Duurzame economie in Vlaanderen: voortbouwen op het potentieel dat hier is

Een duurzame innovatieve economie in Vlaanderen? Dat hoeft niets exotisch of futuristisch te zijn. We moeten gebruik maken onze eigen Vlaamse context en sterktes: onze bestaande bedrijven, mensen, kennis en omgeving. Dat is de stelling van Bart Wuyts en Johan Verbruggen van de Strategische Projectenorganisatie Kempen (SPK). Een gesprek over eiwitten uit gras, medicijnen uit algen en de Wet van Moore vs. de circulaire economie.

Plan C organiseert samen met SPK op 6 november een Business Meetup rond circulaire economie.

“Hoeveel bladzijden heb je?” antwoordt Bart Wuyts op onze vraag wat SPK is en doet. We houden het kort: SPK is een regionale ontwikkelorganisatie. Het ontstond in de woelige jaren ’80, toen Vlaanderen economisch zwarte sneeuw zag. Vooral de Kempen kregen het toen hard te verduren: ze kregen in Europese rankings het statuut van ‘achtergestelde regio’. Enkele captains of society sloegen de handen in elkaar om de regio er weer bovenop te krijgen. Dat deden ze met (1) een langetermijnvisie voor de hele regio, (2) een onafhankelijk vehikel – SPK – dat de strategie omzet in acties en projecten en dat (3) bottom-up gerund wordt door werkgevers, vakbonden en lokale overheden. Het SPK-model kreeg later navolging in heel Vlaanderen in de vorm van streekplatformen of Resocs.

Het zoveelste innovatievehikel?

Plan C: Het innovatieland is een lappendeken, hoor je vaak zeggen. In wat verschillen jullie van andere innovatie-organisaties?

Bart Wuyts: “SPK is een onafhankelijke organisatie. We zijn geen leden- of belangenorganisatie. Daarin verschillen we van veel andere innovatie-initiatieven, die in mijn ogen vaak de rol van belangenbehartiger opnemen. Op zich is daar niets mis mee, maar voor ons is het goed om de vrijheid te hebben om zelf onze agenda te bepalen. Wij kiezen de thema’s die we belangrijk vinden en waar we potentieel in zien. Dat kan breed gaan: we werken zowel aan economische, ecologische als sociale projecten. Duurzaamheid in de brede zin, dus.

Veel innovatie-initiatieven richten zich bovendien op de innovatieprocessen van bedrijven. Ze helpen met de implementatie of om de financiering rond te krijgen. Dat is fantastisch en heel zinvol, maar bij ons werkt het doorgaans anders: wij initiëren zélf innovatietrajecten en gaan dan op zoek naar partners. We hebben dus inhoudelijk een sterke inbreng en houden de regie vast.”

Wuyts: “Dat vergt natuurlijk predikwerk. Onze thema’s zijn niet op maat van één bedrijf gekozen. We hebben daarom verschillende spelers nodig, die we allen moeten overtuigen. We werken dus met mensen die daarvoor openstaan, breed denken en verder durven gaan.”

Johan Verbruggen: “Als we de dingen op hun beloop laten, gebeurt er niet veel. Wij starten daarom alvast met innovatoren, early adopters, mensen met wie je denkt vooruit te kunnen. De rest volgt dan wel.”

Plan C: Hebben we genoeg van die innovatoren in Vlaanderen? KMO’s staan onder druk. Is langetermijndenken geen “luxe” voor grote ondernemingen?

Wuyts: “Dat is sterk afhankelijk van personen. Ook bij KMO’s zien we mensen die de tijd en mentale ruimte creëren om vooruit te kijken.”

Verbruggen: “En toch blijft vooruitkijken in de KMO-wereld inderdaad een moeilijke zaak. In grote ondernemingen kan men de druk meer delegeren en zich omringen met mensen die meer energie in innovatie kunnen steken.”

Innovatie die lokaal geworteld is

Verbruggen: “De kern van ons innovatiedenken is: vertrek van je regionale sterktes. In Vlaanderen zijn dat bijvoorbeeld een chemie, fijnchemie, bouw, voeding en enkele straffe kennisinstellingen. Nu nog sectoren gaan uitvinden die je niet hebt, dat werkt vandaag niet meer.”

In die filosfie spreken twee projecten tot de verbeelding: Sunbuilt, dat een lokale algenindustrie op poten wil zetten en de raffinage van eiwitten uit gras.

Wuyts: “Met Sunbuilt willen we hoogwaardige algen produceren voor chemische producten. We zien het als een hefboom voor een biobased economie in Vlaanderen. Die biobased economie moet lokaal verankerd zijn. In de toekomst wordt aardolie immers vervangen door biomassastromen. Die biomassa is veel minder makkelijk van het ene continent naar het andere te verslepen dan aardolie. Dus moet je de productie en de verwerking van de grondstoffen lokaal organiseren.

Daarvoor kunnen we gebruik maken van de intensieve land- en tuinbouw die we hier al hebben. Want algen kweken is eigenlijk gewoon een veredelde tuinbouwactiviteit. We hebben hier veel ervaring, veel kennis en de sector staat onder internationale druk. Misschien zijn algen en de verwerking ervan in de chemie, farma en menselijk voedsel wel een nieuwe bedrijfsactiviteit voor Vlaanderen.”

 

Verbruggen: “Thomas More en VITO vertaalden het Sunbuilt-concept in een testopstelling van 150 vierkante meter die recent in gebruik genomen is in Geel. Nu is het de vraag hoe we dat kunnen opschalen naar 10.000 vierkante meter. En hoe kan je verwerkingsbedrijven mobiliseren en de markt warm maken? Maar dat zijn vragen voor experts ter zake. SPK houdt zich bezig met het groter strategisch plaatje, de uitwerking ervan is voor ingenieurs.”

Verbruggen: “We hebben een gelijkaardig project lopen met graseiwitten. Vlaanderen voert elk jaar 1,3 miljoen ton eiwitten in. Dat is een pak eiwitten. En eigenlijk maken we die eiwitten zelf: die zitten in grassen. We moeten dus hier een eiwitfabriek neerplanten die die graseiwitten naar voedsel omzet. Technisch kan dat, er is al veel expertise in Vlaanderen. Alleen moeten we tot een crosssectoraal samenspel komen tussen technologie, landbouw, chemie en voeding. Niet te vergeten: een deel van de verwerking van het gras gebeurt decentraal bij de boer op het veld. Zo transporteren we enkel wat ertoe doet: hoogwaardige producten.”

Materiaalefficiëntie als business model

Verbruggen: “Dat brengt me bij materialenbeheer. Weet je, veel concepten die aan de circulaire economie opgehangen worden, zoals de verlenging van de levensduur van producten, zijn eigenlijk lineaire concepten. Want in wezen is het langer gebruiken van producten niet de oplossing voor minder materiaalgebruik. Als je – hypothetisch – perfect alle grondstoffen kan recycleren, heeft de levensduur van je product immers geen impact meer op het materiaalverbruik van je economie. Je kan als het ware elke dag je koelkast vervangen zonder impact op het materiaalverbruik. We kunnen zo dus eindeloze inefficiënte kringlopen in stand houden. Het langer gebruiken van materialen is daarom typisch lineair denken.

Waar we naartoe moeten met de circulaire economie, is onder andere een grotere grondstoffenefficiëntie: meer functionaliteit per eenheid materiaal. Dat is een nieuw business model. De IT-sector is daar spectaculair in geslaagd. Op het ritme van de Wet van Moore raakt steeds meer rekencapaciteit gebald in steeds minder materiaal. Je bent dus pas materiaalgebruik aan het verminderen als je koelkast minder materiaal nodig heeft om hetzelfde te koelen.”

Plan C: Om even over na te denken. Tot slot, waar staan de Kempen vandaag in de Europese rankings?

Wuyts: “Vooraan natuurlijk!” (lacht)
Verbruggen: “Wat natuurlijk een vorm van eenzaamheid geeft. It’s lonely at the top.” (lacht)
Wuyts: “Nee, de Kempen zijn een gemiddelde Vlaamse regio geworden. Weliswaar met een sterker uitgebouwde maakindustrie dan gemiddeld. En als we vandaag zien welke revival voorspeld wordt voor de maakindustrie, is dat een troef voor de toekomst.”

Meer info over de Business Meetup vind je hier.

MEER INFO EN INSCHRIJEVN  >

Surf naar www.spk.be voor meer info.