals bijvoorbeeld de recycleerbaarheid van bepaalde materialen. Dat systeemdenken zou moeten geïntegreerd worden, maar je ziet dat scholen erg graag focussen op expertise.” Maar, vult ze aan: “you know: we’re taking small steps, and small steps are good. Change is huge.”

3. Het nieuwe maken: Knyttan

Na de schoolbanken is het tijd om een kleine startende ondernemer te gaan bezoeken. Knyttan is een intrigerend experiment. Hun missie: de klant betrekken in het maakproces van een kledingstuk. “Mode is een uiting van individualisme; hoe kunnen we het dan toelaten dat anderen (designers) keuzes voor ons maken?” We zien deze trend steeds vaker voorkomen: de grens tussen koper en maker vervaagt, en waar je vroeger een anoniem product kocht, hangt er nu een hele beleving aan vast.

In plaats van een trui uit de etalage te kiezen, kies je een ontwerp, dat ter plekke kan geweven worden.

Bij Knyttan is dat niet anders. In plaats van een trui uit de etalage te kiezen, kies je een ontwerp, dat ter plekke kan geweven worden. Hiervoor gebruiken ze een ‘gehackt’ digitaal weefgetouw. In plaats van de gebruikelijke massaproductie, kunnen ze er één stuk mee weven. Wat de toekomst deze sympathieke systeemhackers brengt, is niet duidelijk. Vandaag is het aanbod nog beperkt tot eenvoudige modellen zoals truien, sjaals en laptophoezen, en zorgt deze arbeidsintensieve methode voor een hoog prijskaartje.

4. Oog voor grondstoffen: From Somewhere

From Somewhere is een designer label dat werkt met alles wat overblijft; snij-overschotten die ze recht uit de productiehuizen en bij de textielproducenten halen, stocks, afgedankte stoffen… Ze verwerken deze resten tot nieuwe, modieuze kledingstukken. Het label ligt ook aan de basis van het concept Reclaim to Wear, dat ondertussen wereldberoemd is geworden door hun succesvolle samenwerkingen met Top Shop.

5. Einde-leven: Worn Again

Worn Again is inmiddels een gevestigde waarde. Ze zijn sterk aanwezig in het debat over het sluiten van kringlopen. Worn Again gelooft dat er dringend betaalbare alternatieven moeten komen voor de gangbare virgin materials (nieuw gewonnen grondstoffen) en zet daarom in op chemische recycling van kleding. De technologie van Worn Again is de eerste in zijn soort die in staat blijkt om polyester en katoen te scheiden uit kleding. Eens de materialen gescheiden zijn, zijn ze in staat om de polyester en de katoen-cellulose om te vormen naar nieuw garen.

“You know: we’re taking small steps, and small steps are good. Change is huge.”

Zal het iets opleveren? Technologie kan circulaire mode alvast een duw in de rug geven. Nu kunnen gerecycleerde materialen vaak niet op tegen de prijs en kwaliteit van virgin materials. “Maar we geraken er wel,” gelooft Cyndi Rhoades van Worn Again, “Indien de industrie deze experimenten optilt en de mogelijkheden van recyclage op een hoger niveau brengt.” En kijk: niet lang daarna kondigde Worn Again aan dat ze in zee gaan met H&M en Kering (PUMA) om de testen en technologie op te volgen. Een effectieve oplossing voor het circulair maken van kleding, in the making?

Het bericht Vijf stappen in de richting van een circulaire mode verscheen eerst op Plan C.

De recup-baksteen in de maag

Je hebt Rotor vzw, Opalis en Rotor Deconstruction. Hoe zit de vork precies aan de steel?

Lionel Billiet: “Rotor Deconstruction is het logische gevolg van 10 jaar werk van het Brussels collectief Rotor vzw. De onderzoekers en ontwerpers van Rotor bouwen sinds 2005 design- en binneninrichting-installaties met vaak afgedankte bouwmaterialen. Naarmate Rotor echter op grotere schaal begon te werken, drong een aantal vraagstukken zich op: Hoe kan je een stabiele toevoer van hergebruikmateriaal organiseren? Hoe kan je de eigenschappen van dergelijke materialen in bestekken passen? Hoe garandeer je de kwaliteit?… Dat dwong Rotor om hergebruik op een professionele en grote schaal te gaan bekijken.

We voelden dat er te weinig kennis was over de sector van de recuperatiematerialen in de bouw. Daarom zetten we met steun van Leefmilieu Brussels het project Opalis op. Opalis brengt de Belgische beroepsmarkt voor tweedehands bouwmaterialen in kaart. Wij wilden hergebruik toegankelijk maken voor grootschalige projecten en dus lag de focus specifiek op professionele handelaars, die over een depot, een leveringsdienst en een stabiel aanbod beschikken.

“Hergebruik van bouwmaterialen zit in de Belgische cultuur, al van lang voor de ecologische bewustwording.”

We spoorden meer dan 100 bedrijven op en bezochten zelf het merendeel. Het viel ons op hoe groot de sector wel was en dat veel bedrijven al generaties lang meegaan. Het herbruiken van bouwmaterialen zit blijkbaar in de Belgische cultuur ingebakken, en dat sinds lang voor de ecologische bewustwording.

Door het Opalis-project hebben we ingezien dat de bestaande bedrijven vooral gespecialiseerd zijn in relatief oude, vaak rustieke materialen. Kasseien, bakstenen, oude plankenvloeren… Dat terwijl de meeste bouwmaterialen die vandaag vrijkomen recente naoorlogse materialen zijn. Zeker in een stedelijke context als die van Brussel. Die materialen komen bovendien vrij bij grote afbraakprojecten waar de meeste recuperatiehandelaars geen toegang toe hebben.

“We ontdekten een mismatch. Er was nood aan een bedrijf dat zich specialiseerde in de recuperatie van recente bouwmaterialen.”

We ontdekten dus een mismatch. Er was nood aan een bedrijf dat zich zou toeleggen op de recuperatie van recente bouwmaterialen. Toen we daarvoor geen geschikte kandidaat vonden, besloten we het zelf te doen en een spin-off te creëren. En zo ontstond Rotor Deconstruction.”

 Jullie zijn met Rotor Deconstruction vooral actief in en rond Brussel?

Billiet: “Ja, we werken vrij lokaal: we hebben ontmantelingswerven in of rond Brussel en een opslagplaats in Vilvoorde. Af en toe doen we ook een werf elders, zoals in Luik of Amsterdam. Onze materialen worden ook vooral lokaal hergebruikt.”

Wie zijn de eindklanten van recuperatiemateriaal? Zijn er in België veel projecten gebouwd met tweedehandsmateriaal?

Billiet: “Het is nog maar een begin. We worden voornamelijk benaderd door architecten, projectontwikkelaars of particuliere bouwheren die iets specifiek op het oog hebben en in hun project willen laten plaatsen. We hebben ook materialen geleverd aan kleinere organisaties voor hun eigen inrichting, zoals vzw’s, culturele instellingen, advocatenkantoren, of architectenbureaus. Ze vinden bij ons kwaliteitsmateriaal dat aanzienlijk goedkoper is dan het nieuw aangekochte equivalent.”

Demontage als big business

Wat is jullie verdienmodel?

Billiet: “We hebben twee manieren van werken. Enerzijds heb je de demontage in hedendaagse, eerder ‘anonieme’ kantoorgebouwen. Daar documenteren we, maanden op voorhand, alles wat zich in het gebouw bevindt. We gaan dan op zoek naar afnemers voor die materialen in onze contactenlijst. Net voor de sloop ontmantelen we dan, doelgericht, enkel die materialen die verkocht zijn geraakt.

Anderzijds heb je de gebouwen met bijzondere waarde, die toch voor sloop bestemd zijn. Die bevatten soms materialen van uitzonderlijke kwaliteit. In zulke gevallen kiezen we ervoor de materialen in opslag te nemen en later zelf te verkopen. Maar dan moet het de moeite waard zijn, want ontmanteling, transport en stockage kosten allemaal geld.”

Halen jullie enkel opbrengsten uit het materiaal of betalen de eigenaars ook voor jullie diensten?

Billiet: “Dat hangt ervan af. Op sommige werven is de demontageoperatie volledig zelf-gefinancierd: wij krijgen de materialen en in ruil leveren wij een dienst, de ontmanteling. Op andere werven, bijvoorbeeld in strategische samenwerkingen met vastgoedbedrijven waar we het volume gerecupereerde materialen trachten te maximaliseren, vragen we een vergoeding voor het werk dat we leveren, maar die ligt lager dan wat klassieke afbraakbedrijven zouden vragen.”

Zo’n zorgvuldige demontage is arbeidsintensief. Hoe organiseren en betalen jullie dat?

Billiet: “Drie leden van Rotor zijn fulltime bezig met deconstructieprojecten. Als we met een nieuwe werf beginnen, schakelen we tijdelijke medewerkers in, mensen waarmee we vaak samenwerken. Zo kan onze ploeg op een organische manier groeien volgens de noden van het project. We kunnen steeds iedereen uitbetalen voor geleverde diensten. Als het trouwens hier in Belgie lukt, met onze hoge loonkosten, kan het overal ter wereld.”

“Als het  hier in België lukt, met onze hoge loonkosten, kan het overal ter wereld.”

Hoe herkennen jullie welke materialen waardevol zijn? Hebben jullie kunsthistorici of architecten in het team?

Billiet: “In de ploeg hebben we inderdaad een aantal mensen die architectuur en architectuurgeschiedenis hebben gestudeerd. Zij kennen dus de scène. Maar bouwmaterialen interesseren ons allemaal gewoon enorm. We hebben die kennis gaandeweg opgebouwd, uit pure passie. Het is ook erg leuk om op die manier gebouwen te bestuderen. Door het demonteren leer je ook veel over architectuur en hoe gebouwen in elkaar zitten.”

“We hebben onze kennis van bouwmaterialen gaandeweg opgebouwd, uit pure passie.”

Zien afbraakaannemers jullie niet als concurrenten of stoorzenders?

Billiet: “Neen, de materialen die ons interesseren zijn materialen waar zij vaak niets mee kunnen doen. De waarde van een ton koper of aluminium valoriseren is niet moeilijk: je haalt het gewoon uit het gebouw en brengt het naar de schroothandelaar. Om de intrinsieke waarde van een stenen vloer of een vals plafond te behouden en te valoriseren, moet je het correct demonteren en inventariseren, veilig opbergen, de kanalen kennen voor de verkoop, enzovoort. Het is dus een ander verhaal. Ook op de werf zelf werken wij complementair. De samenwerking gebeurt vrij vlot.”

Groeit Rotor Deconstruction als bedrijf?

Billiet: “Ja. In 2013 hadden we twee werven, in 2014 waren dat er vijf. Vorige week alleen al waren we op vier werven tegelijk bezig. Maar we gaan het bedrijf niet exponentieel laten boomen, we willen rustig groeien.”

De logica van het dumpen

Veel kantoorelementen zijn gebouwd voor demontage en hergebruik, maar in de praktijk loopt dat vaak vierkant?

Billiet: “Inderdaad. Het is indrukwekkend om te zien hoeveel interieurmateriaal in kantoorgebouwen ontwikkeld wordt om makkelijk gedemonteerd en verplaatst te worden. Die dingen zijn supergoed bedacht door ingenieurs, maar in de praktijk is demonteerbaarheid enkel een manier om ze sneller weg te kunnen doen.

“In de praktijk is demonteerbaarheid van kantoorelementen enkel een manier om ze sneller weg te kunnen doen.”

Elke tien of vijftien jaar, als er een nieuwe huurder komt, maakt de kantooreigenaar het oppervlak leeg. Het materiaal wordt weliswaar gesorteerd voor recyclage, maar hergebruik gebeurt gewoon niet.

Intuïtief voelt dat vreemd aan, maar er zit een economische logica achter. De eigenaar van het gebouw wil de renovatie zo snel mogelijk laten plaatsvinden. De werf is immers een periode waarin hij geen inkomsten krijgt. Het afbraakbedrijf zelf heeft geen kennis of ervaring met zorgvuldige demontage of het valoriseren van componenten. De fabrikant van de onderdelen bestaat niet meer of is niet geïnteresseerd in de terugname van oude elementen. En de huurder van zijn kant tenslotte, wil ook zijn eigen, nieuwe, touch geven aan het kantoor.”

Wat zijn voor jullie de drempels en de drijfveren voor de groei van hergebruik in de bouw?

Billiet: “De grootste bottleneck voor ons is een logistiek-economisch vraagstuk. De markt voor hergebruikmaterialen zou sterker en georganiseerder moeten zijn. Het klassieke verloop van afbraakprojecten laat ook weinig plaats voor hergebruik. Bij veel architecten en aannemers is er ook een tekort aan ervaring om met tweedehands materiaal te werken.

“Gerecupereerde bouwmaterialen zijn gedelokaliseerde grondstoffen, die vandaag onderbenut zijn.”

We zien nochtans een enorm potentieel. Gerecupereerde bouwmaterialen zijn gedelokaliseerde grondstoffen, die vandaag onderbenut zijn. Er is veel plaats voor nieuwe initiatieven en innovatie. We zien in deze activiteiten ook een potentieel van job-creatie.”

Tot slot: wat is de werf waar jullie het meest trots op zijn?

“Uit de hoofdzetel van Fortis hebben we 200 ton materiaal gered.”

Billiet: “Onze grootste deconstructiewerf tot nu toe vond plaats in de hoofdzetel van de voormalige Generale Bank (nu BNP-Paribas-Fortis) in Brussel. Daar hebben we meer dan 200 ton materiaal ontmanteld. Het waren interieurs uit de jaren ’70, onder meer van de beroemde designer Jules Wabbes. Daar hebben we bijvoorbeeld een indrukwekkend vals plafond gedemonteerd dat nadien in nieuwe bib van Sint-Pieters Woluwe werd geïnstalleerd. Het materiaal is nu in een publieke plaats te bewonderen. Dat is wel leuk.”

Website Rotor vzw
Website Rotor Deconstruction

Het bericht Circulaire hotspot gespot: Rotor Deconstruction verscheen eerst op Plan C.

Vandaag riep een internationale coalitie van organisaties, waaronder Plan C, met een manifest op tot een versterkt pakket voor de circulaire economie.

Het manifest dient als input vanuit een zakelijk perspectief op het vernieuwde pakket voor de circulaire economie. De tekst is gebaseerd op de obstakels die bedrijven tegenkomen bij circulair ondernemen. De circulaire economie biedt op Europees niveau perspectief op 2 miljoen nieuwe banen, een netto besparing voor bedrijven tot 600 miljard euro, en honderden miljoenen tonnen vermeden afval.

Leiderschap

Sterk overheidsbeleid is cruciaal voor het plukken van de vruchten van een circulaire economie. Dit vergt leiderschap en investeringen in circulaire innovatie. Het manifest roept de EU en de lidstaten op om op te treden als launching customer door duurzaam in te kopen. Ook pleit de coalitie voor doelstellingen voor onderhoud, reparatie, hergebruik, renovatie en cascadering naast de bestaande doelen voor afvalstorting en recycling.

Tot slot pleit het manifest voor de start van een circulair koploperprogramma en een flexibel mededingingsbeleid.

Economische prikkels

Om de doelstellingen te bereiken, vraagt het manifest om met economische prikkels de juiste randvoorwaarden te scheppen voor circulaire businessmodellen. Fiscale prikkels zijn hiervoor belangrijk. Dit kan onder andere bereikt worden door aanpassing van de Europese btw-regels om differentiatie op basis van circulariteit mogelijk te maken. Dit is belangrijk om de consument te stimuleren circulaire producten en diensten te kopen. In aanvulling daarop kan een uitgebreide producentenverantwoordelijkheid producenten van circulaire producten voordelen bieden, terwijl tegelijkertijd aanzienlijk geïnvesteerd kan worden in een beter beheer van afval.

Breid bestaande maatregelen uit

De coalitie is voorstander van uitbreiding van de Ecodesign-richtlijn naar een richtlijn voor Circular Design. Bovendien vraagt het manifest om de voorzetting van onderzoeksprojecten rond circulaire economie.

Brede steun

Het manifest van De Groene Zaak, MVO Nederland en Circle Economy is ondertekend door Entreprendre Vert, Ecopreneur, Green Alliance, GreenBudgetEurope, INDR, l’Institut de l’Economie Circulaire, Plan C en UnternehmensGrün, die samen duizenden koplopende bedrijven in heel Europa vertegenwoordigen. Het bevat ook ondersteunende verklaringen van het European Environmental Bureau (EEB), ACR+ en Natuur & Milieu.

Je vindt het manifest hier (pdf).

Het bericht Internationale coalitie roept op tot sterk Europees pakket voor de circulaire economie verscheen eerst op Plan C.

Pieter Timmermans (VB0)
Circulaire economie: jongste hype of echte opportuniteit?

Volgens Pieter Timmermans, gedelegeerd bestuurder van het Verbond van Belgische Ondrenemingen (VBO), heeft de circulaire economie voor eens en voor altijd haar intrede heeft gemaakt in het bedrijfsleven. “Het verhogen van de grondstoffenefficiëntie is in dit verband één van de sleuteluitdagingen voor de toekomst van de Europese industrie. Om die uitdaging aan te gaan, moeten de ondernemingen de bakens uitzetten voor een ander economisch model: de circulaire economie.” Zijn advies aan ondernemers: “wees een speler in deze overgang. Want wat als we dankzij de circulaire economie geen rondjes meer draaien, maar eindelijk vooruitgaan…?”

Lees het volledige stuk >

Mathias Bienstman (Bond Beter Leefmilieu)
Hoe de tax shift ons minder wasmachines moet doen kopen

Mathias Bienstman van de Bond Beter Leefmilieu pleit voor een tax shift die de kans biedt om jobs te creëren en de economie op een toekomstgericht, duurzaam pad te brengen. “Lagere lasten op arbeid maken arbeidsintensieve producten en diensten relatief goedkoper en zijn daarom cruciaal in de uitbouw van een kringloopeconomie. Het moet opnieuw interessant worden om een defecte wasmachine hier te laten herstellen, in plaats van een nieuw exemplaar te kopen uit een lageloonland.” En: “Het is handig en leuk, het spaart ook grondstoffen. Maar zolang arbeid peperduur is, kan die circulaire economie moeilijk van de grond komen.”

Lees het volledige stuk (origineel in De Standaard) >

Mark Demesmaeker (N-VA Europarlementslid)
Europa mag de kringloopeconomie niet op het stort gooien

“Willen we naar een echte kringloopeconomie, dan volstaat een degelijke Europese afvalwetgeving met ambitieuze doelstellingen echter niet. Ook een duurzaam ontwerp van onze nieuwe producten is cruciaal. Hoe lang een product zal meegaan, hoe makkelijk we het kunnen herstellen of uiteindelijk ontmantelen en recycleren, hangt in grote mate af van het design. Europa moet hoe dan ook de bakens uitzetten. Nemen we op mondiaal vlak een voorsprong of raken we hopeloos achterop?”

Lees het volledige stuk (Knack) >

Willem-Frederik Schiltz (Vlaams parlementslid Open Vld)
Tax shift is maar opstapje naar circulaire economie

“We moeten op naar de circulaire economie: afval wordt grondstof en levert energie. En die hoeft niet per se van Saoudische miljarden te komen, ook kmo’s kunnen het verschil maken.[…] Het hele proces van de huidige lineaire economie moeten we herbekijken, zowel vraag- als aanbodzijde, van begin tot einde. Niet alleen de huidige systemen efficiënter, groener en rendabeler maken, maar effectief een omslag in mentaliteit realiseren: groene taks-shift, producten vervangen door diensten (of combinaties) en productdesign veranderen.“

Lees het volledige stuk (origineel in De Tijd) >

Het bericht Vlaamse stemmen over circulaire economie verscheen eerst op Plan C.

Green Alliance, een Britse denktank, zocht uit hoe smart devices - smartphones, tablets en laptops – meer circulair ingezet kunnen worden. De groep kwam tot zes modellen die interventies vragen op het niveau van hardware, software en/of business model.

Het doel van de circulaire economie is om materialen met een maximaal behoud van hun waarde te laten circuleren in de economie. De te volgen strategieën hiervoor zijn: hergebruik, herstel, renovatie en recyclage. En dat in deze volgorde van voorkeur. Innovatieve businessmodellen, zoals product-dienst systemen zorgen ervoor dat zowel producent als gebruiker voldoende prikkels krijgen om deze strategieën te volgen.

Dat is de algemene theorie, maar wat betekent dat nu voor een concrete productgroep? Green Alliance, een Britse denktank, zocht het uit voor de productgroep van de smart devices: smartphones, tablets en laptops. Ze kwamen tot zes circulaire economie modellen die interventies vragen op het niveau van hardware, software en/of business model. De studie focust geografisch op de US, de UK en India, maar de conclusies zijn ook voor het Europese vasteland relevant.

In 2013 werd voor 2 miljard dollar aan tweedehands Apple-toestellen verkocht op eBay.

Eén conclusie is alvast dat de circulaire economie voor electronica reeds bestaat: in 2013 was de waarde van Apple toestellen die op de tweedehands-website eBay werden verkocht bijna 2 miljard dollar. De markt voor IT componenten en reserve onderdelen schat WRAP voor de UK op 10 miljoen pond per jaar. Toch is er nog een immens onderbenut potentieel. In de US belanden nog 89% van de mobiele toestellen op het stort. Men schat dat in de UK voor elke GSM of smartphone die in gebruik is er vier toestellen ongebruikt in een ‘lade’ liggen. Een potentieel dat de markt voor de verkoop van nieuwe toestellen kan kannibaliseren, maar tegelijkertijd ook nieuwe opportuniteiten biedt voor de sector.

Zes circulaire economie modellen

Er is niet één enkel circulair economie model voor de consumentenelektronica. Daarvoor is de waardeketen te complex, te gevarieerd en continu in ontwikkeling. Bedrijven als Apple en Microsoft staan zowel sterk op het vlak van hardware als software. Samsung is vooral een hardware bedrijf, daar waar Google vooral steunt op zijn software producten… Green Alliance stelt daarom voor om niet te komen tot één uniek circulair model, maar modellen uit te werken rond drie types van interventies: hardware, software en businessmodel. Hoewel recyclage niet specifiek is opgenomen in één van de zes modellen, stellen de onderzoekers dat deze modellen vanzelf tot een beter logistiek netwerk zullen leiden, waarin toestellen die enkel nog recyclagewaarde hebben, ook zullen terechtkomen.

Drie types interventies leiden tot zes modellen

Op basis van bovenstaande interventies zijn volgende zes modellen afgeleid:

1. Software led longevity
2. Better reuse
3. Minor modularity
4. Cloud offloading
5. Parts harvesting and remanufacturing
6. DIY repair

Veel producenten zijn zeer succesvol binnen de huidige lineaire economische logica

In dit beknopt, goed onderbouwd en zeer toegankelijk rapport vertaalt Green Alliance de principes van de circulaire economie naar de sector van de smartphones, tablets en laptops. De zes circulaire modellen worden vooral conceptueel uitgewerkt met waar mogelijk verwijzingen naar bedrijven die hierin reeds succesvol zijn. Toch blijft het rapport ook nog vele antwoorden schuldig op hoe je de huidige producenten zou kunnen aansporen om één of meerdere van de voorgestelde modellen te implementeren. Veel producenten zijn immers zeer succesvol binnen de huidige lineaire economische logica… Om de shift te maken, hebben we overtuigingskracht en druk van consumenten, overheden en marktfactoren nodig. En uiteraard pionierende ondernemingen die de weg wijzen.

Het bericht 6 modellen om elektronica circulair te maken verscheen eerst op Plan C.