De omslag naar een circulaire economie is meer dan louter een technische kwestie van productie, businessmodellen en de juiste fiscaliteit. Het gaat ook om een brede cultuuromslag bij burgers en gemeenschappen. Die omslag kan er enkel komen als er ook voor hen voordelen zijn. Hoe zit het met andere woorden met de sociale kant van de circulaire economie? Een bloemlezing van enkele bijdragen uit het e-boek “Product ⇔ Dienst”.
Dirk Holemans (Oikos)
De ecologische samenleving vorm geven
“De kringloopeconomie biedt heel wat kansen voor sociale duurzaamheid die
we moeten grijpen.”
De kringloopeconomie betekent een positieve trendbreuk tegenover het huidig
model van Neem-Maak-Gebruik-Dump. Ze is als voorwaarde noodzakelijk, maar niet
voldoende om te komen tot een duurzame en dus sociaal rechtvaardige wereld. Want
een kringloopeconomie is neutraal ten aanzien van sociale doelstellingen. Sociale
duurzaamheid vraagt dat we elkeen een gelijke kans op zelfontplooiing bieden en de
ongelijkheid in de samenleving verkleinen. Maar ook in een kringloopeconomie kunnen
mensen uit de boot vallen, arbeiders uitgebuit worden en kan de ongelijke toegang tot
natuurlijke hulpbronnen vergroten.
Bernard Mazijn (Instituut vóór duurzame ontwikkeling)
Rechtvaardigheid als noodzakelijke voorwaarde
“Hoe wordt de bevolking klaargestoomd om gedrag op korte termijn om te buigen van ‘ik heb’ naar ‘wij hebben’?”
Bernard Mazijn (Instituut voor duurzame ontwikkeling) zet een aantal sociale vraagtekens bij de transitie van een lineaire naar een circulaire economie. Hoe rijmen we de omschakeling naar een circulaire economie met een eventueel vernieuwd stelsel van sociale zekerheid? Hoe garanderen we tewerkstelling met bijhorend inkomen voor laaggeschoolden? Hoe wordt een toenemende ongelijkheid vermeden? Hoe wordt de bevolking klaargestoomd om gedrag op korte termijn om te buigen van ‘ik heb’ naar ‘wij hebben’? Zijn product-dienstcombinaties makkelijk toegankelijk voor iedereen?
De vakbonden, eveneens stakeholder bij de omslag van een lineaire naar een circulaire economie pleiten voor een rechtvaardige transitie (just transition). Sociale bewegingen én humane wetenschappers moeten ook worden gehoord.
Michel Bauwens (P2P Foundation)
Peer-to-peer: community in actie
“Lokale productie op maat, met minder verspilling van grondstoffen en meer autonomie voor lokale gemeenschappen en individuen.”
In de definitie van Michel Bauwens is een peer-to peer (P2P)-systeem een sociaal-economisch system waarbij een individu vrije transacties met dat systeem aangaat. Concreter gesteld is de P2P-economie, in de beste der werelden, een economie gebaseerd op samenwerking en het delen van kennis, één waar grootschalige massa-productie plaats maakt voor lokale productie op maat, met minder verspilling van grondstoffen en meer autonomie voor lokale gemeenschappen en individuen. Een designer community is immers gericht op het ontwikkelen van het best mogelijke product en houdt dus in de eerste plaats rekening met de gebruikswaarde en niet zozeer de ruilwaarde ervan. In zo’n proces maken concepten als planned obsolescence – waarbij het product na een vooraf bepaalde termijn de geest geeft – veel minder kans.
Potentieel heeft de P2P-economie grote waarde voor het realiseren van een circulaire economie, omdat de relaties tussen de economisch-maatschappelijke partijen erdoor sterk kunnen wijzigen.
Jeroen Gillabel (Bond Beter Leefmilieu)en Barbara Janssens (Netwerk Bewust Verbruiken)
Van hebben naar delen in Vlaanderen
“Het succes van de vele Repair Cafés het voorbije jaar bewijst dat de bevolking zin heft in een ander model van consumeren.”
Delen is in. Autodelen, fietsdelen, samenhuizen, kennis, gereedschap of infrastructuur delen. Een parkeerplaats, een tuin, een maaltijd of lege kamers: in zowat alle domeinen van ons privé- en werkleven is het vandaag mogelijk kennis, producten of ruimte te delen met anderen. Die deeleconomie levert heel wat voordelen op voor de maatschappij. Mensen en bedrijven die delen, besparen kosten. Verschillende vormen van gedeeld gebruik zorgen voor meer sociale cohesie. En tot slot profiteert ook het milieu.
Lees het volledige stuk hier (pdf).
Lees de blog ‘Van hebben naar Delen’ van de Bond Beter Leefmilieu.
Bekijk de lezing van Rachel Botsman over de deeleconomie
En ook nog…
Floris Van Cauwelaert (Zeronaut.be)
“Wereldwijd werken kleine groepen mensen samen in peer-to-peer-netwerken om oplossingen te bedenken rond waarden die (beursgenoteerde) bedrijven niet langer interesseren.”
Karen Hiergens (Sociale InnovatieFabriek)
“De sociale innovaties van vandaag werken, soms nog schuchter, een mentaliteitswijziging in de hand.”
David Leyssens (Kauri)
“Het valideren van eerlijke en transparante relaties tussen betrokkenen lijkt mij de bouwsteen voor een radicaal ander systeem op de lange termijn.”
Jan Van den Bergh (Holaba)
“We zullen de sociale herverdeling angstvallig moeten bewaken.”
Je vindt het integrale e-boek “Product ⇔ Dienst” terug op deze link.
