GASTBLOG door Thomas de Römph – Steunpunt Duurzaam Materialenbeheer (SuMMa)
Thomas de Römph van het Steunpunt Duurzaam Materialenbeheer SuMMa blikt terug en vooruit op het Europees beleid. Het is afwachten of de ambitieuze plannen om de circulaire economie te stimuleren door de nieuwe Europese Commissie gehandhaafd blijven.
Losse schroeven?
Bij het directoraat-generaal Milieu van de Europese Commissie blijft het nooit lang stil op het gebied van duurzaam materialenbeheer. Het is u vast niet ontgaan dat er nog in 2014 een wijzigingsgolf doorheen de Europese afvalwetgeving op het programma staat. Of stond? De Commissie heeft afgelopen zomer al een voorstel geïnitieerd tot wijziging van enkele richtlijnen, zoals de Kaderrichtlijn Afvalstoffen, de Richtlijn Storten en de Richtlijn Verpakking en verpakkingsafval.
Onder het bewind van de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, staat de grootscheepse aanpassing van de Europese afvalwetgeving mogelijk op losse schroeven.
Vanzelfsprekend zouden deze veranderingen moeten worden geïncorporeerd in het Vlaams Materialendecreet en het VLAREMA (Vlaams reglement betreffende het duurzaam beheer van materiaalkringlopen en afvalstoffen nvdr.). Onder het bewind van de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, staat de grootscheepse aanpassing echter mogelijk op losse schroeven. Verschillende partijen hebben hierom al de noodklok geluid.
Gezien het voorstel het resultaat is van een lang (wetgevings-)proces en de nieuwe eurocommissaris voor milieu, Vella, recentelijk zijn steun en plein public heeft betuigd aan het EU-pakket voor de circulaire economie, zal het waarschijnlijk niet zo’n vaart lopen. Het is in ieder geval een ontwikkeling om nauwlettend in de gaten te houden.
Circulaire economie
Mocht de huidige Commissie – onder druk van NGO’s, de industrie, overheden of het Europese Parlement – het voorstel zoals gepland doorzetten, rijst vervolgens de vraag of alle mogelijkheden met beide handen zijn aangegrepen.
De vorige Europese Commissie wilde een totaalverbod realiseren op het storten van recycleerbaar ongevaarlijk afval per 2025.
Onder de vlag van circulaire economie bevat het voorstel in ieder geval enkele sprekende wijzigingen. De (vorige) Commissie stelt bijvoorbeeld voor om meerdere wettelijk bindende doelstellingen stapsgewijs op te schroeven, wat er o.a. voor moet zorgen dat er in de EU steeds meer wordt gerecycleerd: uiterlijk 2030 moet dat 70% (in gewichtsprocent) van het stedelijk afval zijn. Belangrijk is verder dat veel definities gelijk worden getrokken met die in de Kaderrichtlijn, en dat er verschillende definities worden toegevoegd dan wel nader verklaard. Zo komt ‘nuttige toepassing van materiaal’ in de Kaderrichtlijn te staan en krijgt het fenomeen van ‘uitgebreide producentenverantwoordelijkheid’ een eigen bijlage met minimumvoorwaarden. Tevens zette de vorige Commissie in op het terugdringen van de hoeveelheid afval dat wordt gestort, met als apotheose het ganse verbod op het storten van recycleerbaar ongevaarlijk afval per 2025.
Systeemdenken
Ondanks het feit dat het ter tafel liggende voorstel duurzaam materialenbeheer zeker een steun in de rug zal bieden, zijn er ook gemiste kansen. De pijlen worden bijvoorbeeld voornamelijk gericht op recyclage in de afvalwetgeving, terwijl men niet rept over een verbeterde aansluiting op wetgeving die van toepassing is na recyclage.
De afvalhiërarchie zal in de nabije toekomst misschien niet altijd even onomstotelijk blijken. Enhanced Landfill Mining bevestigt dit, want het begrip ‘storten’ wordt hierbij niet meer gezien als verwijdering, maar als terugwinning (na tijdelijke opslag).
U kunt hierbij denken aan de vaak problematische informatievereisten onder de REACH Verordening (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals nvdr.). Een ander voorbeeld is de veelvuldige verwijzing naar de afvalhiërarchie, terwijl die in de nabije toekomst misschien niet altijd even onomstotelijk hoeft te blijken. Het in Vlaanderen ontwikkelde concept Enhanced Landfill Mining bevestigt dit, want het begrip ‘storten’ wordt hierbij niet meer gezien als verwijdering maar als terugwinning (na tijdelijke opslag) via recyclage en energieterugwinning. De hiërarchie zal daarom structureel moeten worden aangepast als deze manier van (voormalig einde-)afvalbeheer de norm wordt. In beide voorbeelden is systeemdenken het sleutelwoord.
Materialenwetgeving
Er is een reële kans dat het (deels) afschieten van het voorstel door Juncker & Co de transitie naar een duurzaam materialenbeheer vertraagt. Hopelijk is het loos alarm en blijft men terecht sleutelen – ook in de toekomst – aan materialenwetgeving, waaronder afvalwetgeving ook valt.
Op 11 december organiseert SuMMa het seminarie ‘Uitdagingen voor een transitie naar duurzaam materialenbeer’ (helaas volzet). Eén van de drie sessies gaat over de vraag of duurzaam materialenbeheer een andere vorm van beleid maken vergt. Hierbij zal aan de hand van rechtspraak en voorbeelden uit de wetgeving o.a. worden ingegaan op bovenstaand thema. U vindt alle informatie op de website van SuMMa.
Thomas de Römph – Steunpunt Duurzaam Materialenbeheer (SuMMa)
