GASTBLOG DOOR CHARLOTTE CHRISTIAENS (CATAPA)
CATAPA is een jonge vrijwilligersbeweging in België die werkt rond (anders)globalisering en duurzame ontwikkeling in Latijns-Amerika. CATAPA focust hierbij op de problematiek van mijnbouw. Omdat het aantal mijnbouwexploitaties door de steeds maar groeiende bevolking blijft toenemen, en de impact van mijnbouw op ecologisch, sociaal, economisch en cultureel vlak desastreus is, wil CATAPA zowel in België als internationaal een voortrekkersrol spelen om deze groeiende problematiek aan de kaak te stellen. Charlotte Christiaens va CATAPA legt uit
De mijnbouwboom
GSM’s, fiets, laptops,..ze bevatten allemaal metalen. Deze metalen worden vaak op een niet-duurzame, oneerlijke en milieuonvriendelijke manier ontgonnen in een ver werelddeel. Bovendien gaat het ontginnen van mineralen en metalen vaak gepaard met (sociale) conflicten. Een alsmaar groeiend deel van de 7 miljard mensen wil zich deze metaalhoudende luxeproducten toe-eigenen, met als gevolg een snelle groei van de mijnbouwsector.
“De prijzen van metalen zijn de afgelopen decennia vertienvoudigd.”
De prijzen van metalen zijn de afgelopen decennia vertienvoudigd. Nieuwe mijnbouwsites, die aanvankelijk niet rendabel waren voor bijvoorbeeld goudontginning, worden dat plots wel. Een mijnbouwboom waarbij multinationals tegen een duizelingwekkend tempo mineralen uit de grond halen, is het gevolg. Open markten, vrijhandelsakkoorden en soepele regels zorgen er eveneens voor dat de mijnbouwindustrie blijft groeien, zonder aan de noden van de lokale bevolking en hun omgeving tegemoet te komen.
Hoe werkt een openpitmijn?
Mijnbouw betekent letterlijk ‘het onttrekken van grondstoffen uit de grond’. Grondstoffen kunnen op verschillende manieren uit de grond worden gehaald, bijvoorbeeld door boringen of schachtenmijnbouw. Bij grootschalige openpitmijnbouw (of dagmijnbouw) worden laag voor laag ertsen uit een diepe put in de grond afgegraven, waardoor een krater ontstaat die enkele kilometers breed en honderden meters diep kan worden.
Een veel gebruikte manier om het metaal te scheiden van het erts is de heapleachingmethode: erts wordt fijn gemalen en op grote uitloogplatformen geplaatst. Dit wordt vervolgens besproeid met grote hoeveelheden cyanide-bevattend water. Cyanide zorgt ervoor dat de metaaldeeltjes uit het erts onttrokken worden. Via onder andere actief kool wordt cyanide weer van het metaal gescheiden in een latere fase. Het grote nadeel aan deze manier van ontginnen is dat er tonnen hoog toxische afvalerts, die zware metalen bevatten, achterblijven. Deze worden doorgaans niet goed opgevangen en komen door allerlei onzorgvuldigheden en laksheid van het mijnbedrijf in de lucht en het grond- en rivierwater terecht. De gevolgen van deze watervervuiling en het veroorzaakte watertekort worden dan plots een niet te overzien probleem voor de lokale bevolking.Bovendien moet regen- en grondwater dat in de openpit loopt, telkens worden weggepompt, waardoor het grondwaterpeil in het gebied rondom de mijn zakt.
“Hoog toxisch afvalerts wordt doorgaans niet goed opgevangen en komt vaak door onzorgvuldigheden en laksheid van het mijnbedrijf in de lucht en het grond- en rivierwater terecht.”
Dit is, net als het verzilten van de grond, desastreus voor de landbouw. Het is maar één van de vele negatieve gevolgen van mijnbouw voor de lokale bevolking, want ze ondervinden nog veel meer schadelijke gevolgen: verdwijning van bossen, vissterfte, ziek vee, huiduitslag, haaraandoeningen, kwikvergiftiging, zware metalen in het menselijk lichaam, longaandoeningen. Tenslotte is de mijnbouwindustrie verantwoordelijk voor het grootste deel van de CO2-uitstoot wereldwijd.
Mijnbouw in het zuiden
Het economisch beleid dat mijnbouw op grote schaal toelaat, wordt in het Westen ontwikkeld, maar de negatieve gevolgen zijn voor het Zuiden. De Noord-Zuiddimensie is in dit verhaal echter wel een beetje achterhaald; waar we tot tien jaar geleden nog voornamelijk westerse bedrijven aan de ontginningszijde aantroffen, stellen we nu ook de opkomst vast van ontginningsbedrijven uit andere landen vast: Afrikaanse landen, China en Brazilië bijvoorbeeld.
“Anders dan bij de eerste kolonisatiegolf waar staten aan het stuur stonden, zijn het nu multinationals.”
Anders dan bij de eerste kolonisatiegolf waar staten aan het stuur stonden, zijn het nu dus multinationals. Een multinational zit erg complex in elkaar en dit maakt het voor inheemse volkeren en NGO’s lastig om wantoestanden van bedrijven aan te klagen. De werkwijze van grootschalige mijnbouwbedrijven staat vaak lijnrecht tegenover de visie van de lokale bevolking als het gaat over beheer van natuurlijke bronnen.
CATAPA
“Door sensibilisering, netwerking, onderzoek, lobbywerk en uitwisseling wil CATAPA een meer rechtvaardige mijnbouw stimuleren.”
CATAPA is een jonge vrijwilligersbeweging in België. CATAPA werkt rond (anders)globalisering en duurzame ontwikkeling in Latijns-Amerika en focust hierbij op de problematiek van mijnbouw. Omdat het aantal mijnbouwexploitaties door de steeds maar groeiende bevolking blijft toenemen, en de impact van mijnbouw op ecologisch, sociaal, economisch en cultureel vlak desastreus is, wil CATAPA zowel in België als internationaal een voortrekkersrol spelen om deze groeiende problematiek aan de kaak te stellen. Door sensibilisering, netwerking, onderzoek, lobbywerk en uitwisseling wil CATAPA komen tot een concrete bijdrage aan de milieu- en klimaatcrisis door meer rechtvaardige mijnbouw en metaalverbruik te stimuleren.
Campagne GOUD:EERLIJK?
Van alle metalen die worden gewonnen door middel van mijnbouw, veroorzaakt goudmijnbouw de grootste impact. Het ontginnen van goud is bijvoorbeeld 100 keer zo vervuilend als zilver en 10.000 keer zo vervuilend als aluminium. Op dit moment zit CATAPA samen met Netwerk Bewust Verbruiken en Ecolife in het laatste jaar van de drie jaar durende sensibiliseringscampagne GOUD:EERLIJK? Mensen zijn zich onvoldoende bewust van de sociale en ecologische impact van goudontginning. Om dit bewustwordingsproces te catalyseren, sporen wij de non-gouvermentele sector, de juwelensector, de industriële sector en de monetaire sector aan, om hun verantwoordelijkheid te nemen. En zo de hoofden bij elkaar te steken om verantwoorde alternatieven op de markt te brengen en zo duurzame handel en internationale solidariteit te bevorderen.
“Het ontginnen van goud is 100 keer zo vervuilend als zilver en 10.000 keer zo vervuilend als aluminium.”
In september 2014 starten we met een nieuwe driejarige campagne ‘Generatie Transitie’. Dit project vertrekt vanuit het inzicht dat de generatie jongvolwassenen die tot 2050 in het werkveld zullen staan, de actoren zijn om de transitie te maken naar een duurzame economie. We zullen ons vooral richten op het ontwikkelen van educatief materiaal rondom de grondstoffenproblematiek als complex en internationaal duurzaamheidsvraagstuk.
