GASTBLOG DOOR PROF. KAREL VAN ACKER (KU LEUVEN LMRC)
Ontwikkeling van technologie en ontwerp van producten worden gedreven door een zoektocht naar meer en betere functionaliteit. Al te vaak echter zijn technologische innovatie en de ontwikkeling van circulaire economie twee aparte werelden die elkaar nauwelijks bestuiven.
Verslaafd aan technologische groei
Ontwikkeling van technologie en ontwerp van producten kenmerkten zich steeds door een streven naar meer en betere functionaliteit: een snellere computer, comfortabelere vliegtuigreizen, auto’s die nog sneller van 0 tot 100 km/uur kunnen optrekken, gsm’s en tablets… We zijn verslaafd aan technologische groei en we zijn er ook door verwend: de hoge vlucht in geneeskundige zorgen is ondenkbaar zonder innovatieve technologieën, evenmin als de introductie dat is van duurzame energiebronnen, zoals zonne- en windenergie. Al te vaak echter zijn de ontwikkeling van innovatieve materialen en technologieën en de ontwikkeling van circulaire economie twee aparte werelden die elkaar nauwelijks bestuiven.
Circulaire economie en technologie
Een duidelijke trend in productontwikkeling is de almaar complexer wordende materialenmengeling. Een LED-lamp bevat bijvoorbeeld een combinatie van zeldzame aardmetalen, een smartphone al gauw meer dan vijftig elementen. Een recente studie (Graedel 2013) toont aan dat eenvoudige materiaalsubstitutie van een schaars element door een ander – om de beperkte beschikbaarheid van het eerste element op te vangen – in vele gevallen ijdele hoop is. Voor vele nieuwe technologieën zoals batterijen voor elektrische voertuigen is circulaire economie cruciaal en de enige langetermijnoplossing om ze duurzaam te maken.
“Voor vele nieuwe technologieën is circulaire economie de enige langetermijnoplossing om ze duurzaam te maken.”
Zijn innovatieve technologieën nu zelf cruciaal voor de circulaire economie? Een aantal technologieën zijn er op voor de hand liggende manieren ondersteunend voor, bijvoorbeeld de verbeterde technologieën voor tracking en tracing van producten en materialen, of ICT voor een betere monitoring van kringlopen.
Opkomende technologiën kunnen de circulaire economie versterken.
Een aantal opkomende technologieën, zoals vooropgesteld door het World Economic Forum, stellen een verlengde levensduur van producten voorop als bijdrage tot circulaire economie, zoals zelfhelende materialen. Levensduur van producten is inderdaad een vaak vergeten en onderschat kenmerk van circulaire economie. Toch is voor zelfhelende materialen en ook nanomaterialen recycleerbaarheid, een ander essentieel kenmerk van circulaire economie, vaak nog onontgonnen terrein en zeker niet eenvoudig op te lossen.
“Recycleerbaarheid zou vanaf de ontwikkelingsfase van materialen compromisloos als criterium moeten meegenomen worden.”
Een eerste principe voor innovatieve technologieën in een circulaire economie is de voorzorg: recycleerbaarheid zou vanaf de ontwikkelingsfase van materialen compromisloos als criterium moeten meegenomen worden. Een tweede principe is recycleerbaarheid niet eng op materiaalniveau, maar ook op component- of productniveau te bekijken. Als één technologie vandaag in elke top-10 van innovatieve technologieën staat, is dat 3D-printing wel. De techniek laat toe materiaalefficiënt producten te maken en lokale kringlopen mee te ondersteunen. Maar 3D -printing veroorzaakt ook een terugslag wanneer de consument omwille van het produceergemak veel meer producten en gadgets maakt dan voorheen en nodig.
“3D -printing veroorzaakt een terugslag wanneer de consument veel meer producten en gadgets maakt dan voorheen en nodig.”
Ontwikkelen met voorzorg
Deze voorbeelden geven aan dat innovatieve technologieën de circulaire economie zeker kunnen ondersteunen, maar alleen wanneer ze effectief met de beginselen ervan voor ogen worden ontworpen. Hoe technologieën bijdragen tot het sluiten van kringlopen, tot productdienstsystemen en levensduurverlenging hangt niet enkel van henzelf af, maar ook van het businessmodel er achter, het wettelijk kader, en van wetenschappelijke inzichten over de langetermijneffecten op milieu en grondstoffenefficiëntie.
Karel Van Acker, professor KU Leuven
KU Leuven Materials Research Center (LMRC)
The top 10 emerging technologies for 2013
The top 10 emerging technologies for 2014 (pdf)
