Op 2 december openen de Erfgoedcel en Stedelijke Musea van Mechelen de stadstentoonstelling ‘Uw toren is niet af’. De expo gooit de wijze waarop tentoonstellingen gemaakt worden, radicaal om: iedereen in Mechelen mag eraan meewerken. Ook Plan C speelde een rol om te inspireren tot duurzamer materialengebruik. Een interview met Sigrid Bosmans en Marijke Wienen van de Erfgoedcel Mechelen over duurzaamheid en (c)(C)ultuur.
De toren is niet af? Wat is het concept van de nieuwe tentoonstelling?
Sigrid Bosmans (Erfgoedcel Mechelen): In 2018 opent het nieuwe, gerenoveerde stadsmuseum van Mechelen. We willen de werking en de inrichting van dat museum radicaal anders aanpakken. Met de tentoonstelling ‘Uw toren is niet af’ experimenteren we alvast met hoe we de Mechelaars zelf mee kunnen laten beslissen over de invulling van de tentoonstelling en hoe we de expo interactief kunnen maken. Zo’n 40 verenigingen werken mee, experts en opiniemakers dragen hun steentje bij en ook de bezoekers mogen de expo aanvullen. Een democratisch en cocreatief experiment dus, waarvan we de lessen meenemen bij de uitbouw van het nieuwe museum. De expo is overigens nooit af, net zoals de Sint-Romboutstoren (vandaar de expotitel) en de stad zelf.
Hoe organiseren jullie die inspraak van de Mechelaars concreet?
Sigrid:Het museum is opgevat als een dialoog. Als eerste zaten we samen met binnen- en buitenlandse experten om na te denken over conceptuele bouwstenen voor het stadsmuseum. Voortbouwend op hun ideeën vroegen we aan het Mechelse middenveld – van amateurarcheologen tot onderwijzers– hoe het stadsmuseum er volgens hen moet uitzien. Hun input werd verrijkt door gesprekken met burgers, experts – ook Plan C – opiniemakers en uiteraard het stadsbestuur. Veel organisaties stellen stukken ter beschikking van de expo, of organiseren er workshops en demonstraties.
Marijke Wienen: In de tentoonstelling plaatsen we ook een grote tijdslijn die de geschiedenis van Mechelen weergeeft. Bezoekers kunnen dat werk van de experten aanvullen met hun mening over het verleden of neerschrijven welke hoogtepunten uit hun persoonlijke leven ze willen opnemen in de ‘Mechelse geschiedenis’.
Sigrid: Ook de affiche van de expo is een interactief werkinstrument. Het is een grondplan van het nieuwe museum. Iedereen kan op dat grondplan zijn gedroomde museum tekenen. Samen met de leerlingen van de Academie Mechelen werden zo meer dan 500 unieke kunstwerken gemaakt die nu verspreid worden in de stad.
Jullie kiezen niet voor de makkelijkste weg.
Marijke: Dat klopt. Het vergt natuurlijk een totaal andere aanpak. Je hebt veel overtuigingskracht nodig om iedereen mee te krijgen en je moet er een heel sterk netwerk voor opbouwen.
Welke rol speelt duurzaam materialenbeheer in de tentoonstelling?
Marijke: Wij zien duurzaamheid breed: zowel sociaal als ecologisch. Sociaal gezien ondersteunen we gemeenschappen in Mechelen. We brengen ze samen, bieden een platform en verbinden ze met elkaar. Ecologisch willen we verkennen hoe we afval kunnen verminderen en zoveel mogelijk materialen kunnen recupereren.
Sigrid: Daarbij kwam de inspiratie vanuit het netwerk van Plan C goed van pas. Tijdens het voortraject kwamen we tot nieuwe inzichten en ideeën over hoe we beter met materialen kunnen omgaan en het thema kunnen integreren in de tentoonstelling.
“Het is natuurlijk allemaal een try-out. We zetten nu kleine stapjes, met vallen en opstaan, en houden de geleerde lessen in ons achterhoofd voor 2018.”
Marijke: De tijdslijn, die we eerder vermeldden, bestaat bijvoorbeeld uit gerecupereerde verkiezingsborden. Dat bespaarde ons de bouw van een hele muur. Een groep breisters maakt kussentjes uit recuperatiewol om op de banken te leggen. We bekijken ook met de firma die de expo bouwt, hoe we maximaal onderdelen kunnen recupereren – en zo kunnen besparen. Ook de ‘nieuwe makers’ hebben een plaats in de tentoonstelling. Cycloop, dat oude fietsen pimpt en een tweede leven geeft, exposeert er bijvoorbeeld. We merken dat die groep makers toch op een andere, duurzamere manier aankijkt tegen ambachten en materialen.
Sigrid: Het duurzaam omgaan met materialen is geen nieuw verhaal. Het nadenken over hoe materialen op een goede manier kunnen worden vorm gegeven verbindt de oude ambachtelijkheid met de nieuwe makers. Het is een thema dat leeft vandaag in de stad en dus ook in het stadsmuseum.
Het is natuurlijk allemaal een try-out. We zetten nu kleine stapjes, met vallen en opstaan, en houden de geleerde lessen in ons achterhoofd voor 2018.
Over vallen en opstaan gesproken: welke drempels komen jullie tegen als je duurzamer wil omgaan met materialen?
“Tegen dat je het eens bent over hoe de expo eruit zal zien, heb je niet veel tijd meer om te investeren in vragen als ‘Wie zal dat nu het beste uitvoeren’ of ‘Hoe doen we dat nu zo duurzaam mogelijk’…”
Sigrid: We merken dat je in de context van een stadsbestuur ruim op voorhand over de aanpak moet nadenken. Als je dingen anders wil doen, heeft dat gevolgen voor de manier van aanbesteden, je begroting, je planning… Tegen dat je het eens bent over hoe de expo eruit zal zien, heb je niet veel tijd meer om te investeren in vragen als ‘Wie zal dat nu het beste uitvoeren’ of ‘Hoe doen we dat nu zo duurzaam mogelijk’… Ook vraagt het veel tijd om de geesten te doen rijpen: de meeste partners zijn pas helemaal mee als het allemaal wat concreter wordt.
Marijke: Wat wij anderzijds ook ervaren hebben, is een ongelooflijk fijn gevoel dat veel mensen en organisaties bereid zijn zich te zetten. Voor ons is het duidelijk: het concept vindt ingang, de tijd is rijp om op een nieuwe, duurzame manier een museum te maken en in te richten.
Uw toren is niet af – Bouw mee aan het museum
2 december 2014 – 8 maart 2015
Museum Hof van Busleyden
Frederik de Merodestraat 65, 2800 Mechelen
De tentoonstelling is een realisatie van de Erfgoedcel Mechelen en de Stedelijke Musea Mechelen.
Meer weten? www.uitinmechelen.be
