Green Alliance, een Britse denktank, zocht uit hoe smart devices - smartphones, tablets en laptops – meer circulair ingezet kunnen worden. De groep kwam tot zes modellen die interventies vragen op het niveau van hardware, software en/of business model.
Het doel van de circulaire economie is om materialen met een maximaal behoud van hun waarde te laten circuleren in de economie. De te volgen strategieën hiervoor zijn: hergebruik, herstel, renovatie en recyclage. En dat in deze volgorde van voorkeur. Innovatieve businessmodellen, zoals product-dienst systemen zorgen ervoor dat zowel producent als gebruiker voldoende prikkels krijgen om deze strategieën te volgen.
Dat is de algemene theorie, maar wat betekent dat nu voor een concrete productgroep? Green Alliance, een Britse denktank, zocht het uit voor de productgroep van de smart devices: smartphones, tablets en laptops. Ze kwamen tot zes circulaire economie modellen die interventies vragen op het niveau van hardware, software en/of business model. De studie focust geografisch op de US, de UK en India, maar de conclusies zijn ook voor het Europese vasteland relevant.
In 2013 werd voor 2 miljard dollar aan tweedehands Apple-toestellen verkocht op eBay.
Eén conclusie is alvast dat de circulaire economie voor electronica reeds bestaat: in 2013 was de waarde van Apple toestellen die op de tweedehands-website eBay werden verkocht bijna 2 miljard dollar. De markt voor IT componenten en reserve onderdelen schat WRAP voor de UK op 10 miljoen pond per jaar. Toch is er nog een immens onderbenut potentieel. In de US belanden nog 89% van de mobiele toestellen op het stort. Men schat dat in de UK voor elke GSM of smartphone die in gebruik is er vier toestellen ongebruikt in een ‘lade’ liggen. Een potentieel dat de markt voor de verkoop van nieuwe toestellen kan kannibaliseren, maar tegelijkertijd ook nieuwe opportuniteiten biedt voor de sector.
Zes circulaire economie modellen
Er is niet één enkel circulair economie model voor de consumentenelektronica. Daarvoor is de waardeketen te complex, te gevarieerd en continu in ontwikkeling. Bedrijven als Apple en Microsoft staan zowel sterk op het vlak van hardware als software. Samsung is vooral een hardware bedrijf, daar waar Google vooral steunt op zijn software producten… Green Alliance stelt daarom voor om niet te komen tot één uniek circulair model, maar modellen uit te werken rond drie types van interventies: hardware, software en businessmodel. Hoewel recyclage niet specifiek is opgenomen in één van de zes modellen, stellen de onderzoekers dat deze modellen vanzelf tot een beter logistiek netwerk zullen leiden, waarin toestellen die enkel nog recyclagewaarde hebben, ook zullen terechtkomen.
Drie types interventies leiden tot zes modellen
Op basis van bovenstaande interventies zijn volgende zes modellen afgeleid:
- Software led longevity
- Better reuse
- Minor modularity
- Cloud offloading
- Parts harvesting and remanufacturing
- DIY repair
1 Software led longevity
Een toestel waarvoor geen software updates meer beschikbaar zijn, wordt waardeloos. 20% van de consumenten koopt pas een nieuw toestel als er geen software update meer beschikbaar is voor het oude. Door langere software support te garanderen of door ook een b-versie beschikbaar te maken die geschikt is voor oudere toestellen, kunnen toestellen veel langer meegaan.
2 Better reuse
Wereldwijd gezien blijkt de vraag voor tweedehandstoestellen groter dan het aanbod. De vraag is: hoe krijgen we al die nog bruikbare smartphones, GSM’s en tablets uit de lade en op de markt? In de US geeft één derde van de consumenten aan niet te weten wat ze moeten doen met deze gebruikte toestellen. Bijna een vijfde is nog eerlijker en zegt te ‘lui’ te zijn om zich ervan te ontdoen. Om de aanbodzijde te motiveren wordt de ontwikkeling van een app voorgesteld die ideaal gezien de verkoop van bijvoorbeeld je smartphone met één klik volledig (betaling, info over drop off punt, veilige dataverwijdering,…) regelt en zo de vele drempels wegwerkt. Een hardware diagnose-app die de staat van een toestel meet kan dan weer de twijfelaar aan de vraagzijde over de streep trekken om toch een gebruikt toestel te kopen.
3 Minor modularity
De vervanging van de batterij of een kapot scherm zijn de meest voorkomende noodzakelijke herstellingen om mobiele toestellen operationeel te houden. Door deze twee onderdelen op zo’n manier in te bouwen dat ze eenvoudig vervangbaar zijn, wordt hun levensduur substantieel verlengd. Een studie van iFixit geeft aan dat 95% van de mensen die een toestel succesvol kunnen herstellen, geneigd zijn om bij een volgende aankoop hetzelfde merkt te kopen. Onrechtstreeks lijkt ‘minor modularity’ dus ook een interessante strategie voor hardware-ontwikkelaars.
4 Cloud offloading
Dit is het model dat het meest aansluit bij de idee van product-dienstcombinaties. In dit model is het product een onderdeel van een dienstenaanbod dat toegang bied tot de mogelijkheden van applicaties en opslagmogelijkheden in de ‘cloud’. Het verdienmodel is gefocust op de dienst in plaats van op het product. Dat verkleint de prikkel om continu nieuwe producten te verkopen. Het laat ook toe om meer op maat te werken en eenvoudigere en/of tweedehands toestellen in te zetten in een dienstenpakket waarbij minder specificaties gevraagd worden.
5 Parts harvesting and remanufacturing
Oude toestellen kunnen niet altijd hergebruikt of hersteld worden. Echter voor vele onderdelen van die toestellen is hergebruik nog wel een optie. Enerzijds vanuit milieu-oogpunt omdat ze bijvoorbeeld een hoge koolstof-voetafdruk hebben, zoals ‘integrated circuits’ en anderzijds voor componenten waarbij de technologie relatief traag evolueert (vb. mid-range camera’s) of die snel stuk gaan (microfoons, USB-toegangen, etc…). Ondanks de hoge waarde – tot één derde van de aankoopprijs van een nieuw toestel – die componenten hebben (zie figuur) is het in Westerse landen door de hoge arbeidskosten niet haalbaar om producten te disassembleren of te remanufacturen. Om dit te verkrijgen moet de modulariteit van toestellen (zie ook model 3) nog meer worden doorgedreven.
6 DIY repair
Do It Yourself-herstel maakt herstelactiviteiten betaalbaar voor consumenten, want je moet geen dure arbeidsuren betalen. Het bekendste voorbeeld voor dit model is iFixit. Een bedrijf dat heel toegankelijke herstelhandleidingen online aanbied en de benodigde vervangstukken verkoopt. Om DIY repair echt doorgang te doen vinden bij een breed publiek, moeten producten nog eenvoudiger en meer modulair opgebouwd worden. En producenten moeten herstelhandleidingen beschikbaar stellen. Dit model sluit dan ook erg aan op model 3, Minor modularity, en model 5, Part harvesting and remanufacturing.
Veel producenten zijn zeer succesvol binnen de huidige lineaire economische logica
In dit beknopt, goed onderbouwd en zeer toegankelijk rapport vertaalt Green Alliance de principes van de circulaire economie naar de sector van de smartphones, tablets en laptops. De zes circulaire modellen worden vooral conceptueel uitgewerkt met waar mogelijk verwijzingen naar bedrijven die hierin reeds succesvol zijn. Toch blijft het rapport ook nog vele antwoorden schuldig op hoe je de huidige producenten zou kunnen aansporen om één of meerdere van de voorgestelde modellen te implementeren. Veel producenten zijn immers zeer succesvol binnen de huidige lineaire economische logica… Om de shift te maken, hebben we overtuigingskracht en druk van consumenten, overheden en marktfactoren nodig. En uiteraard pionierende ondernemingen die de weg wijzen.
